Wrocław konkretny. Dzieła z kolekcji Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, kuratorka: Anna Kołodziejczyk, 27.10.2017–26.03.2018, Muzeum Współczesne we Wrocławiu.

Konkretność sztuki Wrocławia rozpatrywać należy na wielu płaszczyznach. Po pierwsze, stolica Dolnego Śląska jest kolebką polskiej poezji konkretnej, nurtu stawiającego znak równości pomiędzy składającą się z układów typograficznych kompozycją a znaczeniem słów. Po drugie, duża część twórczości Wrocławia, zwłaszcza tej z lat 60. i 70., nosi znamiona, obejmującej elementy konstruktywizmu i abstrakcji geometrycznej, sztuki konkretnej. Po trzecie natomiast, rozumiana w kategoriach rzeczowości i logiczności, konkretność wrocławskiej aktywności twórczej leży w jej intelektualnym rysie, który, choć przez kolejne dekady zmieniał swoją specyfikę, przesuwając punkt ciężkości od badań lingwistycznych przez konceptualizm do komentowania wydarzeń społeczno-politycznych, niezmiennie pozostawał wyraźnie w niej dostrzegalny. Wszystkie spośród wymienionych ujęć tego pojęcia stanowią przedmiot badań zorganizowanej w Muzeum Współczesnym Wrocław wystawy Wrocław konkretny, prezentującej wybrane dzieła z kolekcji Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

Paweł Jarodzki, „Tylko sztuka cię nie oszuka / In Art We Trust”, 2001 (2008), Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

Paweł Jarodzki, „Tylko sztuka cię nie oszuka / In Art We Trust”, 2001 (2008), Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

PRZESTRZENIE WSPÓLNE

Organizatorzy pokazu Wrocław konkretny w przestrzeniach dawnego niemieckiego schronu przeciwlotniczego zgromadzili obiekty ilustrujące szereg skomplikowanych zjawisk, które na przełomie niemal siedmiu dekad zaistniały w obrębie sztuki wrocławskiej bądź zrodziły się w oparciu o złożoną historię Dolnego Śląska i jego stolicy. Wystawę można zatem czytać jako podróż przez najważniejsze twórcze postawy i działania, budujące, począwszy od lat 60. po czasy współczesne, artystyczną specyfikę miasta. Wycieczka ta zaczyna się od badających współzależności statyki i dynamiki prac na papierze autorstwa Józefa Hałasa (cykl Przeciwstawienia) oraz sięgających wczesnych lat 70. realizacji z nurtu poezji konkretnej Stanisława Dróżdża (Równa się/nie równa się, 1974), Eugeniusza Smolińskiego (Tylko dla twoich pięknych oczu, 1975) czy Marii Michałowskiej (Art, 1973), przykładów sztuki konceptualnej Wandy Gołkowskiej (prace z cyklu Błękitów, 1976) czy też pierwszych prób artystycznych Natalii LL i Andrzeja Lachowicza przeprowadzonych z użyciem nowych mediów (Natalia LL, Rejestracja permanentna czasu, 1970; Andrzej Lachowicz, Palące się trawy, 1968, 1970). Następnie ma ona swoją kontynuację w neofowistycznym malarstwie Zdzisława Nitki (Fotograf w kropli deszczu, 2008) czy też w buntowniczej wobec rzeczywistości lat 80. twórczości artystów Grupy LUXUS (Jerzy Kosałka, Cosalca, 1986; Paweł Jarodzki, seria szablonów, 1988–2008). Podróż po najważniejszych etapach ewolucji wrocławskiej sztuki kończy się natomiast na przeglądzie współczesnych tendencji artystycznych, takich jak powrót do eksploracji motywów związanych z niemiecką historią miasta (Tomasz Bajer, Kunstbombe, 1998), ukazywanie za pomocą nowych mediów i aktualnych środków wyrazu klasycznych tematów w sztuce, na przykład pejzażu (Andrzej Dłużniewski, Słońce II, 1994), a także podejmowanie wątków natury egzystencjalnej, często naznaczonych autobiografizmem (Piotr Kmita, Okropności zabawy, 2011; Krystian Truth Czaplicki, Bez tytułu [Zmęczenie], 2008).

Spośród pokaźnej kolekcji Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w trudnych do aranżacji przestrzeniach bunkra wyeksponowano prace blisko 70 związanych z Wrocławiem artystów. Jak podkreślają jednak autorzy pokazu, celem wystawy nie jest bynajmniej jednoznaczne wskazanie kanon najważniejszych dla miasta dzieł i twórców. Wydaje się, że główną intencją prezentacji jest znalezienie płaszczyzny łączącej, tak mocno przecież różniące się od siebie, artystyczne idee i tendencje. Wspólnym pierwiastkiem prezentowanych w murach wrocławskiego muzeum realizacji jest ich intelektualny charakter, a więc wspomniana na początku tekstu „konkretność” rozumiana w kontekście pewnej rzeczowości i wewnętrznej logiki. Niezależnie od tego czy wyeksponowane w przestrzeni bunkra dzieła podejmują badania lingwistyczne, stanowią krytyczny komentarz do ówczesnej sytuacji społeczno-politycznej czy też skupiają się na problemach natury egzystencjalnej – wszystkie je łączy namysł nad przewodnim aspektem ludzkiego życia, a mianowicie nad zdolnością recepcji i pojmowania świata.

Maria Michałowska, „Art”, 1973, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

Maria Michałowska, „Art”, 1973, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

POPRZEZ POKOLENIA

Organizatorom przyświecał jeszcze jeden ważny cel – chęć zaakcentowania oddziaływań wrocławskiej sztuki poprzednich dziesięcioleci na twórczość artystów młodego pokolenia. Wykazanie tego typu wpływów nie jest zadaniem łatwym, zwłaszcza, że niewielkie, tworzące skomplikowany, labiryntowy wręcz układ wnętrza bunkra są w stanie pomieścić niedużą ilość obiektów. Biorąc bowiem pod uwagę bogatą, naznaczoną mnogością rozmaitych postaw i idei twórczych artystyczną historię miasta, około 70 wyselekcjonowanych prac wrocławskich autorów wydaje się naprawdę niewielką liczbą. Jednak nawet na podstawie tak ograniczonej ilości zaprezentowanych dzieł wskazać można na pewne elementy, które pomimo różnic dzielących kolejne pokolenia artystów, niezmiennie dają o sobie znać w aktualnej wrocławskiej sztuce.

Eugeniusz Smoliński, „Tylko dla twoich pięknych oczu”, 1975, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

Eugeniusz Smoliński, „Tylko dla twoich pięknych oczu”, 1975, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jedną z najwyraźniej dostrzegalnych cech jest przybrana w minimalistyczną formę tendencja wrocławskich autorów do eksploracji obszarów z dziedziny geometrii oraz teorii liczb i odnoszenie się za ich pośrednictwem do problemów egzystencjalnych człowieka. Zależność tę organizatorzy idealnie zobrazowali lokując koło siebie pochodzący z 1991 roku czarno-biały dyptyk Zdzisława Jurkiewicza pt. Obraz – 1 m2 czerni, Rama – 1 m2 czerni oraz złożoną z chaotycznie rozmieszczonych idealnych, czarnych kół instalację Krystiana Trutha Czaplickiego Untitled [Zmęczenie] z 2008 roku. Wrocławskim artystom różnych dekad nie można odmówić również dużego poczucia humoru i umiejętności pełnego dystansu, a niekiedy wręcz ironii w podejściu do zastanej rzeczywistości. Tendencję tę zaobserwować można dzięki zestawieniu we wspólnej przestrzeni ekspozycyjnej powstających od 1988 roku szablonów Pawła Jarodzkiego oraz zrealizowanych w 2014 roku Plakatów kulturalnych Marka Rybickiego, inspirowanych książką Doroty Masłowskiej Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną.

Zdzisław Jurkiewicz, „Obraz – 1 m2 czerni, Rama – 1 m2 czerni”, 1991, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zdzisław Jurkiewicz, „Obraz – 1 m2 czerni, Rama – 1 m2 czerni”, 1991, Kolekcja Dolnośląskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, fot. Małgorzata Kujda, © DTZSP (źródło: materiały prasowe organizatora)

O ile jednak przedstawiciele wrocławskiej awangardy porzucili pielęgnowanie pamięci o trudnych dziejach miasta i zajęli się poszukiwaniem nowoczesnych, oderwanych od historii rozwiązań artystycznych, wraz z końcem XX wieku wśród młodego pokolenia twórców wizualnych widoczny był wyraźny zwrot w kierunku skomplikowanej przeszłości stolicy Dolnego Śląska. Zaprezentowane na wystawie prace Tomasza Bajera czy Karoliny Freino stanowią świadectwo żywej fascynacji współczesnych autorów skutecznie likwidowanymi swego czasu przez władze komunistyczne śladami dawnego Breslau. To spojrzenie wstecz ku bolesnym dziejom miasta nie odbywa się jednak na zasadzie próby dokonywania jakichkolwiek rozliczeń z historią. Wręcz przeciwnie, twórcy patrzą na przeszłość miasta, długo ignorowaną jako potencjalny temat artystycznych badań, z pewną dozą sentymentu. Eksplorując ją w swoich pracach, ponownie przywracają ludzkiej pamięci zapomniane niegdyś obszary.

*

W tekście do wystawy Muzeum Współczesnego Anna Stec napisała: […] wyselekcjonowani przez Zachętę artyści posiadają jeden wspólny mianownik – niezależnie od tematu wypowiadają się zawsze w sposób zwięzły i rzeczowy, trafiając bez ogródek w sedno sprawy[1]. Wydaje się, że zdanie to najlepiej definiuje pierwiastek łączący, tak różnorodną przecież, wrocławską sztukę ostatnich kilku dekad. I choć konsolidującą ją konkretność w przypadku każdego z artystów rozpatrywać należy w odrębny, indywidualny sposób, jej ogólna definicja, rozumiana w kontekście wewnętrznej logiki dzieła czy jego koncepcyjnej precyzji, odpowiada całościowej specyfice twórczości wizualnej stolicy Dolnego Śląska.

  1. Anna Stec, Wrocław konkretny, tekst dostępny w Internecie: http://muzeumwspolczesne.pl/mww/wp-content/uploads/2017/10/WROCLAW_KONKRETNY_Anna_Stec.pdf, (dostęp: 12-03-2018)

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Włochy w Gdańsku

Od 23 września do 31 grudnia 2018 roku

Gennaro Greco, „Capriccio architektoniczne”, Muzeum Narodowe w Gdańsku, fot.© Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

Symbole niepodległej

Od 29 września 2018 roku do 31 grudnia 2019 roku

„Symbole Niepodległej”, Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatorów)

WarsawByArt

Od 21 do 23 września 2018 roku

Aleksandra Łatecka, „Konstrukcja XII”, 2018, akryl na płycie, 100 x 140 cm (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Perła Baroku

Od 23 września do 2 października 2018 roku

 Międzynarodowy Festiwal Perła Baroku – Koncerty Mistrzów (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kajnikaj. Kaja Rata

Od 21 września do 26 listopada 2018 roku

Kaja Rata, „Kajnikaj”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatorów)

X Festiwal Sztuki w Przestrzeni Publicznej Otwarte Miasto

Od 7 września do 5 października 2018 roku

Krzysztof Sołowiej, „Watchmen dla Lublina” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zuzanna Janin. Dom przekształcony w bryły geometryczne

Od 21 września do 9 listopada 2018 roku

Zuzanna Janin, „Dom przekształcony w bryły geometryczne” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Stanisław Dróżdż. Pojęciokształty

Od 14 września do 31 października 2018 roku

Stanisław Dróżdż, „Zapominanie”, 1967 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Anti-Static

Od 16 września do 7 października 2018 roku

Jakub Jasiukiewicz, "Desant" (źródło: materiały prasowe organizatora)

Rysunek / Nitka / Pociecha / Warchoł / Wiatr

Od 16 września do 21 października 2018 roku

Zdzisław Nitka (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR