Pomiędzy słowami, reż. Urszula Antoniak, Polska, 2017, Best Film.

Pomiędzy słowami to film, który wprowadza do polskiego kina zupełnie nowe spojrzenie na emigrację. Urszuli Antoniak nie interesuje optyka zdominowana przez czynniki ekonomiczne czy problematyka spod znaku oporów adaptacyjnych. Główny bohater to imigrant zasymilowany; zarabia i żyje jak Niemiec. W centrum uwagi jest rzeczywistość wewnętrzna: to narracja z ducha egzystencjalna, więc motyw obcości i wyalienowania stanowi jej konstytutywną część. Ten sens komunikuje również wybór czarno-białych zdjęć: element, który podkreśla „wizyjny” charakter filmu i oddala go od skali 1:1, jeśli ktokolwiek chciałby go w takową wpisać.

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

Takie mówienie o emigracji wymaga o wiele większej dojrzałości i bagażu przerobionej refleksji (Antoniak czerpie z własnych doświadczeń, mowa w końcu o reżyserce mającej za sobą 25 lat życia i pracy za granicą), gdyż operuje na poziomie wychodzącym poza proste dychotomie i opozycję „my” i „oni”. W Pomiędzy słowami spotykają się dwa poziomy obcości: ta społeczna, związana z kontekstem imigracji, i prywatna, tym dotkliwiej wyraźna, że tocząca relację dwójki najbliżej spokrewnionych ze sobą ludzi. Właściwie jest to opowieść właśnie o tym podwójnym dystansie i podwójnej obcości.

Michael/Michał (Jakub Gierszał) gra tu młodego polskiego prawnika, pracującego w berlińskiej korporacji. Pewnego dnia w jego drzwiach staje ojciec Stanisław (Andrzej Chyra), którego nigdy przedtem nie widział. Mężczyźni spędzają razem weekend.

Jest tu tak naprawdę materiał na dwa filmy: ten o relacji ojca z synem i ten o życiu młodego polskiego imigranta. Wydaje się, że te dwie opowieści mogłyby istnieć osobno, że Antoniak mogła wybrać, którą z nich uczynić osią filmu. Ale jest to dwoistość pozorna, gdyż właśnie to połączenie wynosi Pomiędzy słowami na bardziej egzystencjalny poziom. „Jest taki kraj, w którym chciałbym zamieszkać. Nazywa się dzieciństwo” – mówi na początku filmu afrykański poeta, imigrant, którego sprawa trafia do Michała, i te słowa stanowią klucz do idei Antoniak. Stanisław wykwita nagle w Berlinie, u boku syna, niczym wysłannik z tego właśnie kraju, a rozczarowujące koniec końców konsekwencje jego pobytu przypominają o tym, że jest to kraj, do którego nie ma powrotu. Wątek synowsko-ojcowski wnosi tym samym na mapę przynależności bohatera – i do samego filmu – motyw trzeciej ojczyzny (obok Polski i „przybranych” Niemiec) i czyni z niego opowieść o dorosłości jako permanentnym wygnaniu z pierwotnej ojczyzny mentalnej; kraju dzieciństwa. „Jesteś zupełnie innym człowiekiem, kiedy mówisz po polsku” – zauważa w pewnym momencie z zastanowieniem Franz – „jakbyś był małym chłopcem”. Bo Pomiędzy Słowami dotyka też przestrzeni językowej: polska mowa to wrota do świata, który Michał zostawił za sobą, a którego nagła reminiscencja przypomina mu, że nie jest tak jednolity, jak chciałby o sobie myśleć.

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

Pojawienie się Stanisława w Berlinie jest czynnikiem destabilizującym; burzy harmonię, demaskuje egzystencjalną niepewność Michała, labilność jego statusu. Chłopak na co dzień równa „do góry”, czyli do rodowitych mieszkańców tego kraju; wśród nich się obraca, do ich grona, w swoim mniemaniu, przynależy. Ale po wyjeździe Stanisława szala gwałtownie przechyla się na stronę reprezentanta nieuprzywilejowanych – afrykańskiego poety. Sprawi, że Michał odczuje potrzebę „zejścia do podziemia”, do innych „bardziej” i spróbuje się tam upozycjonować; po to tylko, by odkryć, że i tam nie ma dla niego miejsca. Sposób, w jaki operator Lennert Hillege filmuje tę sekwencję odwiedzin Michała w klubie czarnych imigrantów, budując klimat klaustrofobicznej paranoi, przywodzi na myśl klasyczne dzieła niemieckiego ekspresjonizmu. Michałowi udaje się stamtąd wydostać, ale z samego „pomiędzy” już nie ma ucieczki. Trzeba nauczyć się w nim żyć.

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Pomiędzy słowami”, reż. Urszula Antoniak, 2017, Best Film (źródło: materiały prasowe organizatora)

Antoniak idealnie udaje się dobrać środki pod cel: Pomiędzy słowami to film spójny, o idealnie wyważonych proporcjach, przepięknie ustrukturyzowany muzyką. Podąża konsekwentnie obraną przez siebie drogą, nie rozprasza ozdobnikami.

W jednej ze scen Michał pochyla się nad Stanisławem, kiedy ten śpi i przeciąga dłonią po swojej twarzy, jakby starał się rozpoznać siebie w rysach ojca, albo na odwrót. Wszystko wskazuje jednak na to, że odkrywa tylko kolejne obce terytorium.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń