Moonlight, reż. Barry Jenkins, USA 2016.

Jest w Warszawie taki mural[1], który ze słów przeszłość i przyszłość wyjmuje pierwszą samogłoskę, by w jednym, niepełnym pojęciu uchwycić minione wraz z tym, co nadejdzie. Celowo zwrócony w stronę kolei emanuje niezwykłą, dyskretną siłą minimalistycznej wieloznaczności, która szczelnie przykrywa znoszoną metaforę podróży. Ten pomysłowy, językowy rebus roztacza przed patrzącym trzy osobiste obrazy: jeden sprzed lat, jeden obecny i jeden wyobrażony. W każdym ujęciu: inne „ja”. Z odmiennym nastawieniem wobec świata, z różnymi ludźmi u boku, osiadłe w innej, zmiennej fizjonomii. Trzy twarze, jeden człowiek. Moonlight Barry’ego Jenkinsa to właśnie taka magnetyczna introspekcja: szczera, autentyczna, przejmująca do kości. Przypomina szkicownik wypełniony impresjami, w których można się przeglądać jak w lustrze.

„Moonlight”, reż. Barry Jenkins (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„Moonlight”, reż. Barry Jenkins (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Jenkins nieprzeciętny talent zdradził już w debiutanckim Lekarstwie na melancholię, arthouse’owym kinie o przypadkowej miłości dwójki życiowych rozbitków, poszerzonym o refleksję nad historycznym i obecnym statusem czarnej społeczności w USA. Moonlight to jego opus magnum, film przemyślany w najdrobniejszym szczególe, począwszy od struktury scenariusza, a skończywszy na kompozycji obrazu. Jenkins z poetycką wrażliwością wprowadza nas do świata cudzej intymności, równocześnie kierując obiektyw na nas samych, na nasze własne lęki – dawno pokonane lub wciąż obecne. Bo Moonlight opowiada nie tylko o akceptacji homoseksualnej tożsamości w skrajnie nieprzyjaznym środowisku. To przede wszystkim film o zdzieraniu kolejnych zasłon strachu i stale ponawianych próbach odpowiedzi na pytanie – kim jestem?

Chiron jest czarnoskóry, ma osiem lat (Alex R. Hibbert), a jego życiem kieruje strach. Ucieka przed wzrokiem rozmówców i przed kamieniami, rzucanymi z rąk osiedlowych dzieciaków. Matka (nominowana do Oscara Naomi Harris) jeszcze próbuje stworzyć mu namiastkę rodziny, ale zaraz utonie w narkotykach, ojca nie ma nawet we wspomnieniach. Horyzont codzienności Chirona prócz strachu wyznacza samotność. Chwile spędzane w porzuconym domu, z dala od szykan i przemocy, są krótkimi momentami wytchnienia. Ów pustostan okazuje się również skrytką Juana (nagrodzony Oscarem Mahershala Ali), miejscowego dilera, który zaopatruje w nielegalny asortyment całą dzielnicę. Mając w pamięci epizody z The Wire czy Breaking Bad takie spotkanie słabszy zazwyczaj przypłaca życiem. Ale Juan reaguje inaczej, wbrew kodeksowi ulicy. Zabiera Chirona pod swój dach, roztacza nad nim opiekę. Pokazuje mu jak utrzymać się na powierzchni wody i jak być dumnym z własnego pochodzenia – wywołuje w zlęknionym chłopcu, dotychczas nieznane, poczucie podmiotowości. Niestety, odlaną z brązu figurę ojca pokrywa sromota. Dragi, które namiętnie konsumuje matka Chirona, pochodzą przecież od Juana. Każdym dniem swojej „pracy” Juan wpycha więc chłopaka w coraz większe bagno, jednocześnie trzymając go za rękę. Gordyjski węzeł rozwiąże czas.

Długie ujęcie po plamie czerni odsłania nastoletniego (Ashton Sanders) Chirona wewnątrz grupy licealistów. Patrzymy na jego długie, patyczkowate ręce, wątłą, niemal wklęsłą klatkę piersiową i twarz malowaną strachem, który dojrzewał razem z nim. Gdzieś po drodze los zabrał Juana, zwracając pustkę i osamotnienie. Szkoła i dom to niezmiennie pole bitwy lub więzienie, miejsca tortur dla ciała i duszy. Przepustką poza zaklęty krąg są wizyty u Teresy (Janelle Monáe), wdowy po Juanie. Ta piękna i mądra kobieta wcześnie dostrzega to, co przyniesienie przyszłość. „Ty i Juan jesteście jak dwie krople wody”, rzuca z przekonaniem.

„Moonlight”, reż. Barry Jenkins (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„Moonlight”, reż. Barry Jenkins (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Gdy dorosły (Trevante Rhodes) Chiron budzi się z koszmaru, w którym znowu jest dzieckiem, prorocze słowa Teresy są już spełnione. Kruche ciało przybrało kształt posągu Adonisa, podkrążone oczy nabrały drapieżnego wyrazu, a przygarbione ramiona wyparła dumnie wyprostowana postawa. Za oknem czarny Oldsmobile z koroną na desce rozdzielczej, pod ręką wygodna broń – choć biały proszek nie przechodzi mu przez ręce, wiemy do jakiej kasty przynależy. Zbiór wszystkich paralel między losami Chirona i Juana daje uzasadnione wrażenie, że mimo linearnej struktury czas w Moolight płynie po okręgu – że uczestniczymy w wędrówce dusz przez cykliczne wydarzenia. Juan rozpoznaje w Chironie siebie z młodości, Chiron na bazie Juana buduje swoją osobowość. Obydwaj przeglądają się w swoich naprzemiennie chudych i umięśnionych ciałach, głęboko skrywanym bólu i momentach przełamania. Wiek zmienia także ich stosunek do rodzicielki – gdy mały Chiron słyszy matka, mówi: nienawidzę. Juan niegdyś odpowiadał tak samo, ale po latach zmienił słowo na: tęsknię. Lynchowskie wręcz przejmowanie tożsamości[2] ma u Jenkinsa wymiar behawioralny, służy zobrazowaniu jak wiele cech innych ludzi mieszka w nas samych, jak wzorzec staje się jestestwem.

Intelektualnemu bogactwu towarzyszy wysmakowana warstwa wizualna – od ekranu zwyczajnie nie można oderwać wzroku. Kadry Jamesa Laxtona za dnia nasycone głębią żywych, jaskrawych kolorów, w nocy absorbują czerń osnutą ciemnoniebieską poświatą, rozbijaną w zakamarkach łuną ciepłego światła. Plastyczna wyobraźnia Laxtona pozostaje oryginalna nawet wtedy, gdy kamera nabiera charakterystycznej dla współczesnego Malicka nieważkości, a rytm obrazu zwalnia do melancholijnego slow montion Wong Kar-Waia. Symboliczne znaczenie barw w Moonlight to zresztą temat na osobny artykuł. Niemniej jednak warto zwrócić uwagę na rzuconą mimochodem przez Juana anegdotę[3] o czarnych chłopcach, którzy w świetle księżyca wyglądają na niebieskich i pomyśleć o niej w kontekście symbiozy smutku i koloru skóry[4].

Mieszkańcy czarnych dzielnic wciąż na nowo odtwarzają scenariusz Juana – wchodzą do gry[5] i szybciej lub później znikają. Chiron powieliłby ten schemat, gdyby nie Kevin, kolega z przedmieść, autor pierwszego miłosnego uniesienia oraz sprawca największego zawodu. Kevin był kimś, kto by przetrwać, szybko nauczył się chować rozpacz do kieszeni. Pozą lubianego przez wszystkich ekstrawertyka skutecznie unikał konfrontacji zarówno z lokalnymi zakapiorami, jak i własną seksualnością. Teraz dzwoni do Chirona z głupia frant i zaprasza na obiad. Na miejscu Kevin okazuje się innym człowiekiem: otwartym, skromnym i szczęśliwym – jakby zachłannie nadrabiał stracone dwie dekady udawania. I pod wpływem tej odzyskanej szczerości następuje cud nawrócenia, wyrwane z trzewi wyznanie Chirona: „Jesteś jedynym mężczyzną, który mnie dotykał. Nikt więcej się do mnie nie zbliżył”. W następującej potem ciszy prawie słychać trzask zrzuconego ciężaru. Chiron bezpiecznie zamyka oczy i widzi czarnego chłopca oświetlonego blaskiem księżyca. Wreszcie wolnego od strachu.

  1. Autorstwa kolektywu Loesje (http://www.loesje.pl).
  2. Naturalnie pozbawione demonicznego charakteru.
  3. In Moonlight Black Boys Look Blue to oryginalny tytuł sztuki autorstwa Tarella Alvina McCraneya, której Moonlight jest adaptacją.
  4. Słowo blue po angielsku oznacza nie tylko kolor, lecz także stan emocjonalny (właśnie smutek, przygnębienie). Z kolei słowo „czarny”, poza przynależnością do konkretnej ludzkiej rasy, to również ksywka Chirona.
  5. Jak w amerykańskim slangu określa się narkobiznes.

SEBASTIAN PYTEL – krytyk filmowy, wyróżniony w XX Konkursie im. Krzysztofa Mętraka. Publikuje w prasie i internecie. Współautor książek David Cronenberg w oczach krytyków filmowych (2016) i David Lynch. Polskie spojrzenia (2017). Fanatyk Bloodborne'a, Davida Lyncha i Cormaca McCarthy'ego.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Kostium na przełomie wieków 1990–2015

Od 26 października 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

„Kostium na przełomie wieków 1990 - 2015”, Wydział Scenografii Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Krzycząc: Polska! Niepodległa 1918

26 października 2018 do 17 marca 2019

Zofia Stryjeńska, „Ukazanie się Apostołom”, fot. Tomasz Dąbrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ella Littwitz. I wody stały się piołunem

Od 26 października 2018 roku do 4 lutego 2019 roku

Ella Littwitz, „71 941”, 2018 geokrata, drewno, metal, 240 × 240 cm dzięki uprzejmości Harlan Levey Projects (materiały prasowe organizatora)

Międzynarodowy Festiwal Teatrów Tańca w Tarnowie Scena Otwarta

Od 20 do 28 października 2018 roku

„Richard Alston Dance Company”, II Międzynarodowy Festiwal Teatru Tańca Scena Otwarta, Centrum Sztuki Mościce (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Znaki-Kody-Komunikaty

Od 19 października do 2 grudnia 2018 roku

Jerzy Krawczyk „Okno I” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Mirosław Bałka 1/1/1/1/1

Od 20 października do 31 grudnia 2018 roku

Mirosław Bałka, „1/1/1/1/1”, Op Enheim we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatorów)

9. Festiwal Kamera Akcja

Od 18 do 21 października 2018 roku

„Dzika grusza” (źródło: materiały prasowe organizatora)

PiekłoNiebo

Od 21 września do 21 października 2018 roku

Oleksij Choroshko, film „Lost Angeles”, Galeria Sztuki w Legnicy (źródło: materiały prasowe organizatorów)

Wiatr od morza. W sto lat później

Od 15 października do 11 listopada 2018 roku

Marcin Zawicki, „Smętek”, 2018, olej na płótnie, 100x100 cm, fot. © MNG (źródło: materiały prasowe organizatora)

Teserówka

Od 6 października do 9 listopada 2018 roku

Diana Lelonek, „Teserówka”, Dom Stanisława Teisseyre'a (źródło: materiały prasowe organizatorów)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR