36. Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych, 19.06-24.06.2017 r.

36. edycja festiwalu „Młodzi i Film” w Koszalinie zapisze się w pamięci ze względu na wysoki poziom Konkursu Głównego i odważny werdykt jury. Gremium pod przewodnictwem Tomasza Wasilewskiego postanowiło przyznać Wielkiego Jantara dla Najlepszego Filmu wzbudzającemu skrajne emocje Placowi zabaw. Decyzja ta potwierdza markę koszalińskiego festiwalu jako imprezy sprzyjającej twórcom wyrazistym i skłonnym do ryzyka. Przy okazji stanowi także ważny komunikat dla młodych filmowców, których niezależność wystawiana jest na próbę w czasach wzmożonej gorączki ideologicznej.

36. Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych, plakat (źródło: materiały prasowe organizatora)

36. Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych, plakat (źródło: materiały prasowe organizatora)

Plac zabaw bywa interpretowany przede wszystkim jako uniwersalna refleksja o naturze zła. Dziś, jeszcze bardziej niż w okresie październikowej premiery filmu, debiut Kowalskiego daje się odczytać także jako komentarz na temat paradoksów otaczającej rzeczywistości. Tematyka opowieści doskonale koresponduje z atmosferą wszechobecnej agresji, która coraz wyraźniej daje się odczuć we współczesnej Polsce. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w podsycaniu napięć bierze udział część polityków wzbraniająca się przed potępianiem narastającej fali przemocy. Film Kowalskiego wydaje się wyrastać z głębokiego sprzeciwu wobec takiej postawy. Agresja ukazana w Placu zabaw nie znajduje dla siebie żadnego usprawiedliwienia, nie pozwala się zbagatelizować i pozostaje przerażającym wynaturzeniem. Szeroko komentowany, naturalistyczny finał filmu nie tylko nie stanowi w tym kontekście nadużycia, lecz okazuje się jedynym logicznym domknięciem opowiadanej historii.

O tym jak bardzo potrzebujemy narracji spod znaku Placu zabaw można było przekonać się podczas seansu, rywalizującego z nim o Wielkiego Jantara, Wyklętego. Film Konrada Łęckiego wyrasta z fascynacji figurą żołnierza – patrioty wymierzającego sprawiedliwość komunistycznym zdrajcom narodu. Naprawdę trudno ukryć zażenowanie, gdy widzi się na ekranie wulgarną, triumfalistyczną ekscytację, z jaką twórcy przedstawiają sceny zabijania ubeków. Dla odmiany, śmierć każdego wyklętego traktowana jest jak tragedia, a niektórzy z umierających bohaterów ulegają wręcz stylizacji na konającego Chrystusa. W tej groteskowej dychotomii zawiera się cała prawda o reprezentowanym przez Wyklętego odłamie kina patriotycznego, które potrafi być jednocześnie pornograficznie dosłowne i tandetnie wzniosłe. Gwoli sprawiedliwości trzeba dodać, że chwilami reżyser stara się przekroczyć ograniczenia tak definiowanej konwencji. Tu i ówdzie debiutujący twórca wskazuje, że jego bohaterowie mogli kwestionować poczucie sensu swojej misji albo najzwyczajniej w świecie zatęsknić za spokojnym życiem u boku rodziny. Jakby przestraszony własną odwagą Łęcki, ledwie jednak owe wątki zarysowuje i bardzo szybko cofa się w bezpieczne rejony kina spod znaku martyro-polo. Tego rodzaju artystyczne tchórzostwo nie tylko dość zabawnie wypada w opowieści, będącej z założenia pochwałą męstwa, lecz także sprawia, że Wyklętego trudno traktować jako film z prawdziwego zdarzenia. Debiut Łęckiego to właściwie propagandowa agitka, którą pochwalić można wyłącznie za to, że została zrealizowana odrobinę bardziej starannie niż niesławna Historia Roja.

Krótko i na temat

Ponoszone dotychczas klęski nie zmieniają faktu, że biografie „wyklętych” stanowią znakomity materiał na filmowe scenariusze. Aby wykorzystać ten potencjał, należałoby wznieść się ponad ideologiczną jednoznaczność i dostrzec tkwiącą w bohaterach ambiwalencję. Być może podobny cel uda się w przyszłości osiągnąć któremuś z twórców wciąż jeszcze czekających na pełnometrażowy debiut. Koszaliński Konkurs Filmów Krótkometrażowych udowodnił, że młodzi polscy reżyserzy dysponują talentem i nie boją się tematów trudnych bądź rzadko podejmowanych przez rodzimą kinematografię. Potwierdzenie tej tezy przyniosły oba konkursowe filmy, które miały swe światowe premiery na tegorocznym festiwalu w Cannes.

W Końcu widzenia Grzegorz Mołda potrzebuje zaledwie 15 minut, by postawić bohaterkę przed dylematem etycznym rodem z kina braci Dardenne. Wskutek nieszczęśliwego zbiegu okoliczności Marta musi podjąć decyzję, od której zależy los nie tylko jej, lecz także najbliższych – ojca i partnera. Reżyser umiejętnie wpisuje losy konkretnej jednostki w uniwersalną opowieść o bolączkach i nadziejach okresu dojrzewania. W następstwie dokonanego wyboru Marta traci wprawdzie niewinność, lecz jednocześnie dokonuje emancypacji i uwalnia się spod władzy patriarchatu. Wewnętrzna siła, którą przy tej okazji ujawnia, to efekt świetnie napisanego scenariusza, lecz także kreacji Zofii Domalik. Choć rola Marty była obarczona sporym ryzykiem, młoda aktorka podołała wyzwaniu z wdziękiem i niekwestionowaną charyzmą.

Jeszcze większym spełnieniem niż Koniec widzenia okazały się – słusznie nagrodzone Jantarem dla Najlepszej krótkometrażowej fabuły – Najpiękniejsze fajerwerki ever. Niepokojący klimat, dostrzeżonego wcześniej w canneńskiej sekcji Semaine de la critique, filmu Aleksandry Terpińskiej definiuje już pierwsza scena. Ujęciom beztrosko relaksujących się ludzi towarzyszy wówczas piosenka SoKo pod wymownym tytułem We Might Be Dead By Tomorrow. Choć początkowo nic na to nie wskazuje, atmosfera w Polsce okazuje się bardzo napięta. W całym kraju trwają gwałtowne protesty, rozpoczyna się przymusowy pobór do wojska, na ulicach pojawią się czołgi. Ludziom wciąż nie przeszkadza to jednak w tłumnym zapełnianiu nocnych klubów. Wszystko razem składa się na sugestywne political fiction, w którym wojna przydarza się w samym środku imprezy rodem ze Wszystkich nieprzespanych nocy. Demonstrowana w ekstremalnej sytuacji nonszalancja bohaterów ma w sobie coś wyzwalającego, bo stanowi alternatywę wobec patetycznej narracji o narodowym heroizmie. Z drugiej jednak strony jedyną alternatywą dla tych klisz okazuje się równie schematyczna dekadencja. Terpińska ani myśli podsuwać widzowi pomysłów na wydostanie się z tej pułapki. Zamiast tego skłania go do namysłu nad własną postawą w obliczu zagrożenia, które w niestabilnym świecie wydaje się bardziej realne niż chcielibyśmy sądzić.

Podjęty w Fajerwerkach temat jest frapujący na tyle, że z powodzeniem mógłby sprawdzić się także w rozszerzonej wersji. Niezależnie od tego czy Terpińska pójdzie tą drogą, warto trzymać kciuki za pełnometrażowy debiut reżyserki. Z całą pewnością za kilka lat będziemy mogli obejrzeć go także na festiwalu w Koszalinie.

Piotr Czerkawski – krytyk filmowy, dziennikarz kulturalny, festiwalowy obieżyświat, kinofil z powołania. Regularnie publikuje m.in. w „Dzienniku. Gazecie Prawnej”, „Kinie” i „Ekranach". Współautor książek „Lenartowicz – twórca osobny” , „W drodze do sąsiada. Polsko-niemieckie spotkania filmowe” oraz „Zanussi – przewodnik Krytyki Politycznej” (w przygotowaniu). Wierzy, ze w poprzednim wcieleniu był różowym flamingiem. Mieszka i pracuje we Wrocławiu.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

24. Międzynarodowy Festiwal Filmowy Etiuda&Anima

Od 21 do 26 listopada 2017 roku

„Bartender”, reż. Bill Plympton (źródło: materiały prasowe organizatora)

Terytoria Pamięci

Od 24 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Małgorzata Futkowska, „Terytoria Pamięci”, Miejska Galeria Sztuki w Częstochowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Awers/rewers. Architekt Bohdan Lachert

Od 24 listopada 2017 roku do 2 kwietnia 2018 roku

Dom własny Bohdana Lacherta przy ul. Katowickiej 9 w Warszawie, pokój stołowy i oranżeria, fot. Witalis Wolny, 1972, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk (źródło: materiały prasowe organizatora)

14. Festiwal Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza

Od 21 listopada do 10 grudnia 2017 roku

Plakat 14. Festiwalu Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza (źródło: materiały prasowe)

Chór Alexandrowa – polska trasa koncertowa

Od 21 do 26 listopada 2017 roku

Chór Alexandrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm

Od 1 grudnia 2017 roku do 8 kwietnia 2018 roku

Wawrzyniec Dayczak, projekt Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego przy ul. Sakramentek, widok perspektywiczny, 1934–1938, flamaster i tusz na kalce technicznej, 40,5 x 53,5 cm, ze Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

12. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Opowiadania Superbohaterowie

Od 15 do 19 listopada 2017 roku

Grupa Studnia O. „Don Kichot i jego opowieści” (źródło: materiały prasowe organizatora)

David Lynch. Silence and dynamism

Od 12 listopada 2017 roku do 18 lutego 2018 roku

„Shadow of a Twisted Hand Across My House”, 1988, Copyright: David Lynch (źródło: materiały prasowe organizatora)

43. Biennale Malarstwa Bielska Jesień 2017

Od 10 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Sebastian Krok, Amor, 2016, tempera, akryl, alkid, lakier do podłóg na pościeli nabitej na krosno, 23x30 cm (źrodło: materiały prasowe organizatora)

Odciskanie świata

Od 11 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Fot. Sandra Kępa (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR