Wit Szostak, Zagroda zębów, Wydawnictwo Powergraph, Warszawa 2016 r.

Najnowsza książka Wita Szostaka to nie tylko opowieść o możliwych losach Odyseusza, lecz także historia pisarskiej drogi samego Szostaka, zręcznie wpleciona w zbiór małych próz.

Wit Szostak, „Zagroda zębów”, 2016 (źródło: materiały prasowe wydawcy)

Wit Szostak, „Zagroda zębów”, 2016 (źródło: materiały prasowe wydawcy)

Zagroda zębów to dziesiąta książka w dorobku autora. Po Trylogii o Smoczogórach – gatunkowo nieodległej od fantasy, opartej w dużej mierze na legendach i opowieściach wywodzących się z gór; Trylogii krakowskiej – składającej się z grających z konwencją dzieł, których akcja toczy się pod Wawelem; i wreszcie po Stu dniach bez słońca – pozycji autoprześmiewczej, źle rozpoznanej i niezrozumianej przez krytykę – czytelnik Szostaka otrzymuje zbiór zaskakujący z perspektywy rozbuchanego rynku wydawniczego.

Wydaje się, że szczupła książeczka ze spokojną, stonowaną okładką kusi powrotem do dobrze znanego mitu Odyseusza. Daje pozór przestrzeni bliskiej i oswojonej. Nic bardziej mylnego. Choć Zagroda zębów ma niewielką objętość, to zawarty w niej tekst jest gęsty i złożony; posiada przy tym wiele odnóg, w których można się zagubić tak łatwo, jak w labiryntach ulicy Krokodyli.

Zagrodę zębów można czytać rozmaicie. Najprościej – jako współczesny namysł nad starożytnym tekstem, wyraz przekonania o żywotności i płodności klasycznych utworów lub jako wariacje na temat Odyseusza i jego losów. Można postawić pytanie o jej źródła i otrzymać odpowiedź o podobnej treści: wciąż żywy mit o królu Itaki i jego przygodach. Wszystko to jest jednak płaszczykiem, pod którym kryją się ważniejsze wnioski.

Wiele o tej książce już powiedziano, jednak niewielu pokusiło się o umiejscowienie jej względem poprzednich dzieł Szostaka. Nie jest bowiem tak, że Zagroda zębów pojawiła się znikąd, jako osobliwy wykwit oderwany od literackiej drogi tego pisarza. Chociaż na pierwszy rzut oka nie jest to zbyt oczywiste, to głębszy namysł nad poprzedzającymi ją powieściami pozwala na zauważenie istotnych powiązań. Dopiero z tak przyjętej perspektywy widać, jak wiele umyka czytelnikom i krytykom, którzy nie przeczytali wszystkich dzieł autora, każdą nową pozycję traktując jako odrębną książkę, a nie wynik jego dotychczasowej pisarskiej drogi.

Szostak wykorzystuje po raz kolejny niemal taki sam zestaw środków (na który składa się m.in. przetwarzanie opowieści mitycznych czy też układanie wielopiętrowych historii alternatywnych) i dopasowany do swoich preferencji warsztat konstrukcyjny (wielokrotne przekształcenia fabuł, rytmiczność frazy). Choć finalnie tworzy to nową jakość, nazwaną Zagrodą zębów, to uważnemu czytelnikowi jego książek całość wyda się niepokojąco znajoma.

Twórcze wariacje na temat mitów i/lub najstarszych wierzeń to z jednej strony opis Zagrody zębów, a z drugiej Wichrów Smoczogór i Oberków do końca świata.

Historia opowiadana przez pryzmat problemów głównego bohatera z tożsamością, poświęcona rozważaniom na temat jego możliwych życiorysów to po części streszczenie losów Odyseusza z Zagrody zębów, a po części opis możliwych biografii Bartłomieja Chochoła z Fugi.

Alternatywna historia bohatera (narodowego), z której wyrasta wiele niepokojących, możliwych odnóg to najważniejszy zabieg zastosowany nie tylko w Zagrodzie zębów, ale i w Dumanowskim.

Wieloma identycznymi określeniami można opisać zarówno Zagrodę zębów, jak i wcześniejsze książki w dorobku autora; świadczą o tym nawet fragmenty blurbów zamieszczonych na okładkach: „(…) niezwykłe historie, w których wszystko jest możliwe, baśń bowiem miesza się z jawą, a czas zmienia swój kierunek albo zapętla się po wieczność” (Ględźby Ropucha); „opowieść o fikcyjnym bohaterze narodowym (…). Jest sowizdrzałem i dandysem (…), partyzantem i politykiem, pustelnikiem i mężem stanu. Losy ludzi, którzy spotkają go na swej drodze, potoczą się zupełnie inaczej, niż w znanej nam historii (…) stanie się bohaterem mitu, a liczni biografowie nigdy nie ustalą ostatecznej wersji jego życiorysu” (Dumanowski). Czy zatem Szostak przez całe życie pisze jedną książkę?

Wydaje się raczej, że obecnie zatacza koło i – bogatszy o doświadczenia kilkunastoletniej przygody z literaturą – wraca do swoich początków, by odnaleźć coś ważnego. Co to takiego? Okaże się najpewniej w jego kolejnej książce.

ANNA MICHALIK – doktorantka na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Interesuje się literaturą XX i XXI wieku, nową polską fantastyką oraz religioznawstwem.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Wyspiański. Nieznany

Od 16 stycznia do 5 maja 2019 roku

Stanisław Wyspiański, Zadumana. Życie. tygodnik ilustrowany, literacko-artystyczny, Rok 2, 1898, nr 50

Prawem naszym – zmartwychwstanie

Od 11 grudnia 2018 roku do 24 marca 2019 roku

Pierwodruk "Było to pod Jeną" Walerego Przyborowskiego, Warszawa 1904; ZNiO (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR