Beyond Words (Pomiędzy słowami), reż. Urszula Antoniak, Holandia, Polska, 2017.

Najnowszy film reżyserki Urszuli Antoniak, Beyond Words (Pomiędzy Słowami) zaprezentowano podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Toronto. Film ten został wyprodukowany przez Family Affair Films we współpracy z polskim producentem Opus Film (zdobywcą Oskara za film Ida), finansowo partycypował także Holenderski Fundusz Filmowy, Holenderski Festiwal Filmowy, Polski Instytut Sztuki Filmowej, Łódzka Komisja Filmowa oraz Eurimages. Budżet wynosił trzy miliony osiemset tysięcy Euro. W filmie zagrali: Jakub Gierszał (młody gwiazdor Berlinale – Shooting Star 2012), Andrzej Chyra, Justyna Wasilewska, Christian Löber, Philip Wilhelmi, kręcono w Berlinie, Łodzi i Warszawie.

„Beyond Words”, reż. Urszula Antoniak, 2017 (źródło: materiały prasowe)

„Beyond Words”, reż. Urszula Antoniak, 2017 (źródło: materiały prasowe)

W filmie zachwycają czarno białe, oświetlone miękkim światłem, czysto skomponowane obrazy. Perspektywiczne ujęcia pustych, ogromnych, neoklasycystycznych pomieszczeń nawiązują do epoki totalitaryzmu. Wiodącą postacią jest zamieszkały w Berlinie dwudziestoośmioletni, przystojny, wzięty adwokat imieniem Michael (świetna kreacja aktorska Jakuba Gierszała). Dowiadujemy się, że Michael ma polskie pochodzenie. Mieszka w położonym w śródmieściu, dużym, imponującym mieszkaniu. Jest bardzo zaprzyjaźniony ze swoim szefem, Franzem. Obaj prawnicy o aryjskiej urodzie rozumieją się bez słów. Sprawiają wrażenie jakby decydowali o losach świata. Franz postanowił bronić uchodźców.

W pierwszych sekwencjach oglądamy scenę konfrontującą uprzywilejowanego przedstawiciela białej rasy (Michaela), rozmawiającego w więzieniu z siedzącym naprzeciwko skazanym na deportację czarnym, afrykańskim poetą. „Jeśli chcesz mieszkać w Niemczech, to musisz mieć dobre powody: jak: wojna, tortury, albo ucisk…”informował oschle i konkretnie swego klienta. „Nie mam takich powodów… Kto ma prawo osądzać, gdzie mamy żyć?” odpowiadał uchodźca. Michael stwierdził, że jego klient domaga się tego, o co on sam zabiegał, czyli wolności wyboru i prawa do przynależności do wymarzonego kraju i kultury.

„Czy emigracja nie należy do fundamentalnych praw człowieka? Każdy przecież może decydować o sobie. Tylko, że on wcale nie uważa siebie za uchodźcę, lecz za wolnego człowieka…” – rozprawiał Michael, zdając relację przełożonemu z przebiegu spotkania w więzieniu. Beyond Words to film o uczuciach, poszukiwaniu tożsamości i osobistej wolności.

Ułożony i stabilny świat zniemczonego polskiego prawnika ulegał zachwianiu, gdy przypadkowo, na berlińskiej ulicy spotkał on swego ojca Stanisława (Andrzej Chyra). Stanisław, niespełniony beztroski muzyk, wagabunda, dowcipkował w knajpie z rodakami. Wszyscy bawili się wyśmienicie. Panowała radosna atmosfera. Michael obserwował ich z daleka. Nagłe pojawienie się ojca, który od dawna uchodził za zmarłego, pogrążyło go w emocjonalnym kryzysie. Obudziło w nim tęsknotę za nieznanym. Ojciec zostawił matkę, a ta wychowywała go sama. Nie wiemy też dlaczego Michael znalazł się poza granicami swego kraju. Michael popada w konflikt z samym sobą. Próbuje wyzwolić się z nabytych norm obyczajowych. Wykrzykuje polskie wulgaryzmy na ulicach Berlina. Wizyta ojca uświadomiła mu jego pozycję na obczyźnie. Dopiero teraz zrozumiał, że bez własnej ojczyzny zawsze będzie wyrzutkiem, niezależenie od starań. Film przybliżył dwie zupełnie nie pasujące do siebie mentalności: polską i niemiecką. Reżyserka przekonująco przeciwstawiła niemieckiemu racjonalizmowi, megalomanii, dyscyplinie polski gest, improwizację życiową i swobodę zachowania. Film dotyka też konfliktu migrantów szukających w Niemczech lepszego życia. Ludzi wierzących w przyszłość, zagwarantowaną im przez rządowy program integracyjny.

„Beyond Words”, reż. Urszula Antoniak, 2017 (źródło: materiały prasowe)

„Beyond Words”, reż. Urszula Antoniak, 2017 (źródło: materiały prasowe)

Franz pomagał uchodźcom z humanitarnych względów. Ale czy po latach będzie ich uważał za równoprawnych niemieckich obywateli? Istnieje obawa, że na zawsze pozostaną oni paralelną społecznością, wykorzystywaną jako tania siła robocza? Antoniak postawiła niemieckość swego bohatera pod znakiem zapytania. Michael wyrzekł się polskości. Mówiąc o sobie „my”, miał na myśli „my prawnicy” albo raczej „my Niemcy”. „Ty też jesteś emigrantem…”pewnego razu uzmysłowił mu szef. Reżyserka poruszyła bardzo ważną kwestię dotyczącą fasadowego otwarcia społeczności niemieckiej na cudzoziemców.

Michael czuł się Niemcem, lecz mimo iż konsekwentnie zacierał swoje korzenie, niektórzy nadal widzieli w nim emigranta. Przypisano go do grupy społecznej, do której on sam zupełnie nie chciał należeć. Zdesperowany odwiedził więc dzielnicę uchodźców. Wszedł do tunelu, gdzie żyli bezdomni uciekinierzy i tułacze. Scena zupełnie jak z fragmentu Ulissesa Jamesa Joyce’a. Nikt jednak nie zwracał na niego uwagi, nikogo nie interesował jego dylemat. Zignorowany i sfrustrowany, rozpoczął więc awanturę. Efektem czego został pobity przez mieszkańców tunelu.

Zrobiony prostymi środkami artystyczny, wielowarstwowy, filozoficzny film, porusza głębokie życiowe prawdy, a także demaskuje rasistowską mentalność krajów zachodnich. Dotyka drażliwego i przemilczanego problemu stygmatyzowania zintegrowanych emigrantów. Sama reżyserka mimo posiadania holenderskiego obywatelstwa wielokrotnie uważana była przez zachodnią prasę i środowisko za Polkę z Amsterdamu. „ Pytanie czy jestem bardziej Polką czy Holenderką dotyczy dwóch komponentów mojej tożsamości… Obie kultury wpłynęły na kształtowanie mojej osobowości…” – pisała reżyserka w materiałach prasowych[1]. Z doświadczenia wiem, że podobne sytuacje spotykają prawie wszystkich emigrantów. Nawet ci odnoszący sukcesy, zostają przez miejscowych przypisani krajom swych przodków. Do niedawna niemiecki rząd określał urodzonych w Niemczech młodych Turków „cudzoziemcami czwartej generacji”[2]. Przykładowo też prasa niemiecka oficjalnie nazywała kuratora documenta 11, nowojorczyka Okwui Enwezora, Nigeryjczykiem z amerykańskim paszportem[3]. Natomiast urodzonego w Toronto i zamieszkałego w Berlinie kuratora 8 berlińskiego biennale, Juana A. Gaitana (obywatela Kanady) mianowano w Niemczech Kolumbijczykiem ze względu na pochodzenie rodziców[4].

Film Urszuli Antoniak nawołuje do zrewidowania i odrzucenia praktyk, związanych z piętnowaniem osób na podstawie rodowodu. Beyong Words jest niewątpliwym kandydatem do nagrody.

Zamieszkała w Holandii Urszula Antoniak skończyła studia produkcji na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego oraz studia reżyserii w Akademii Filmowej w Amsterdamie. Autorka licznych filmów dokumentalnych. W 2009 roku zadebiutowała filmem fabularnym Nic Osobistego, nagrodzonym za debiut reżyserski na Festiwalu Filmowym w Locarno, nagrodą FIPRESI oraz Złotym Cielcem za najlepszą reżyserię na Festiwalu Filmowym w Utrechcie. W roku 2011 podczas Festiwalu Filmowego w Cannes miała miejsce premiera drugiego filmu fabularnego Code Blue, zaprezentowanego w ramach programu „Piętnastka Reżyserów”. Film zdobył dwa Złote Cielce na Holenderskim Festiwalu Filmowym w Utrechcie. W 2014 roku powstał film Sfera Nagości. Beyond Words jest czwartym filmem fabularnym reżyserki.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Fernando Menis – Backstage

Od 16 lutego do 7 kwietnia 2019 roku

Centrum Kulturalno-Kongresowe Jordanki w Toruniu, Jakub Certowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

XXV Międzynarodowy Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych

Od 8 marca do 2 kwietnia 2019 r.

Plakat XXV Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych (źródło: materiały prasowe organizatora)

Andrzej Paruzel – Retrospektywa

Od 8 lutego do 14 kwietnia 2019 roku

Codzienne zajęcia Biura, 1988-1989, fot. z archiwum artysty (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bartek Jarmoliński, Nihil Veditur

Od 2 lutego do 10 marca 2019 roku

Bartek Jarmolinski, Odpad 2, akryl, płótno, 110 × 100 cm (Źródło: materiały prasowe organizatora)

Wyspiański. Nieznany

Od 16 stycznia do 5 maja 2019 roku

Stanisław Wyspiański, Zadumana. Życie. tygodnik ilustrowany, literacko-artystyczny, Rok 2, 1898, nr 50

Prawem naszym – zmartwychwstanie

Od 11 grudnia 2018 roku do 24 marca 2019 roku

Pierwodruk "Było to pod Jeną" Walerego Przyborowskiego, Warszawa 1904; ZNiO (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR