Szczepan Twardoch, Ballada o pewnej panience, Wydawnictwo Literackie, 2017.

Émilie Beaumont, autorka licznych poradników dla najmłodszych wydała niegdyś ilustrowane kompendium, w którym zawarte zostały elementarne, łatwo przyswajalne informacje o ludzkim ciele, jego funkcjonowaniu, potrzebach i sekretach. Opisywane przez Beaumont ciało jest dobre i podległe ludzkiej woli, jest ciepłym kożuchem dla duszy, łamigłówką, której rozwiązanie stanowi nie lada frajdę. Ballada o pewnej panience Szczepana Twardocha to spotworniała, karykaturalna wersja dziecięcego vademecum. Księga ludzkiego ciała dla dorosłych.

Szczepan Twardoch, „Ballada o pewnej panience”, Wydawnictwo Literackie, 2017 (źródło: materiały promocyjne wydawcy)

Szczepan Twardoch, „Ballada o pewnej panience”, Wydawnictwo Literackie, 2017 (źródło: materiały promocyjne wydawcy)

Ballada… to wybór jedenastu opowiadań, również nie pierwszej świeżości, część tekstów przedrukowano bowiem z wydanej przeszło pięć lat temu książki – Tak jest dobrze. Fakt ten mógłby zdać się krzywdzący dla czytelnika, gdyby nie poczucie, że zestawione w Balladzie teksty są nadzwyczaj uporządkowane. Brak wyrw i ubytków, wszystko doskonale sprzęga się ze sobą, pozwala na międzytekstowy dryf. Tytuł, będący jednocześnie tytułem jednego z opowiadań, dobrze scala całość. Synkretyczny gatunek doby romantyzmu uobecnia się niejako w każdym tekście, czy to ze względu na liryczny, na poły baśniowy charakter historii (opowiadanie Tak jest dobrze, Gerd) czy przenikające się fantastykę i frenetyzm (Dwie przemiany Włodzimierza Kurczyka, W piwnicy).

Twardoch przeprowadza w Balladzie swoistą wiwisekcję ludzkiego ciała. Nie ciała – cielska. Śmiertelnego cielska, które poci się i śmierdzi. Cielska, które starzeje się i marszczy. Cielska, które tyje i łysieje. Cielska niepokornego i drwiącego z rozumu. Cielska-hedonisty, którego nadrzędnymi potrzebami są żarcie, picie i seks. W cielsku tym siedzi człowiek, maluczki i słaby, kwilący ze strachu, niemy. U Jacka Barcza, bohatera opowiadania Uderz mnie, ta lilipucia, złakniona miłości kreatura chowa się gdzieś w okolicach wątroby. Dekuje się tam i czeka, czasem coś piśnie, łatwo ją jednak uciszyć czy zalać wysokoprocentowym trunkiem. Twardoch lubi rozszczepiać kreowane przez siebie postaci, z gracją Hannibala skrupulatnie je kawałkować. W jego książkach brak osobowości czystych, jednowymiarowych. Sam sobie jesteś wrogiem i koszmarem – zdaje się konstatować pisarz. Codziennie stwarzasz iluzję samego siebie, nie mając żadnego dowodu na realne istnienie, duchy śmieją się z ciebie i wiesz, że mają nad tobą przewagę, bo nie posiadają tej ułomnej, wiecznie chcącej cielesnej powłoki. Ewa, bohaterka opowiadania Ewa i duchy, słyszy ich szyderczy, ogłuszający chichot. Duchy żywią się upokorzeniem Ewy, oblizują się na myśl o jej krzywdzie, tańczą i śpiewają w euforii, gdy ta postanawia „rozpierdolić sobie życie”, tj. zrezygnować z wszystkiego, co stanowiło jej codzienność, wyrzec się pracy i męża, oddać się wyłącznie potrzebom ciała, tym samym rezygnując z człowieczeństwa.

Wykreowani przez Twardocha bohaterowie przypominają niejako gombrowiczowskie ciało pedagogiczne z Ferdydurke – „staranie dobrane i wyjątkowo przykre i drażniące, nie ma tu ani jednego przyjemnego ciała”.

Ciało Włodzimierza Kurczyka z opowiadania Dwie przemiany Włodzimierza Kurczyka przyrównywane jest do larwy, pełzającej postembrionalnej kreatury, która wzbudza obrzydzenie, odruchową awersję. Wychowany przez rygorystyczną, nieczułą matkę bohater czołga się przed światem, jego codzienna egzystencja przypomina wegetację. Kurczyk brzydzi się nie tylko siebie, a wszystkiego, co ludzkie. Odstręcza go fizjologia, marzy o ciele sterylnym, bez gruczołów potowych, które nie wydala, nie ślini się, ba, nawet nie płacze. Gdy spotyka kobietę będącą ucieleśnieniem wszystkich swoich tęsknot, koszmar przeistacza się w sielankę. Czytelnik, choć z rezerwą, odzyskuję wiarę w sprawiedliwość, los okazał się łaskawy, krzywdy zostaną wynagrodzone. Idylla jednak szybko przekształca się w makabrę, idealna kobieta, notabene siostra bohatera, jest sukubem, zwyrodniałym i żądnym zemsty demonem.

Opisywane w Balladzie kobiety stanowią kontrast dla bohaterów płci męskiej. Ich ciała są szczupłe, skóra jędrna i napięta, usta pełne, włosy bujne. Im piękniejsza jest ich zewnętrzna powłoka, tym szkaradniejsza dusza. Czarująca panienka z tytułowego opowiadania wyznaje swemu mężczyźnie, że kiedyś zmuszona będzie go zabić, udusić, usunąć ze świata, jak gdyby jego śmierć miała stanowić dla niej życiodajną pożywkę. Wykreowane przez Twardocha kobiety przypominają mroczną postać Doriana Greya, bohatera książki Oscara Widle’a, ich dusza spróchniała, jednak ciało ostało się wiecznie młode, ponętne i piękne.

Twardocha interesują zarówno ciała żywe, jak i martwe, rozkładające się truchła, podżerane przez czerwono-czarne chrabąszcze. Ciała, które ostatecznie odmówiły posłuszeństwa. Ciała, które rozkładają się wydzielając toksyczny odór. Śmierć śmierdzi – oświadcza Twardoch – i jest to naturalne, właściwe. W książce pojawiają się również ciała na pograniczu, gasnące, bliskie odejścia. Bohater ostatniego opowiadania Fade to: black wie, że za kilka tygodni umrze, nie choroba go jednak dręczy, a jej świadomość. Mężczyzna czekając na śmierć, wyrzeka się uczuć, bowiem „nie ma już poranków ani wieczorów, zostały tylko tygodnie […] w martwych nienawiść do świata umiera”. O ileż byłby szczęśliwszy, nie znając daty swej śmierci, tracąc życie przypadkiem.

Lektura Ballady o pewnej panience pozostawia po sobie pewien gorzki posmak. Tak wygląda człowiek? – mógłby zapytać czytelnik Twardocha – ten wór pełen łajna? Tym właśnie jesteśmy? Czy winniśmy jak Werter zawyrokować, iż „wszelka działalność nasza ogranicza się ostatecznie tylko do zaspokojenia potrzeb, a potrzeby te mają jeno jedyny cel, by przedłużyć marne istnienie nasze?”. Tę kwestię podejmowało już wielu, jednak po lekturze książki Twardocha warto zastanowić się nad nią raz jeszcze.

Agnieszka Bednarek – krytyczka literacka, absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Szczególnie zainteresowana współczesną prozą polską i filmem.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Wyspiański. Nieznany

Od 16 stycznia do 5 maja 2019 roku

Stanisław Wyspiański, Zadumana. Życie. tygodnik ilustrowany, literacko-artystyczny, Rok 2, 1898, nr 50

Prawem naszym – zmartwychwstanie

Od 11 grudnia 2018 roku do 24 marca 2019 roku

Pierwodruk "Było to pod Jeną" Walerego Przyborowskiego, Warszawa 1904; ZNiO (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR