W drugiej połowie lat 90., kiedy to nadal magnetowid, a nie piekielnie powolny i raczej rzadko spotykany Internet był oknem na świat dla przeciętnego polskiego nastolatka, w moim otoczeniu zachodziła powolna, ale znacząca zmiana pokoleniowa. Fani Nirvany w powyciąganych swetrach, coraz wyraźniej wypierani byli przez fanów Eminema i dopiero co śmiertelnie postrzelonego Tupaca Shakura. Wtedy też powstał kultowy film Młodzi gniewni, będący kwintesencją tamtych czasów. Ja sam byłem wtedy bardzo młody, z całą pewnością za młody na ten film, ale udało mi się go obejrzeć, prawdopodobnie w pełnej konspiracji przed rodzicami. Wtedy też, w tym właśnie filmie, pierwszy raz usłyszałem o Bobie Dylanie.

Bob Dylan i Joan Baez, Civil Rights March, Waszyngton, 1963 (źródło: Wikimedia Commons)

Bob Dylan i Joan Baez, Civil Rights March, Waszyngton, 1963 (źródło: Wikimedia Commons)

Zastanawiałem się, jak mogę skomentować przyznanie Dylanowi nagrody Nobla w dziedzinie literatury „za tworzenie nowych form poetyckiej ekspresji w ramach wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni”. Muszę przyznać, że w pierwszej chwili pomyślałem: szczyt intelektualnego lenistwa szanownej kapituły, jak pokojowa nagroda Nobla dla Baraka Obamy albo Unii Europejskiej. Jasne, niby każdy zna piosenki Boba Dylana: Like a Rolling Stone, Knockin’ on Heaven’s Door czy Hurricane, niby poezja to jednak liryka, więc wszystko się zgadza. Niby wszystko okej, nie ma się do czego przyczepić, ale przecież jestem w stanie zrozumieć rozczarowanie tych wszystkich, którzy jednak oczekiwali od Szwedów czegoś więcej niż uhonorowania wybitnego, ale jednak jednego z wielu przedstawicieli wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni – za to chyba jedynie, że się dla odmiany nie zaćpał.

Wróćmy jednak do Młodych gniewnych. Jest w tym filmie scena, w której nauczycielka, grana przez Michelle Pfeiffer, stara się dotrzeć do sprawiających problemy wychowawcze (jest to oczywiście eufemizm) uczniów i w tym celu daje im do przeczytania tekst piosenki Dylana Mr. Tambourine Man. Następnie prezentuje dosyć popularną interpretację tego utworu, w której tytułowy „pan z tamburynem”, to tak naprawdę diler piosenkarza (sam artysta wielokrotnie odcinał się od tej interpretacji). W ten sposób udaje jej się pierwszy raz zainteresować swoich podopiecznych literaturą.

I uważam, że nic bardziej niż ta scena, w tym właśnie filmie sprzed dwudziestu lat, nie broni tego Nobla. Bo wprawdzie to tylko film, ale takie jest właśnie miejsce Dylana w amerykańskiej (i chyba nie tylko) kulturze. Trwałe i dostosowujące się do zmieniających się mód, gustów i estetyk. Poza tym w czasach (i mam na myśli dzień dzisiejszy, a nie najntisy), w których tak dużo się drukuje, że już nikomu nie chce się tego czytać, przyznanie literackiego Nobla artyście, którego teksty są wciąż reinterpretowane i równie chętnie słuchane, to chyba jednak słuszny wybór. Czy mam dowód na tę trwającą popularność? Włączcie radio, albo obejrzyjcie sobie jakikolwiek talent show z jesiennej ramówki, a jest duża szansa, że usłyszycie utwór Dylana. Bo on dalej na ludzi działa.

Poza tym dużym plusem tej decyzji jest właśnie to, że tegorocznego Noblisty wyjątkowo nie trzeba nikomu przedstawiać. Obrażą się natomiast pewnie tłumacze i wydawnictwa, bo tym razem na Noblu i pośpiesznie wydawanych książkach nie zarobią. No chyba, że nie doceniam ich kreatywności.

Nobel dla Dylana ma w każdym razie moją wewnętrzną akceptację. A że przy okazji sam laureat ma dosyć obojętny stosunek do całego tego zamieszania i być może nawet nie pofatyguje się, żeby tę nagrodę odebrać? Tym lepiej. Nie od dziś wiadomo, że nagrody przyznawane są głównie po to, żeby pewna grupa ludzi mogła elegancko się ubrać i pogrzać w blasku cudzego talentu.

Paweł Brzeżek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego na kierunku filologia polska, stypendystą Uniwersytetu Florenckiego (Facoltá di Lettere e Filosofia). Zajmuje się dziennikarstwem kulturalnym, krytyką literacką, a także prowadzeniem zajęć kreatywnego pisania.

Komentarze (2) do artykułu “Blowin’ in the Wind, czyli o Noblu i Bobie Dylanie”

  1. Zofia

    Pan jest krytykiem literackim, człowiekiem wykształconym. Pisze Pan, że do decyzji szwedzkich akademików przekonała Pana scena z filmu, w ktorej do młodych nieokrzesanych dociera nauczyciel przy pomocy piosenki Boba Dylana. Ja myślałam dotychczas, że “nobla” dostaje się za teksty sprostające wymaganiom okrzesanych i wykształconych. Czy Pan nie ma syndromu sztokholmskiego? Uczy Pan też młodych nieokrzesanych? To dla mnie smutne.

    • Paweł Brzeżek

      Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, nagroda w dziedzinie literatury przyznawana jest za “wybitną pracę na rzecz idealistycznych tendencji”. Ani słowa o wymaganiach, a tym bardziej wykształceniu publiczności. Jednocześnie przyznaję, że zdecydowanie bardziej cieszy mnie wzruszenie literaturą jednego “młodego nieokrzesanego”, niż tłumu okrzesanych i wykształconych, albowiem “większa będzie radość w niebie z jednego grzesznika, który się opamięta, niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy opamiętania nie potrzebują”. Przykro mi, że Pani smutno. Mi wręcz przeciwnie :)

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Bownik. Wyobraź sobie czasy, w których wszystkie rekordy już padły

Od 20 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Bownik, „Passage”, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Prabhakar Pachpute i Rupali Patil. Zwiastunki chaosu

Od 28 stycznia do 18 czerwca 2017 roku

Prabhakar Pachpute, „Góra ucieczki”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marek Starzyk. Gazetowe obrazki

Od 27 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Marek Starzyk, Bez tytułu, 1999–2000 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jacek Sempoliński. Obrazy patrzące

Od 21 stycznia do 26 marca 2017 roku

Jacek Sempoliński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ludwik Gronowski. Fotografie Krzemieniec/Wołyń 1930–1939

Od 19 stycznia do 19 marca 2017 roku

Ludwik Gronowski, „Na szybowisku” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Eksplozja litery

Ikonografia tekstualności jako źródła cierpień

Od 12 stycznia do 31 marca 2017 roku

Ireneusz Walczak, „Bartoszewski”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

World Press Photo 2016

Od 14 stycznia do 12 lutego 2017 roku

Warren Richardson, Australia | „Hope for a New Life”, 28 August, Serbia/Hungary border (źródło: materiały prasowe)

Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa

Od 10 stycznia do 8 lutego 2017 roku

„Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nie, no to nie. Dźwiękowe działania obrazoburcze

Od 11 stycznia do 14 lutego 2017 roku

Ryszard Ługowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urok prowincji w fotografii Jerzego Piątka

Od 10 stycznia do 2 lutego 2017 roku

Jerzy Piątek, „Smutek i urok prowincji”, koniec lat 70. i 1 poł. lat 80. XX w. (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR