Galeria XS Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach: Geometria ekranu – geometria obrazu, kurator: Maciej Zdanowicz, 11.05.-01.06.2016 r.; Centrum Sztuki Galeria EL w Elblągu: Geometria ekranu – geometria obrazu, 08.07.-08.09.2016 r.

Formy geometryczne w sztuce są często uważane za przejaw izolowania twórczości od życia, jednak na wystawie Geometria ekranu – geometria obrazu pokazane zostały prace jedenastu współczesnych artystów, którzy, posługując się językiem geometrii, odnoszą się do nowych technologii i obszarów naszego życia, w których zaczynają one dominować. Wystawę można było oglądać w maju w kieleckiej Galerii XS, działającej przy Instytucie Sztuk Pięknych UJK. Zestawione zostały tu dwie tendencje obecne w sztuce – sztuka geometryczna i sztuka związana z technologią. Pierwsza z nich jest obszarem stosunkowo dobrze przebadanym, łączonym z tradycjami awangardowymi, posiadającym stałą grupę entuzjastów. Druga budzi żywe zainteresowanie i cieszy się dużą popularnością odbiorców, zaś badacze wydają się wciąż traktować ją z dystansem i wykazują wobec niej brak zaufania. Połączenie tych dwóch obszarów daje nie tylko ciekawe efekty wizualne, ale pozwala zwrócić uwagę na poszukiwania artystyczne zachodzące wokół istoty sztuki oraz na postawy obecne w nurcie Geometrii Dyskursywnej, w który wpisują się prace pokazane na wystawie.

Codemanipulator, „Interactive Painting”, 1996 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Codemanipulator, „Interactive Painting”, 1996 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Mariaż sztuki i techniki, zwłaszcza tej najnowszej, daje artystom możliwość przyjęcia strategii gry, w której odbiorcy często sami muszą odkryć jej zasady – połączyć komunikaty wysyłane w dwóch językach: techniki i sztuki, odnaleźć powiązania między dwoma dziedzinami. Niektórzy artyści, jak Codemanipulator, zestawiają obok siebie dwa kody przekazywanej informacji, zwracając uwagę na różny zapis tych samych informacji. W tym przypadku widzowie postawieni są przed pracami stworzonymi w tradycyjny sposób: fotografią, grafiką, instalacją, które przełożone są również na język HTML. Z kolei w pracach Macieja Zdanowicza punktem wyjścia są dźwięki miasta – pejzaż dźwiękowy, który artysta przekłada na obraz. Wykorzystuje tu fotografię i elementy geometryczne, powstałe w wyniku analizy zarejestrowanych dźwięków. Każdy obraz budowany jest w sposób uwzględniający miejsce ekspozycji, jednak zawsze towarzyszy mu ta sama ścieżka dźwiękowa. Mamy tu do czynienia z sytuacją, w której zapis wykonany w jednej dziedzinie jest przekładany na inną. Co ciekawe, mimo tego, że punktem wyjścia jest determinujący całość dźwięk, a obraz podporządkowany jest przestrzeni, w której jest eksponowany, nie traci on swojej autonomii.

Na wystawie jest też grupa prac, w których technika determinuje sferę wizualną. Tak jest w przypadku prac Jana Pamuły i Sławomira Plewki, które powstały z użyciem matematycznych wyliczeń. Ich techniczna dokładność, możliwości stosowania niuansów barw oraz precyzyjnych, nawet niewielkich kształtów, wzmacnia odczucie estetyki i kieruje uwagę na pojęcie harmonii. To z kolei prowokuje do postawienia pytań o miejsce obrazu wizualnego w dobie kultury obrazkowej i nowych technologii, w których poruszamy się i komunikujemy, używając adekwatnych dla tych obszarów języków. Wielu artystów rozszerza narzędzia sztuki – miejsce coraz rzadziej pojawiającego się „akrylu” zajmuje film wideo, druk na płótnie, animacja, a zamiast płócien w przestrzeniach galerii pojawiają się ekrany plazmowe czy tablety.

Na przeciwległym biegunie znajdują się prace, w których artyści świadomie zwracają uwagę na zakłócenie – przede wszystkim techniczne, i na takiej formie opierają wizualną część swoich dzieł. Przykładem takich realizacji jest There is no noise Jakuba Matysa, gdzie sekwencja czerni i bieli, którą oglądamy generowana jest przy pomocy komputera i odpowiedniego kodu, zaś obraz, który w efekcie widzimy przypomina zaśnieżony ekran telewizora. Glitch jako temat i forma w sztuce pojawia się w pracach Mikołaja Sęczawy oraz filmie Zbigniewa Romańczuka Distortion. Wydaje się, że jest to z jednej strony próba odzwierciedlenia pewnej bardzo szczególnej, krótkotrwałej chwili z rzeczywistości, podniesienie do rangi tematu technicznego tabu (zyskującego w ostatnich latach ogromną popularność), z drugiej zaś, poprzez charakterystyczny obraz, potrzeba zwrócenia uwagi na szersze zjawiska społeczne.

Mikołaj Sęczawa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Mikołaj Sęczawa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wśród prezentowanych prac można wyodrębnić także takie, które są ściśle związane z konkretnymi danymi. Aleksander Olszewski pokazał obrazy powstałe na podstawie danych uzyskanych z kamery samochodowej podczas podróży – stąd tytuł pokazywanego cyklu: Autostrada. Droga szybkiego ruchu. Wiesław Łuczaj, opierający swoje malarstwo na danych statystycznych, przygotował wraz z Jakubem Matysem pracę, w której dostępne dane statystyczne są zobrazowane, a następnie dodatkowo przetwarzane, co generuje dalsze możliwości ich wizualizacji. Przemysław Suliga inspiracje odnalazł w danych związanych ze sztucznym życiem, które przełożył na język malarstwa. Wszyscy wymienieni tu artyści wykorzystali dokumentację powstałą w innej dziedzinie niż sztuka. Dostępne dane przedstawili jednak w sztuce, używając właściwych jej narzędzi, dzięki czemu komunikat niesiony przez liczby i obraz jest taki sam. Ich twórczość pozostaje zatem w ścisłym związku z rzeczywistością, jednak nie staje się ilustracją dokumentu, nie pełni funkcji utylitarnych – nie służy upowszechnieniu danych.

Geometria ekranu – geometria obrazu to wystawa, w której przedstawiono przykłady prac artystów próbujących zdefiniować miejsce sztuki i obrazu we współczesnym świecie. Wszyscy oni stawiają też pytanie o nowe miejsce dla sztuki geometrycznej. Dla biorących udział w wystawie abstrakcja geometryczna wpisywana w kontekst formalistycznego oderwania od życia i modelu autonomicznego języka sztuki wydaje się być niewystarczająca, jeżeli wręcz nieaktualna. Poszukują oni obszarów, w których kolor, kształty i rytm ich występowania może stać się artystycznym ekwiwalentem komunikatu płynącego z innej dziedziny życia. Sztuka geometryczna przestaje być tu oderwana od rzeczywistości, jednocześnie jednak nie pełni funkcji mimetycznych. To właśnie odniesienie sztuki do pewnych danych – zakodowanych przy pomocy liczb i wzorów, pozawala zachować sztuce autonomię przy równoczesnym odniesieniu do codziennego życia.

„Geometria ekranu – geometria obrazu”, Galeria XS Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, od lewej: Jan Pamuła, „Continuum Ix”, 2014, Mikołaj Sęczawa, „P”, 2015, Jakub Matys, „There is no noise”, 2016, fot. Maciej Zdanowicz (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

„Geometria ekranu – geometria obrazu”, Galeria XS Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, od lewej: Jan Pamuła, „Continuum Ix”, 2014, Mikołaj Sęczawa, „P”, 2015, Jakub Matys, „There is no noise”, 2016, fot. Maciej Zdanowicz (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Tradycja sztuki geometrycznej determinuje nasz odbiór – postrzegamy ją przez pryzmat formy. Jeżeli jednak pokusić się o analizę zawartości tematycznej prezentowanych prac, to większość z nich odnosi się do aktualnych problemów współczesności, chociaż są one bardzo zróżnicowane. Trudno powiedzieć czy problemy pojawiające się w kręgu zainteresowania artystów są starannie wybrane, czy też stanowią po prostu efekt dostępności tych, a nie innych danych. Istotne jest jednak to, że treść tych prac jest równie ważna, co ich forma.

Wystawę Geometria ekranu – geometria obrazu można odbierać na wielu płaszczyznach. U jednych może wywołać przeżycia estetyczne – wszak sztuka geometryczna wspomagana możliwościami komputera i precyzją wykonania może się podobać. Inni przemierzając sale wystawowe znajdą czas na refleksję nad zjawiskami we współczesnym świecie. Znajdą się pewnie i tacy, dla których poszukiwanie powiązań między sztuką a innymi dziedzinami życia, do których prezentowane prace się odnoszą, okaże się intelektualną rozrywką i ciekawą formą spędzenia czasu. Pojawi się wreszcie garstka tych, którzy prace z wystawy umieszczą w kontekście zachodzących zmian w zakresie pojęć związanych ze sztuką i poszukają odpowiedzi na pytania związane z jej możliwościami. Z wystawy, którą w nowej odsłonie będzie można zobaczyć w Galerii EL w Elblągu, z pewnością nikt nie wyjdzie z poczuciem zmarnowanego czasu.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń