Galeria Propaganda w Warszawie: Jagoda Przybylak, Zbliżenia, 21.05.-18.06.2016 r.

Każdy spogląda w trochę inną stronę, zdaje się zwracać uwagę na co innego. Niektórzy się uśmiechają, na twarzach innych widać przejęcie, konsternację. Są razem, ale jednak osobno. W różnych humorach  – pochłonięci swoimi myślami i emocjami, a jednocześnie poddający się zbiorowej nastrojowości. Jako pewną całość widzi ich tylko fotograf. Czy ktoś wie, gdzie on jest?

Jagoda Przybylak, „Portret nr 3”, 1970/71 © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Jagoda Przybylak, „Portret nr 3”, 1970/71 © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Na jednym ze zdjęć prezentowanych na wystawie Zbliżenia zgromadzeni w dużej sali, elegancko (ale nie nazbyt szykownie) ubrani ludzie siedzą przy okrągłych stolikach. Przeważają osoby w młodym wieku, jednak pomiędzy nimi można odnaleźć bardziej dostojne, starsze postaci. Chyba nie dla każdego przewidziano miejsce na sali – w tyle na parterze i na balkonach widać stłoczonych, stojących pod ścianą ludzi. Po ubiorze i fryzurach możemy rozpoznać lata 50., co potwierdza podpis pod zdjęciem – Waldorf Astoria, 28. rocznica Columbia Scholastic Press Association, 1952.

Oglądając fotografię pod szkłem powiększającym, Jagoda Przybylak zainteresowała się tylko jedną osobą – stojącą na dalekim planie, patrzącą wprost w obiektyw dziewczyną. W przeciwieństwie do większości ona zdaje się dostrzegać fotografa. Mimo że to nie jedyna osoba świadoma robionego zdjęcia – usytuowany w przedniej środkowej części fotografii mężczyzna w pstrokatym krawacie również spogląda w oko aparatu – Przybylak to jej postanowiła poświęcić swoją pracę. Pierwszoplanowe osoby wydawały się jej zbyt oficjalne, ważne. Dziewczyna w szarej sukience, jak nazwała ją artystka, nieistotna i niewyraźna, jednocześnie jest jakby niezwykle obecna, uważna. Przybylak w pierwszej części tryptyku (większość jej prac składa się z kilku części) zasłoniła całe zdjęcie, zostawiając tylko okienko, w którym widzimy postać dziewczyny; w kolejnej – wykonała duże powiększenie jej twarzy. Teraz to ona jest kluczową postacią. Widzimy ją z bliska, jednak jej tożsamość pozostaje dla nas zagadką. Efekt rozmycia towarzyszący temu zabiegowi nadaje pracy charakter fotografii spirytualistycznej, obecny również w innych kompozycjach artystki – m.in. znajdującej się na wystawie Manifestacji (1977), w której obok powiększenia Przybylak zastosowała powielenie.

Jagoda Przybylak, „Sto razy siatka”, 1969, instalacja fotograficzna © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Jagoda Przybylak, „Sto razy siatka”, 1969, instalacja fotograficzna © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Zbliżenia prezentują jedne z najważniejszych punktów w dorobku urodzonej w 1929 roku w Warszawie, dziś mieszkającej w Nowym Jorku artystki. Obejrzymy tu jedną z pierwszych, docenionych przez polskie środowisko fotograficzne prac – Sto razy siatka powstałą pod wpływem rady udzielonej przez Zbigniewa Dłubaka: „niech Pani weźmie dowolny przedmiot i uporczywie go fotografuje”. Ułożona na różne sposoby rybacka siatka (znaleziona przez Przybylak podczas jednego z rejsów do Afryki) to wije się i przypomina wodne stwory, które można by w nią schwytać, to przeistacza się we fragmenty ciepłolubnych roślin lub oglądane pod mikroskopem zwoje DNA. Również w tej pracy Przybylak buduje zestawienia, sekwencje, układa obok siebie mniejsze zdjęcia w większą całość. W galerii Propaganda znalazły się także jej wielkoformatowe fotokolaże – niepokojące, wręcz przygnębiające, złożone z powiększeń fragmentów twarzy portrety, zaprezentowane po raz pierwszy na wystawie Fotografowie poszukujący (1970/71). Mroczne, melancholijne wrażenie robi również praca Zdjęcie klasowe (1971/72), w której oblicza ustawionych do zdjęcia dzieci Przybylak powiększyła do rozmiarów osobnych portretów. Atmosfera powinna być odświętna, radosna, jednak większość wychowanków szkoły ma poważne miny. Brakuje dziecięcej beztroski, czuć w powietrzu nauczycielską musztrę z początków ubiegłego wieku.

Niektóre prace Przybylak bywają w swojej formie lżejsze, podszyte nutą humoru – tak jak w przypadku Jesteśmy (1992). Artystka kolorową, zbiorową fotografię (jest wiosna, lato? Kilka kobiet założyło jasne kapelusze) zamalowuje farbą na jasnoniebiesko, pozostawiając to, co dla niej najistotniejsze – głowy. Pozbawieni korpusów gapie lewitują w morzu absurdu.

Jagoda Przybylak, „Zdjęcie klasowe”, 1971-72, instalacja fotograficzna © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Jagoda Przybylak, „Zdjęcie klasowe”, 1971-72, instalacja fotograficzna © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Inne metody stosowane przez Przybylak w pracy z fotografią sentymentalną, użytkową pokazuje m.in. praca Osieki (1979). Grupowe zdjęcie zrobione przed gminnym Ośrodkiem Szkolenia Kadr zostaje zaprezentowane przez artystkę w trzech wersjach. Wygaszenie tła i podświetlenie wybranych postaci dodaje fotografiom dynamiki, a pojawiający się jakby poklatkowy ruch przynosi skojarzenie z oscarowym Tangiem Zbigniewa Rybczyńskiego.

Fotografia znaleziona, wernakularna stanowi najbardziej wybijający się obszar konceptualnej działalności Jagody Przybylak. Od początku kariery intrygowały ją przeróżne zdjęcia grupowe pochodzące z bliższych i dalszych miejsc oraz epok, znalezione w albumach rodzinnych lub wyciągnięte ze śmietnika. Zaintrygowana charakterystyczną dla tych zdjęć anonimowością, rozproszeniem bohatera zbiorowego wybiera interesujące ją elementy, powiększa je, multiplikuje. Poszukuje tego, co wyjątkowe, indywidualne. Często jednak przekształcone przez nią obrazy – tak jak Manifestacje – stają się coraz bardziej zamazane, zniekształcone, dalekie.

Jagoda Przybylak, „Zdjęcie klasowe”, 1971-72, instalacja fotograficzna, detal © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Jagoda Przybylak, „Zdjęcie klasowe”, 1971-72, instalacja fotograficzna, detal © Galeria Propaganda (źródło: dzięki uprzejmości Galerii)

Nie dziwi więc, że zdjęcia z tego nurtu dominują w galerii. Biorąc jednak pod uwagę założony przez kuratorów przekrojowy charakter wystawy, można by oczekiwać większej różnorodności, liczniejszej reprezentacji późniejszych okresów – aż osiem z jedenastu pokazanych prac pochodzi z lat 70. Zbliżenia nie prowadzą nas po kolejnych etapach twórczości artystki, nie przedstawiają jej życiowych perypetii. Nie sygnalizują też szerszego spektrum jej działań. Przybylak w latach 60. rzuciła pracę architekta, „budowniczego nowej stolicy”, i coraz bardziej zanurzała się w fotografii subiektywnej, eksperymentalnej. Wiadomo, że w tamtym okresie powstawały również prace bardziej reportażowe – w galerii Propaganda nieobecne. Tą późniejszą oraz niedawną twórczość artystki – m.in. z wykorzystaniem kolorowych zdjęć oraz farb – reprezentują tylko dwa dzieła: wspomniane Jesteśmy oraz Wiwat (2005)połączenie dwóch podwórkowych zdjęć grającej w piłkę latynoskiej młodzieży. Czytelny jest okres warszawski – inspiracje Dłubakiem (powielanie) czy współpraca z Januszem Bąkowskim (wspólnie wystawiali, m.in. Fotografów poszukujących) – brakuje jednak szerszego spojrzenia na jej działalność w Stanach Zjednoczonych i efekty kontaktów z Krzysztofem Wodiczko – m.in. prac wideo.

Przybylak zamieszkała w Nowym Jorku na chwilę przed stanem wojennym. Myśli o powrocie do kraju stawały się z każdym rokiem coraz bardziej odległe. Nim w tamtejszych kręgach doceniono jej talent i zaproponowano prowadzenie zajęć na New York Institute of Technology, zarabiała m.in. opiekując się starszymi ludźmi. Ze Zbliżeń nie dowiemy się jednak o jej kondycji jako emigrantki, nie odpowiemy sobie na pytanie, jak doświadczenie obcości czy budowanie relacji ze studentami (sama na początku fotograficznej drogi pragnęła mentorskiego wsparcia, spotkało ją jednak rozczarowanie) rezonuje w jej artystycznych poszukiwaniach.

W 2014 roku w niewielkiej przestrzeni Propagandy zaprezentowana została praca Przybylak Jedno zdjęcie, a tyle twarzy, w której bazowała na zdjęciu amerykańskich weteranów I wojny światowej (także w tym przypadku użyła powiększalnika, aby przybliżyć twarze wybranych żołnierzy). Praca była zaledwie małym wyimkiem jej twórczości, a jednocześnie mówiła o całości bardzo wiele. Tegoroczna wystawa poszerza tamtą perspektywę, jednak to zaledwie mikroretrospektywa, która wciąż nie pozwala się do artystki w pełni zbliżyć.

DOROTA GROYECKA (ur. 1987) – absolwentka dziennikarstwa, filologii polskiej i kulturoznawstwa. Autorka książki Gentryfikacja Berlina. Od życia na podsłuchu do kultury caffè latte. Współpracowała m.in. z magazynem „Exberliner” oraz O.pl Polskim Portalem Kultury.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Inne strony rękopisu „Pana Tadeusza”

Od 29 września do 5 listopada 2017 roku

Inwokacja „Pana Tadeusza” – rękopis, fot. Adriana Myśliwiec (źródło: materiały prasowe organizatora)

Książka żywa

Od 28 września do 31 października 2017 roku

Piotr Smolnicki, „Księga czasu”, instalacja, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

VII Przegląd Młodej Sztuki „Świeża Krew”

Od 15 września do 12 października 2017 roku

Alicja Kubicka, „Pogrzeb pisarza” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm na Węgrzech 1900–1930

Od 23 września 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Károly Kernstock, „Wiosna” (projekt witrażu w willi Schiffera), 1911, Janus Pannonius Múzeum (źródło: materiały prasowe organizatora)

Art WORK. Artyści o pracy

Od 22 września do 31 października 2017 roku

Marcin Berdyszak, „Le danse macabre de terrorisme” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Japońska układanka

Od 3 września 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Widok wystawy „Japońska układanka” , fot. Rafał Sosin (źródło: materiały prasowe organizatora)

Piotr Siudeja. DO ODCIĘCIA. Cięcie, beton, czerń

Od 22 września do 12 listopada 2017 roku

Piotr Siudeja, „Klatka I”, tynk, olej na płótnie, 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Piotr Ambroziak. Plujący obraz

Od 22 września do 14 października 2017 roku

Piotr Ambroziak, bez tytułu, akryl, spray, 100×117 cm, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Imbalance

Od 22 września do 19 listopada 2017 roku

Julius Von Bismark (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zwierzyniec zaprasza – Rakowice

Od 22 września 2017 roku do 25 lutego 2018 roku

Osiedle Ugorek w budowie, lata 60. XX w., fot. Henryk Hermanowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR