Galeria Labirynt w Lublinie: Wojna i pokój, kuratorzy: Magdalena Linkowska, Tomasz Kitliński, Paweł Leszkowicz, 11.09.-31.10.2015 r.

Wojna i pokój wydarzyła się w Galerii Labirynt w gorącym momencie, kiedy widmo wojny nie jest już tylko daleką reminiscencją sprzed ponad pół wieku ani echem z dalszego zakątka Europy, ale czymś realnym, bliskim i odbierającym spokój. Sytuacja geopolityczna w naszym regionie świata jest napięta. Aneksja Krymu przez Rosję postawiła Ukrainę w stan wojny. W Syrii i Iraku tworzy się Państwo Islamskie, regionalny konflikt może przerodzić się lada moment w konflikt o charakterze globalnym. Ogromne rzesze ludzi wędrują do Europy szukając schronienia. W takich okolicznościach myślenie o wojnie nie jest czystą abstrakcją, a w sztuce jak w lustrze odbijają się powszechne lęki, mity, uprzedzenia, przyzwyczajenia, które ulegają celowemu rozchwianiu. Kuratorzy i artyści zastanawiają się nad tradycją przedstawieniową militarnej ikonografii i wskazują na różne współczesne wizualne ścieżki, dotyczące problemu przemocy, zagłady, terroru, konfliktów zbrojnych. Wojna – jak zaznaczają kuratorzy wystawy Paweł Leszkowicz, Tomasz Kitliński i Magdalena Linkowska – nigdy nie jest historyczna, lecz zawsze współczesna. Gdzieś toczy się zawsze.

„Wojna i pokój”, Galeria Labirynt w Lublinie, 2015, fot. Marta Ryczkowska (źródło: archiwum autorki)

„Wojna i pokój”, Galeria Labirynt w Lublinie, 2015, fot. Marta Ryczkowska (źródło: archiwum autorki)

Wystawa w Labiryncie imponuje swoim rozmachem, wypełnia dwa duże pomieszczenia głównej hali i częściowo podziemia. Przestrzeń Wojny… jest gęsta od obrazów i dźwięków, nieoczekiwanie wybrzmiewają odgłosy z karabinów maszynowych, słychać monumentalny utwór Leben heisst leben zespołu Laibach i Warriors of the World grupy Manowar. Wystawa dotyka różnego rodzaju dychotomii: pacyfistyczne intencje i fascynacje agresją, typowo polskie imaginarium wojenne i jego konceptualne przemieszczenia, męskie i żeńskie, chaos i porządek, patos i ironia – wszystko to współistnieje, dokarmiając się nawzajem. Wojna to przecież stan wyjątkowy, a paradoks jest wpisany w jej naturę. Widzów wita plakat grupy Twożywo Kiedy wreszcie będzie wojna, przedstawiający leżącego na łące mężczyznę. Plakat dotyczy specyficznego stanu: nudy i sielanki, pod którą coś pęcznieje, przybiera na sile i lada moment znajdzie ujście – ale chwilowo tkwimy w stanie pełni i bezruchu (jak często opisywanym i wizualizowanym latem 1939 roku). Prowokacyjny bilbord Twożywa pojawił się w Warszawie na początku września 2001 roku, tuż przy ambasadzie amerykańskiej. Trzy dni później nastąpił atak terrorystyczny na World Trade Center w Nowym Jorku, który zmiótł z powierzchni ziemi tysiące istnień i nieodwracalnie zmienił bieg wydarzeń na świecie. Hasło na plakacie okazało się profetyczne. Obrazy wojny i masowego zniszczenia, które znamy z mediów silnie zapadają w pamięć – przypominam sobie okładki gazet z 12 września 2001 i z lutego 2014, płonące wieże i ukraiński Majdan. Artyści często bazują na tych wyobrażeniach i emocjach, jakie one ze sobą niosą.

Wiele z nich należy do polskiej tradycji przedstawieniowej, która podlega mniej lub bardziej subtelnej dekonstrukcji. Wojna od dawna jest wielką narracją w historii polskiej sztuki, dziewiętnastowieczne malarstwo patriotyczne i historyczne ukształtowało militarny kanon malarski, który zdominował zbiorową wyobraźnie na długie lata. Edward Krasiński dosłownie otwiera drzwi w Matejkowskiej Bitwie pod Grunwaldem – za nimi pojawia się jego własny fotograficzny wizerunek na tle słynnej niebieskiej linii, ulubionego motywu do oznaczania przestrzeni. Tomasz Kozak bardziej dosadnie rozprawia się z martyrologicznym polskim romantyzmem i konwencją malarstwa historycznego. Jego monumentalny mural Polacy! Jeszcze jeden wysiłek!, trawestujący antyreligijny apel markiza de Sade, przekształca Grottgerowskich powstańców w satanistycznych rewolucjonistów. Kozak rozsadza narodową mitologię, budząc drzemiące w niej mroczne siły, perwersję i przemoc.

Ale militarna tematyka budzi także skrajnie odmienne skojarzenia – na zasadzie kontrastu pojawia się w formie zinfantylizowanej. Rozczłonkowane ciała stają się elementami dziecięcej lalki do składania (kolaże Bogusława Bachorczyka), czołg zamienia się w różowy gadżet na błyszczących koralikach – niektóre mają kształt czaszek (Maurycy Gomulicki, Pink Scud), mała dziewczynka wypowiada nazwy rozmaitych broni i narzędzi tortur bez świadomości, czym one są (Joanna Rajkowska, Progress). Zderzenie tych dwóch skrajnych światów: terroru wojny i dziecięcej sielanki wzmaga grozę. Wojna to także prasowe fotografie, mapy, krajobrazy po bitwie (zniszczone miasta i wszechobecny chaos). W cyklu Aeropiktura Hubert Czerepok malarsko przetwarza zdjęcia lotnicze zbombardowanych miast. Pozornie abstrakcyjne formy okazują się odwzorowaniem urbanistycznych założeń i eksplozji. Na obrazach Tomasza Bielaka, inspirowanych czarno-białą fotografią, w niekreślonej, mrocznej przestrzeni pojawiają się zarysy maszyn wojennych. Artyści zaintrygowani specyficzną estetyką militarną tworzą wieloznaczne kompozycje, które oprócz skojarzeń ze stanem zagrożenia określają także symboliczne pole natury ludzkiej, w której ściera się dobro i zło, dążenie do chaosu i do harmonii. Niektóre realizacje pokazane na wystawie uderzają swoim ogromem – jak kanoniczna już praca Józefa Robakowskiego Sztuka to potęga, „re-reportaż z telewizora” komentujący sytuację polityczno-społeczną w latach 80. Towarzyszące jej niemieckie słowa awangardowej grupy Laibach przenoszą ją w szczególny, historyczny wymiar i podbijają monumentalizm. Inne wyłaniają się niespodziewanie, jak zjawiskowy wideofresk Dominika Lejmana Szpara w podłodze: na ścianie kłębią się małe, świetliste kształty – to kolaż wielu filmów, pokazujących konflikty zbrojne na świecie połączone w negatywowej formie. Nagle wyłania się z nich helikopter, który szybko się powiększa do niemal naturalnej skali.

Zofia Kulik, „Wojny etniczne”, 1995-2012, wideo (źródło: materiały prasowe Galerii Labirynt)

Zofia Kulik, „Wojny etniczne”, 1995-2012, wideo (źródło: materiały prasowe Galerii Labirynt)

Wystawa w Labiryncie została skonstruowana w ciekawy, zaskakujący sposób, prace przyciągają i wabią demoniczną siłą. Artystki prezentujące swoje prace na wystawie – Zofia Kulik i Natalia LL patrzą krytycznie na destrukcyjny kult militarnej męskości, zwracają uwagę na ciało, które w toku rozgrywek staje się ornamentem, narzędziem, niewiele znaczącym przedmiotem na usługach władzy (Anna Baumgart, Świeże wiśnie). Katarzyna Kozyra, Artur Żmijewski i Zbigniew Libera pokazali wojnę jako zbiór fantazmatów, wycinek z krainy obrazów, w których przemoc miesza się z tanim sentymentalizmem, niewinność z cynizmem.

Historia to bowiem nie wydarzenia, lecz opowieści i obrazy – filmy, fotografie, marzenia, sny o utopii, fantazje o władzy i równości, symbole i znaki. Jak pisała Iwona Kurz, oglądając się wstecz widzimy jedynie sen, który snuje kultura, ale snuje go skutecznie – produkując narracje o przeszłości i scenariusze na dzisiaj. Wojna i pokój pokazuje mechanizmy, które służą do produkcji militarnych fantazji i snów o potędze. Zderza pragnienie pokoju i życia w harmonii z obsesją siły, fascynacji agresją i zniszczeniem. Pomiędzy tytułową wojną a pokojem jest szeroka paleta odczuć i wyobrażeń.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Kobiece spojrzenie. O aktorstwie Antoniny Hoffmann

Od 29 czerwca 2017 roku do 4 lutego 2018 roku

Portret Antoniny Hoffmann autorstwa Julesa Vallenta, 1875, wł. MHK (źródło: materiały prasowe organizatora)

15. Przegląd Sztuki SURVIVAL

Od 23 do 27 czerwca 2017 roku

Dominika Oleś, „Artykulacja” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Making Places

Fieldoffice Architects Sheng-Yuan Huang

Od 22 czerwca do 27 sierpnia 2017 roku

Wieża widokowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

21. Międzynarodowy Festiwal Nova Muzyka i Architektura

Od 24 czerwca do 2 września 2017 roku

Tubicinatores Gedanenses (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczinskiego

Od 20 czerwca do 5 listopada 2017 roku

„Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczynskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tak widzą. Panorama fotografii węgierskiej

Od 13 czerwca do 10 września 2017 roku

András Bánkuti, „Zmierzch”, Moskwa, 6 listopada 1990 © Bánkuti András (źródło: materiały prasowe organizatora)

Skarbiec. Złotnictwo archikatedry wrocławskiej

Od 13 czerwca do 24 września 2017 roku

Pastorał Biskupa Georga Koppa (fragment), Wilhem Rauscher, Fulda, ok. 1890, srebro złocone, emalie, kameryzacja, fot. Arkadiusz Podstawka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Stanisław Baj. Czarna rzeka

Od 10 czerwca do 9 lipca 2017 roku

Stanisław Baj, „Czarna rzeka” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sploty ducha, wzory codzienności

Sztuka balijska z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 8 czerwca do 20 sierpnia 2017 roku

„Walka kogutów”, 2007 (źródło: materiały prasowe organizatora)

4. Prezentacje Form Muzyczno-Teatralnych Dźwięki Słów

Od 8 do 11 czerwca 2017 roku

„Jesus Christ Superstar”, fot. Kinga Karpati (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR