Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie: Henryk Ibsen, Wróg ludu, reż. Jan Klata, premiera: 01.10.2015 r.

Na środku sceny ustawiona została konstrukcja, składająca się z ponakładanych na siebie przedmiotów, która stanowi łóżko doktora Stockmanna (Juliusz Chrząstowski) – już na samym początku poddana zostanie ona groteskowemu zburzeniu, którego dokona przychodzący w odwiedziny do doktora burmistrz. Ściany otaczające przestrzeń gry pokryte zostały basenowymi kafelkami w kolorze błękitnym. Z prawej strony leży materac otoczony pustymi butelkami – w tym barłogu leży dziennikarz Hovstad (Michał Majnicz). Po scenie walają się liczne przedmioty, stoliki, krzesła, lampy, ubrania, przyrządy do pływania, kolorowe gąbki w różnych kształtach. Jan Klata stwarza przestrzeń kojarzącą się ze współczesnym kąpieliskiem, jednak zgromadzona scenografia od razu ukazuje pewien rodzaj zanieczyszczenia i rozkładu, którym naznaczone jest to miejsce, co istotne będzie w spektaklu nie tylko na poziomie formalnym.

„Wróg ludu”, reż. Jan Klata, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, 2015, fot. Magdalena Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

„Wróg ludu”, reż. Jan Klata, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, 2015, fot. Magdalena Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

Scenografia odwołuje się bowiem do prezentowanej przez reżysera koncepcji, która od razu wrzuca nas w sam środek świata ogarniętego przez rozkład. I o tyle, o ile w dramacie Ibsena zanieczyszczone jest kąpielisko i to ono staje się źródłem zarazy, u Klaty już sam dom ubranego w żółty, stary sweter, niechlujnego Stockmanna jest zbrukany. Reżyser pokazuje w ten sposób, że przed zepsuciem oraz zemstą miejscowej społeczności nie można schronić się w zaciszu własnego, czystego mieszkania. Idąc dalej: obecność w spektaklu osób niepełnosprawnych, chorujących na zespół downa, które odgrywają role dzieci doktora, możemy traktować jako odwołanie do naturalistycznych twierdzeń, dotyczących związku choroby dziecka i niemoralnego postępowania rodzica. Ten motyw wykorzystywał także Ibsen, choćby w Upiorach, gdzie Oswald okazuje się być chory na syfilis, co wprost łączone jest z grzechami z przeszłości jego ojca. Tym samym reżyser zdaje się zadawać pytanie o czystość intencji doktora i podważa utarte, schematyczne myślenie związane z odczytaniem tej postaci.

Klata podchodzi z dystansem do psychologicznych rysów bohaterów Ibsena, które osadzone zostają w konwencji przerysowanej gry, balansującej pomiędzy komizmem a tragizmem. Atmosfera pełna surrealnego humoru, doprowadzane do absurdu sytuacje, wybrzmiewają mocniej dzięki obsadzie: kreacji Morten Killa (Zbigniew Ruciński) na postać ojca-metalowca, ubranego na czarno, pojawiającego się przy akompaniamencie ciężkich dźwięków, egzaltowanej żony (Małgorzata Zawadzka) i córki Petry (Monika Frajczyk) czy energetycznego dziennikarza (Michał Majnicz). Jednak zdecydowanie najwięcej uwagi przykuwa doktor Stockmann odegrany przez Juliusza Chrząstowskiego, który wychodzi z ram roli, silnie zarysowując napięcie pomiędzy fikcyjnością postaci a obecnością aktora na scenie. Jego improwizowany monolog pojawia się w momencie, kiedy doktor wygłasza przemowę, odsłaniającą obłudę władz miejskich. Chrząstowski w humorystyczny, pełen retorycznych pytań sposób, stara się nawiązać kontakt z publicznością. Ponadto próbuje przymierzyć problem stworzony przez Ibsena do rzeczywistości współczesnej – zadaje banalne pytanie: co teraz może oznaczać dla nas historia Stockmanna? Po chwili rozwija swoją wypowiedź, której tematem stają się aktualne problemy, silnie poruszające opinię publiczną w Polsce. Aktor podejmuje więc tematy uchodźców, wyborów czy zanieczyszczonego przez smog krakowskiego powietrza. Publiczność bardzo dobrze odbiera występ Chrząstowskiego – przytakuje, wybucha śmiechem, a na końcu oklaskuje.

Wprowadzona w bezpośredni sposób przez Chrząstowskiego tematyka polityczna ma swoją kontynuację w spektaklu. Wyklęty doktor zostaje zaatakowany przez społeczność. Wykafelkowane ściany służą za mury, które pokryte zostają przez namalowane farbą napisy: „WON HUJU”. Zaś odgrywaniu rodzinnego szczęścia przez usadowioną na kanapie i pozującą niczym do zdjęcia rodzinę, towarzyszą nagrane wulgarne okrzyki skandującego tłumu. Przed nienawiścią i zepsuciem nie da się ukryć w domu. Rodzina doktora zostaje ostatecznie skazana na banicję – u Klaty całkowicie dosłowną: Stockmann wraz z córką i żoną górują nad rozłożoną ciemną płachtą przypominającą morskie fale. Bohaterowie niepewnie chwieją się i kurczowo trzymają latarkę. Przed nimi nie ma perspektyw – nie da się oczyścić kąpieliska, bo problemem nie są już jedynie wymienione na początku drobnoustroje. Nie da się nigdzie schronić ani posprzątać. Można się jedynie głupkowato uśmiechnąć i wierzyć, że jakoś to będzie.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Entliczki, pentliczki, czarodzieje i księżniczki

Baśnie, bajki i zabawy dziecięce w dawnej grafice i rysunku

Od 23 stycznia do 18 marca 2018 roku

Jean-Jacques de Boissieu, „Bańki mydlane”, 1799, grafika (akwaforta i sucha igła), Muzeum Narodowe we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Karol Szostak

Rzeźba – Malarstwo 1988–2018

Od 20 stycznia do 25 marca 2018 roku

Karol Szostak „Kamienna głowa”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sergiei Tchoban. Kontrastowa harmonia miasta

Od 27 stycznia do 18 marca 2018 roku

Sergei Tchoban, „Kaprys architektoniczny. Forum Romanum albo Dwa Światy I”, projekt scenografii, piórko, pędzel, tusz chiński, akwarela, papier do akwareli na krośnie, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Przemek Branas – GÓRA/KOSMOS/GŁOWA

Od 25 stycznia do 16 lutego 2018 roku

Przemek Branas, „GÓRA/KOSMOS/GŁOWA”, Galeria Labirynt w Lublinie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zakłócenia / UMWELT

Od 18 stycznia do 2 lutego 2018 roku

Karolina Kardas, „Let him kiss me…/ Niech mnie pocałuje”, video, 2 min 49 sek  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Pejzaże antropocenu

Od 18 stycznia do 30 marca 2018 roku

Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)Diana Lelonek, „3 Wild Man” dzięku uprzejmości artystki i galeii lokal_30  (źródło: materiały prasowe organizatora)

Język jako Dźwięk. Tania Candiani

Od 19 stycznia do 4 marca 2018 roku

„Język jako Dźwięk” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Włóczęgi – malarstwo Majki Wójtowicz

Od 13 stycznia do 14 lutego 2018 roku

„Włóczęgi” – malarstwo Majki Wójtowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Rosław Szaybo. Piękno użyteczne

Od 19 stycznia do 18 lutego 2018 roku

Proj. Rosław Szaybo (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grzegorz Sztwiertnia: Ustawienia domyślne / Default settings

Od 11 stycznia do 11 lutego 2018 roku

Grzegorz Sztwiertnia, „Polskie miasteczka, Łańcut”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR