Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie: Henryk Ibsen, Wróg ludu, reż. Jan Klata, premiera: 01.10.2015 r.

Na środku sceny ustawiona została konstrukcja, składająca się z ponakładanych na siebie przedmiotów, która stanowi łóżko doktora Stockmanna (Juliusz Chrząstowski) – już na samym początku poddana zostanie ona groteskowemu zburzeniu, którego dokona przychodzący w odwiedziny do doktora burmistrz. Ściany otaczające przestrzeń gry pokryte zostały basenowymi kafelkami w kolorze błękitnym. Z prawej strony leży materac otoczony pustymi butelkami – w tym barłogu leży dziennikarz Hovstad (Michał Majnicz). Po scenie walają się liczne przedmioty, stoliki, krzesła, lampy, ubrania, przyrządy do pływania, kolorowe gąbki w różnych kształtach. Jan Klata stwarza przestrzeń kojarzącą się ze współczesnym kąpieliskiem, jednak zgromadzona scenografia od razu ukazuje pewien rodzaj zanieczyszczenia i rozkładu, którym naznaczone jest to miejsce, co istotne będzie w spektaklu nie tylko na poziomie formalnym.

„Wróg ludu”, reż. Jan Klata, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, 2015, fot. Magdalena Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

„Wróg ludu”, reż. Jan Klata, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie, 2015, fot. Magdalena Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

Scenografia odwołuje się bowiem do prezentowanej przez reżysera koncepcji, która od razu wrzuca nas w sam środek świata ogarniętego przez rozkład. I o tyle, o ile w dramacie Ibsena zanieczyszczone jest kąpielisko i to ono staje się źródłem zarazy, u Klaty już sam dom ubranego w żółty, stary sweter, niechlujnego Stockmanna jest zbrukany. Reżyser pokazuje w ten sposób, że przed zepsuciem oraz zemstą miejscowej społeczności nie można schronić się w zaciszu własnego, czystego mieszkania. Idąc dalej: obecność w spektaklu osób niepełnosprawnych, chorujących na zespół downa, które odgrywają role dzieci doktora, możemy traktować jako odwołanie do naturalistycznych twierdzeń, dotyczących związku choroby dziecka i niemoralnego postępowania rodzica. Ten motyw wykorzystywał także Ibsen, choćby w Upiorach, gdzie Oswald okazuje się być chory na syfilis, co wprost łączone jest z grzechami z przeszłości jego ojca. Tym samym reżyser zdaje się zadawać pytanie o czystość intencji doktora i podważa utarte, schematyczne myślenie związane z odczytaniem tej postaci.

Klata podchodzi z dystansem do psychologicznych rysów bohaterów Ibsena, które osadzone zostają w konwencji przerysowanej gry, balansującej pomiędzy komizmem a tragizmem. Atmosfera pełna surrealnego humoru, doprowadzane do absurdu sytuacje, wybrzmiewają mocniej dzięki obsadzie: kreacji Morten Killa (Zbigniew Ruciński) na postać ojca-metalowca, ubranego na czarno, pojawiającego się przy akompaniamencie ciężkich dźwięków, egzaltowanej żony (Małgorzata Zawadzka) i córki Petry (Monika Frajczyk) czy energetycznego dziennikarza (Michał Majnicz). Jednak zdecydowanie najwięcej uwagi przykuwa doktor Stockmann odegrany przez Juliusza Chrząstowskiego, który wychodzi z ram roli, silnie zarysowując napięcie pomiędzy fikcyjnością postaci a obecnością aktora na scenie. Jego improwizowany monolog pojawia się w momencie, kiedy doktor wygłasza przemowę, odsłaniającą obłudę władz miejskich. Chrząstowski w humorystyczny, pełen retorycznych pytań sposób, stara się nawiązać kontakt z publicznością. Ponadto próbuje przymierzyć problem stworzony przez Ibsena do rzeczywistości współczesnej – zadaje banalne pytanie: co teraz może oznaczać dla nas historia Stockmanna? Po chwili rozwija swoją wypowiedź, której tematem stają się aktualne problemy, silnie poruszające opinię publiczną w Polsce. Aktor podejmuje więc tematy uchodźców, wyborów czy zanieczyszczonego przez smog krakowskiego powietrza. Publiczność bardzo dobrze odbiera występ Chrząstowskiego – przytakuje, wybucha śmiechem, a na końcu oklaskuje.

Wprowadzona w bezpośredni sposób przez Chrząstowskiego tematyka polityczna ma swoją kontynuację w spektaklu. Wyklęty doktor zostaje zaatakowany przez społeczność. Wykafelkowane ściany służą za mury, które pokryte zostają przez namalowane farbą napisy: „WON HUJU”. Zaś odgrywaniu rodzinnego szczęścia przez usadowioną na kanapie i pozującą niczym do zdjęcia rodzinę, towarzyszą nagrane wulgarne okrzyki skandującego tłumu. Przed nienawiścią i zepsuciem nie da się ukryć w domu. Rodzina doktora zostaje ostatecznie skazana na banicję – u Klaty całkowicie dosłowną: Stockmann wraz z córką i żoną górują nad rozłożoną ciemną płachtą przypominającą morskie fale. Bohaterowie niepewnie chwieją się i kurczowo trzymają latarkę. Przed nimi nie ma perspektyw – nie da się oczyścić kąpieliska, bo problemem nie są już jedynie wymienione na początku drobnoustroje. Nie da się nigdzie schronić ani posprzątać. Można się jedynie głupkowato uśmiechnąć i wierzyć, że jakoś to będzie.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Jan Berdyszak: Puste = Prawie Wszystko

Od 22 marca do 12 maja 2019 roku

Wystawa Jana Berdyszaka, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, fot. Jerzy Bartkowski/fotobank (źródło: materiały prasowe)

Poza słowami – Katarzyna Józefowicz

Od 30 marca do 19 maja 2019 roku

Katarzyna Józefowicz, gry, 2001–2003, tektura, papier z ulotek reklamowych, ok. 21 000 elementów, dokumentacja z 2015 roku z wystawy indywidualnej habitat w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie autorstwa B. Górki (źródło: materiały prasowe)

Zjednoczona Pangea

Od 22 marca do 9 czerwca 2019 roku

Monika Zawadzki, Karmiąca, 2014, żywica epoksydowa, akryl,. 150 x× 100 x× 214 cm, dzięki uprzejmości artystki (źródło: materiały prasowe)

Made in Britain ….On Making

Od 15 marca do 9 czerwca 2019 roku

Tucker Judith, Evi pływa / Evi Swims, 2007,olej na płótnie / Oil on canvas, fot. © Priseman Seabrook Collection (źródło: materiały prasowe)

FOGHORN. Wątek transformacji w pracach z Kolekcji II Galerii Arsenał

Od 15 marca do 5 maja 2019 roku

Piotr Uklański, Bez tytułu (Solidarność), 2007, dyptyk, fotografia na dibondzie, 260 × 370 cm, edycja 5 +AP, praca z Kolekcji II Galerii Arsenał, Białystok (źródło: materiały prasowe)

Czas przełomu. Sztuka awangardy w Europie Środkowej 1908–1928

Od 8 marca do 9 czerwca 2019 roku

Imre Szobotka, Marynarz, 1915, Janus Pannonius Múzeum, Modern Magyar Képtár, Pécs (źródło: materiały prasowe)

Patchwork: Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

Od 28 lutego do 18 maja 2019 roku

Grunwaldzki Square, fot. Michał Brzoza (źródło: materiały prasowe)

Moc natury. Henry Moore w Polsce

Od 22 lutego do 30 czerwca 2019 roku

Henry Moore, Oval with Points (na wystawie: przed Gmachem Głównym MNK) (źródło: materiały prasowe)

Nicolas Grospierre – subiektywny atlas architektury modernistycznej

1 marca do 7 kwietnia 2019 roku

Nicolas Grospierre, Blok mieszkalny, Sankt Petersburg, Rosja, 2007 (źródło: materiały prasowe)

Mikołaj Poliński: 19 odcieni szarości

15 lutego do 31 marca 2019 roku

Widok wystawy Mikołaja Polińskiego w Galerii Muzalewska, fot Galeria Muzalewska (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR