Fragment książki Katii Petrowskiej, Może Estera, tłum. Urszula Poprawska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2015.

(…)

Kiedy w sierpniu 1941 roku rodzina uciekała z Kijowa przed armią niemiecką, a mój dziadek Siemion musiał iść na front, babuszka została sama w domu przy ulicy Engelsa, która prowadziła stromo w dół na wspaniały bulwar Kreszczatik.

Katia Petrowska, „Może Estera” – okładka (źródło: materiały prasowe wydawcy)

Katia Petrowska, „Może Estera” – okładka (źródło: materiały prasowe wydawcy)

Babuszki nie zabrano. Nie mogła się już prawie poruszać i w ciągu całego wojennego lata nie udało jej się zejść po schodach na dół i wyjść na ulicę. Zabranie jej z sobą było wykluczone, nie wytrzymałaby drogi.

Ta ewakuacja przypominała wyjazd na daczę i babuszkę pozostawiono z myślą, że wszyscy się znowu zobaczą, kiedy skończy się lato. Lipiec nakazywał zmianę miejsca pobytu i wszyscy ci ludzie na ulicy nosili walizki i tobołki, jak zawsze w lecie, tylko pośpiech i to, że było ich tak dużo, zdradzały, że wydarzenie, mimo właściwej pory roku i zwykłych manatek, nie ma nic, ale to nic wspólnego z wyjazdem na daczę.

Myślę, że nazywała się Estera, powiedział mój ojciec. Tak, może Estera. Miałem dwie babcie i jedna z nich nazywała się Estera, właśnie tak.

Jak to – może? – spytałam zbulwersowana. – Nie wiesz, jak nazywała się twoja babcia?

Nigdy nie nazywałem jej po imieniu, odparł ojciec, mówiłem babuszka, a moi rodzice mówili matka.

Może Estera została w Kijowie. Poruszała się z trudem po nagle opustoszałym mieszkaniu, jedzenie przynosili sąsiedzi. Myśleliśmy, że wkrótce wrócimy, dodał mój ojciec, ale wróciliśmy dopiero po siedmiu latach.

Początkowo w mieście zasadniczo nic się nie zmieniło. Po prostu przyszli Niemcy. Kiedy również do babuszki dotarło wezwanie, że Wszyscy Żydzi miasta Kijowa muszą się punktualnie… itd., zaczęła się natychmiast przygotowywać. Sąsiedzi próbowali jej to wyperswadować. Niech pani nie idzie! Przecież pani nie może w ogóle chodzić!

(…)

Jak Wszyscy, to Wszyscy, powiedziała sobie, jakby to była sprawa honoru. I zeszła na dół. Wszystko inne zamarło. W jaki sposób zeszła, historia milczy. Chociaż nie. Musieli jej pomóc sąsiedzi, jakżeby inaczej?

Na skrzyżowaniu w dole ulice tworzyły zakręty, zaokrąglały się w oddali i czuło się, że ziemia jednak się obraca. Na ulicy była potem sama.

Poza jednym patrolem nikogo w tym momencie nie było widać. Może Wszyscy już poszli. Na skrzyżowaniu przechadzali się niespiesznie dwaj lnianowłosi, sprężyści, niemal eleganccy mężczyźni, świadomi swoich obowiązków. Było jasno i zupełnie pusto, jak we śnie. Gdy Może Estera do nich doszła, zobaczyła, że to niemiecki patrol.

(…)

Cherr ofizehr, zaczęła babuszka z jedynym w swoim rodzaju przydechem, przekonana, że mówi po niemiecku, niech pan bhędzie tak uprzejmy, zajn Zi zo fajn, i powie mi, co ja mam rhobić, was zol ikh denn machen? Widziałam plakhaty z instrhukcją dla Żydhów, ale nie moghę tak dobrzhe chodzić, ikh kan nyszt lojfn azoj sznel.

Zastrzelono ją na miejscu, z niedbałą rutyną, żołnierze nie przerwali nawet rozmowy, nawet dobrze się nie odwrócili, jakby przy okazji. Albo nie, nie. Może zapytała: Niech pan bhędzie takh miły, cher ofizehr, prhoszę mi powiedzieć, jak dojść do Babiego Jarhu? To mogło być naprawdę denerwujące. Kto lubi odpowiadać na głupie pytania?

Obserwuję tę scenę z okna domu położonego naprzeciwko jak Bóg. Może tak się pisze powieści. Albo bajki. Siedzę wysoko, widzę wszystko! Czasami zbieram się na odwagę i podchodzę bliżej, i ustawiam się za plecami oficera, żeby podsłuchać rozmowę. Dlaczego stoją do mnie plecami? Chodzę wokół nich i widzę tylko ich plecy. Chociaż bardzo się staram, żeby zobaczyć twarze, żeby spojrzeć w ich twarze, babuszki i oficera, choć bardzo się natężam, żeby im się przyjrzeć, i napinam wszystkie muskuły pamięci, wyobraźni i intuicji – nic z tego. Nie widzę ich twarzy, nie rozumiem, a książki historyczne milczą.

Więcej o książce: Chyba miała na imię Estera.

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Anna Przybył. Pragnienia

25 kwietnia 2017 roku

Anna Przybył, „Pragnienia” (źródło: materiały prasowe wydawcy)

14. Wiosna Jazzowa Zakopane 2017

Od 28 kwietna do 2 maja 2017 roku

Mateusz Gawęda Trio (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk. Niewidzialna ściana

Od 28 kwietnia do 1 czerwca 2017 roku

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk, stopklatka z wideo „Niewidzialna Ściana”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sztuka w sztuce

Od 28 kwietnia do 1 października 2017 roku

Tezi Gabunia, „Włóż głowę do galerii (Luwr”), 2015–2016, instalacja, 50 × 82 × 50 cm, dzięki uprzejmości T. Gabunii, Popiashvili Gvaberidze Window Project, Tbilisi (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tu jesteśmy

Wybrane prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 28 kwietnia do 15 sierpnia 2017 roku

Henryk Stażewski, „Kompozycja nr 33”, 1975, akryl, płyta, fot. Agata Ciołek (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bratislava pro Wratislavia / Wratislavia pro Bratislava

Od 27 kwietnia do 3 czerwca 2017 roku

Martin Špirec, „Morze spokoju”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Okupanci. Niemcy w Krakowie

Od 27 kwietnia do 29 października 2017 roku

Żołnierz niemiecki na moście Dębnickim pozujący do zdjęcia na tle Wawelu. Na rewersie odręczny podpis: „Przed wyruszeniem transportu z Krakowa do Berdyczowa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Presja istnienia

Od 21 kwietnia do 12 maja 2017 roku

Piotr Ambroziak, „Urban cave III”, akryl, spray, 2017 (źródło: materiały autora)

Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku

Od 21 kwietnia do 11 czerwca 2017 roku

Henryk Stażewski, bez tytułu, poł 70. XX ., fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

2. Weekend Księgarń Kameralnych

Od 21 do 23 kwietnia 2017 roku

Warszawski Weekend Księgarń Kameralnych 2016 (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR