Teatr Powszechny w Warszawie: Lalka. Najlepsze przed nami wg Bolesława Prusa, reż. Wojciech Faruga, premiera: 15.05.2015 r.

Teatr Powszechny w Warszawie, wystawiając inscenizację powieści Bolesława Prusa, zastosował się do przyjętej maksymy autorstwa Zygmunta Hübnera, że jest „teatrem, który się wtrąca. Nie poprzestał bowiem na wpajanej nam w szkołach „jedynej słusznej” interpretacji Lalki, lecz zaprezentował zdumionym widzom wariację splecioną z wysnutych z książki poszczególnych wątków i konwencji, spojonych postacią Stanisława Wokulskiego.

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

Twórcy scenariusza scenicznego Lalka. Najlepsze przed nami – Wojciech Faruga i Paweł Sztarbowski – odeszli od stereotypowego postrzegania utworu, a zwłaszcza jego głównego bohatera. Wokulski w przedstawieniu (rewelacyjna rola Marcina Czarnika) bardziej przypomina człowieka z okresu Młodej Polski aniżeli Pozytywizmu. Nie zmieniono nadanych mu przez pisarza zasadniczych cech pozytywistycznych (zainteresowanie naukami przyrodniczymi i ścisłymi) oraz romantycznych, bo i takimi obdarzył swą postać (obsesyjna wręcz miłość do Izabeli Łęckiej). Niemniej jednak całą jego osobowość naznaczyła melancholia, tragizm, dekadenckie podejście do życia i ludzi (czyli typowo młodopolskie cechy). W sztuce zamienił się w myśliciela, chciałoby się powiedzieć – filozofa, dokonującego psychoanalizy, zgłębiającego nie tylko wewnętrzny stan ducha, ale i własne sny. Pozytywistyczna „praca u podstaw” zdaje się pozostawać w tle, traci tutaj na znaczeniu. Stanisław Wokulski to już nie kierujący się rozumem handlowiec i przedsiębiorca, ale właśnie młodopolski (czy raczej współczesny?) milioner, znudzony swoją pozycją, pieniędzmi, poszukujący sensu istnienia. Nawet środowisko, w jakim się obraca bardziej przypomina bohemę artystyczną ze wskazanego okresu, prowadzącą w oparach tytoniu i alkoholu, naładowane atmosferą erotyzmu dysputy. W moim odczuciu to korzystna zmiana, bo w nowym wydaniu Wokulski stał się jeszcze bardziej intrygującym człowiekiem, w którego wadach możemy się przeglądać, jak w lustrze.

Wyreżyserowany przez Wojciecha Farugę spektakl Lalka. Najlepsze przed nami, jest zanurzony w aurze tajemniczości, niedopowiedzenia. Przywołuje na myśl surrealistyczne dzieło, odzwierciedlające wizje z pogranicza jawy i snu, a może wręcz fantazji, czy halucynacji. Fikcja miesza się tu z rzeczywistością i czasami nie do końca wiadomo, w którym ze światów aktualnie znajdują się bohaterowie, a zwłaszcza jeden z nich – Wokulski. W scenie, gdy bohater przebywa w Paryżu, odnosiłam wrażenie, że przenieśliśmy się do niepokojącego, a zarazem pociągającego Miasteczka Twin Peaks, wykreowanego przez Davida Lyncha. To na pozór zaskakujące połączenie, w koncepcji przyjętej w przedstawieniu sprawdziło się znakomicie.

Bolesław Prus w swojej powieści unaocznił różnice, jakie zarysowywały się pomiędzy poszczególnymi klasami społecznymi, poczynając od arystokracji, a na lumpenproletariacie kończąc. Przekładając utwór na współczesne realia, twórcy spektaklu wykazali, że dwa wieki później rozwarstwienie społeczne nadal występuje, ale w innej formie. Poprzez postać Wokulskiego pokazali nam prawdziwy obraz naszej podzielonej na dwie sfery cywilizacji – bogatych i biednych. Stanisław, niczym bohater filmu Adriana Lyne’a Niemoralna propozycja, swoimi czynami udowadniał, że wszystko i wszystkich można kupić. Pieniądze dają władzę. Można decydować o ludzkim losie – pomagając, np. naukowcom w karierze czy wyciągając kogoś z bagna prostytucji, albo wręcz przeciwnie – niszcząc komuś życie.

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

Cel, jaki założył Prus pisząc omawiany utwór, a mianowicie, by „przedstawić naszych polskich idealistów na tle społecznego rozkładu”, w sztuce oddano w godny uwagi sposób. Wokulski pozostał nadal idealistą „bardzo złożonym jako człowiek epoki przejściowej”, jak to określił sam pisarz w komentarzu do Lalki. Nawiązano tym samym wprost do rzeczywistości, bo przecież wielu widzów spektaklu oraz jego pomysłodawcy i aktorzy, to ludzie żyjący również na przełomie, ale dwóch wieków – dwudziestego i dwudziestego pierwszego oraz dwóch odmiennych ustrojów: socjalistycznego i kapitalistycznego. Wiążące się z tym zmiany światopoglądowe znakomicie zarysowano, ukazując jego przemianę z życzliwego utopisty w znudzonego frustrata, oddającego się makiawelicznym rozgrywkom ludzkim losem. Ten smutny obraz upadku moralności wkomponował się doskonale w podkreślane przez autora zwycięstwo stosunków kapitalistycznych. Tyle tylko, że dokładnie ten kapitalizm, hołubiący bogaczy, ludzi sukcesu, pogardzający słabszymi i biednymi, oparty na zasadzie „po trupach do celu”, wypaczył charakter Stanisława.

Co ciekawe, mimo że trudno określić przedstawienie mianem „optymistyczne”, to odmiennie niż w pierwowzorze, kończy się happy endem. Wokulski zdobywa swoją femme fatale. Czy to jednak na pewno szczęśliwe zakończenie i czy można nazwać ich związek miłością? Nie wiem czy Wojciechowi Farudze i Pawłowi Sztarbowskiemu przyświecał taki cel, ale odczytałam tę sztukę jako gorzką obserwację odnośnie naszej obecnej egzystencji.

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

„Lalka. Najlepsze przed nami”, reż. Wojciech Faruga, Teatr Powszechny w Warszawie, 2015, fot. Magda Hueckel (źródło: dzięki uprzejmości Teatru)

Na największe laury za fenomenalną muzykę zasłużyła Joanna Halszka Sokołowska. Psychodeliczne, hipnotyczne tony i jej przepiękny, zmysłowy śpiew wywoływały ciarki na ciele. Wprowadziła klimat rodem ze wspomnianego Miasteczka Twin Peaks. Wielkie brawa!

Wielbicielom oryginału propozycja Teatru Powszechnego w Warszawie może nie przypaść do gustu, bo jak wcześniej zaznaczyłam, stanowi pewną wariację na temat powieści. Spektakl Lalka. Najlepsze przed nami to projekt awangardowy i nowatorski. Mnie zainteresował. Może momentami wydawał się odrobinę za długi, ale ta drobna wada nie wpłynęła negatywnie na niebanalną całość.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Jan Berdyszak: Puste = Prawie Wszystko

Od 22 marca do 12 maja 2019 roku

Wystawa Jana Berdyszaka, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, fot. Jerzy Bartkowski/fotobank (źródło: materiały prasowe)

Poza słowami – Katarzyna Józefowicz

Od 30 marca do 19 maja 2019 roku

Katarzyna Józefowicz, gry, 2001–2003, tektura, papier z ulotek reklamowych, ok. 21 000 elementów, dokumentacja z 2015 roku z wystawy indywidualnej habitat w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie autorstwa B. Górki (źródło: materiały prasowe)

Zjednoczona Pangea

Od 22 marca do 9 czerwca 2019 roku

Monika Zawadzki, Karmiąca, 2014, żywica epoksydowa, akryl,. 150 x× 100 x× 214 cm, dzięki uprzejmości artystki (źródło: materiały prasowe)

Made in Britain ….On Making

Od 15 marca do 9 czerwca 2019 roku

Tucker Judith, Evi pływa / Evi Swims, 2007,olej na płótnie / Oil on canvas, fot. © Priseman Seabrook Collection (źródło: materiały prasowe)

FOGHORN. Wątek transformacji w pracach z Kolekcji II Galerii Arsenał

Od 15 marca do 5 maja 2019 roku

Piotr Uklański, Bez tytułu (Solidarność), 2007, dyptyk, fotografia na dibondzie, 260 × 370 cm, edycja 5 +AP, praca z Kolekcji II Galerii Arsenał, Białystok (źródło: materiały prasowe)

Czas przełomu. Sztuka awangardy w Europie Środkowej 1908–1928

Od 8 marca do 9 czerwca 2019 roku

Imre Szobotka, Marynarz, 1915, Janus Pannonius Múzeum, Modern Magyar Képtár, Pécs (źródło: materiały prasowe)

Patchwork: Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

Od 28 lutego do 18 maja 2019 roku

Grunwaldzki Square, fot. Michał Brzoza (źródło: materiały prasowe)

Moc natury. Henry Moore w Polsce

Od 22 lutego do 30 czerwca 2019 roku

Henry Moore, Oval with Points (na wystawie: przed Gmachem Głównym MNK) (źródło: materiały prasowe)

Nicolas Grospierre – subiektywny atlas architektury modernistycznej

1 marca do 7 kwietnia 2019 roku

Nicolas Grospierre, Blok mieszkalny, Sankt Petersburg, Rosja, 2007 (źródło: materiały prasowe)

Mikołaj Poliński: 19 odcieni szarości

15 lutego do 31 marca 2019 roku

Widok wystawy Mikołaja Polińskiego w Galerii Muzalewska, fot Galeria Muzalewska (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR