W cyklu KRYTYK(A) W SIECI o opinie na temat kondycji krytyki w dobie Internetu, blogosfery i portali społecznościowych pytamy przedstawicieli różnych dziedzin kultury, także aktywnych krytyków – prezentowaliśmy już nasz wstęp oraz komentarz Marcina Adamczaka na temat krytyki filmowej, głos Filipa Szałaska o krytyce muzycznej, a teraz zapraszamy do lektury opinii Ewy Wójtowicz. Wkraczamy w obszar sztuk wizualnych!

Redakcja O.pl

Jerry Saltz, fot. Knight Foundation (źródło: Art and Culture Center of Hollywood/Wikimedia Commons)

Jerry Saltz, fot. Knight Foundation (źródło: Art and Culture Center of Hollywood/Wikimedia Commons)

Krytyka sztuki w dobie ekonomii uwagi

Zagadnienie krytyki sztuki w dobie ekonomii uwagi jest na tyle inspirujące, że mogłoby stać się punktem wyjścia do napisania o wiele dłuższego tekstu, a nawet zorganizowania panelu dyskusyjnego w ramach dużej konferencji. Na dowód tego można przypomnieć XLVII międzynarodowy kongres AICA we wrześniu 2014 roku, w ramach którego jeden z paneli poświęcono właśnie relacjom krytyki sztuki i mediów społecznościowych[1]. Moje wystąpienie podczas tego kongresu dotyczyło przemian statusu krytyka sztuki, w wyniku których wyłaniają się trzy – w każdym wypadku prosumenckie – postawy: krytyk-celebryta, krytyk-przyjaciel (w rozumieniu tego słowa nadanym mu przez media społecznościowe) i krytyk-performer. Te podziały nawiązują do dawnej typologii Mieczysława Porębskiego, który dostrzegał zanikanie postaci krytyka-poety na rzecz formowania się figury krytyka-eksperta. Dziś w dobie hiperinflacji ekspertów, często samozwańczych, bądź tylko samodzielnie siebie kreujących (self-designed, jak pisał Boris Groys)[2], dochodzi do zmiany, której dobrym przykładem jest postać Hennessy Youngmana[3]. Ten gromadzący kilkusettysięczne grono widzów swoich filmów na YouTube i wypowiadający się z dużą dezynwolturą internetowy ekspert „od świata sztuki” jest niczym innym, jak artystycznym projektem, za którym stoi nowojorski artysta Jayson Scott Musson. Analogicznie funkcjonuje Casey Jane Ellison, prowadząca m.in. internetowy talk show o sztuce Touching the Art[4]. Zwięzłość pytań i konieczność szybkiej odpowiedzi są odbiciem kultury limitu znaków w ramach mikroblogowania oraz nagłówków sensacyjnych wiadomości, mających zachęcić czytelników do klikania. Ellison jest autoironicznym krytykiem-awatarem, wykreowanym na potrzeby świata, w którym funkcjonuje.

Wspomniana zmiana jest nie tylko zmianą odczuwalną w sposobie uprawiania krytyki (pisanie „na miejscu zdarzenia” przy użyciu narzędzi społecznościowych i nastawienie na responsywność), ale ma także związek z zachwianiem dotychczasowych hierarchii i kryzysem ekonomicznym. Krytycy komentują tę zmianę nieco kąśliwie, jak Phyllis Tuchman, mówiąca celowo kolokwialnym językiem, iż media społecznościowe to całkowicie wystarczające, całodobowe przewodniki po współczesnym świecie sztuki[5]. Tytuły prasowe (np. brytyjski „The Independent” w roku 2013) rezygnują ze stałych felietonów profesjonalnych i będących na etacie krytyków na rzecz opinii autorstwa blogerów, którzy często otrzymują symboliczne honorarium[6].

Skrótowość wypowiedzi, jej natychmiastowość i decydująca o jej dalszym rozpowszechnianiu atrakcyjna treść, doprowadzają do tworzenia rankingów takich, jak The Followables: Ten Art Critics You Should Follow on Twitter[7]. Jedna z wymienionych tam krytyczek, Julia Kaganskiy, określona jest mianem „young and connected”, co wydaje się ilustrować dwa podstawowe wymogi funkcjonowania w kulturze, dla której wzorcem bywają figury celebrytów.

Z tego modelu czerpie amerykański krytyk Jerry Saltz, który już w roku 2007 miał powiedzieć, że współczesny świat sztuki przypomina Wikipedię. Sam korzysta aktywnie z Instagrama oraz Facebooka, wdając się w dyskusje z czytelnikami jego felietonów oraz zamieszczając obrazy – zazwyczaj średniowieczne miniatury (niekiedy obsceniczne, co doprowadziło do czasowego zawieszenia jego konta na tym portalu w styczniu 2015)[8]. W czerwcu 2014 Saltz umieścił na Facebooku średniowieczną iluminację przedstawiająca mężczyznę ćwiartującego ludzkie ciało na kawałki, przechwytywane przez drapieżne ptaki. Podpisał tę ilustrację: „Krytyk sztuki podczas pracy” i zachęcał licznych komentatorów do zaproponowania własnej wersji podpisu. Istotne jest to, że nazywany przez „The Wall Street Journal” Jonathanem Swiftem mediów społecznościowych, Saltz jest samoukiem. Swoją aktywnością jako krytyk-celebryta i krytyk-przyjaciel jednocześnie tworzy hierarchie (utrwalając swoją pozycję poprzez budowanie kapitału społecznego) i prowokuje do ich podważania (nie obawiając się bezpośredniości dialogu z czytelnikami). Natomiast na praktyczne zastosowanie postulatu bezpośredniego kontaktu z artystą i czytelnikiem pozwala model krytyka-performera. Do natychmiastowości krytycznego dialogu oraz pełnej jego transparentności odnosił się projekt Lori Waxman, 60 wrd/min art critic zrealizowana podczas dOCUMENTA (13)[9]. Krytyczka oferowała ochotnikom godzinny seans analizy ich portfolio, pod warunkiem pełnej jawności tego procesu; zarówno samej oceny jak i przebiegu jej powstawania. W tym projekcie społecznościowe reguły jawności, otwartego dostępu i równości szans zostają wcielone w życie.

Jeżeli zatem krytyk-poeta wyparty został przez krytyka-eksperta (wypowiadającego się w roli autorytetu), to obecnie jest on zastępowany modelem krytyka-przyjaciela z elementami silnie performatywnymi, charakterystycznymi dla bytowania w strukturze społecznościowej w ogóle. Zasady ekonomii uwagi, nieograniczone możliwości autoprezentacji, ale i przymus kompulsywnego produkowania treści rządzić zaczynają sferą współczesnej krytyki sztuki.

  1.  http://www.aicakorea.org/ 
  2. Boris Groys, Self-Design and Aesthetic Responsibility, e-flux #7, 06/2009, http://www.e-flux.com/journal/self-design-and-aesthetic-responsibility/ 
  3.  https://www.youtube.com/user/HennesyYoungman 
  4.  http://www.ovationtv.com/program/touching-the-art (30.05.2015 r.).
  5.  http://www.brooklynrail.org/2012/12/artseen/art-criticism-social-media (30.05.2015 r.).
  6. Josh Halliday, Independent titles to cut back on arts coverage, “The Guardian” 29th July 2013, http://www.theguardian.com/media/2013/jul/29/independent-titles-cut-back-arts-coverage 
  7. Kelsey Leith, The Followables: Ten Art Critics You Should Follow on Twitter, “Flavorwire”, 24th March 2010,  http://flavorwire.com/79046/the-followables-10-art-critics-you-should-follow-on-twitter 
  8.  https://www.facebook.com/jerry.saltz 
  9.  http://60wrdmin.org/home.html 

EWA WÓJTOWICZ – doktor nauk humanistycznych UAM w Poznaniu, absolwentka ASP w Poznaniu. Autorka książek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz licznych tekstów poświęconych sztuce mediów. Wykłada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Zainteresowania badawcze: kultura internetu, sztuka postmedialna. Więcej: ewa-wojtowicz.net.

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Podróż do Edo

Japońskie drzeworyty ukiyo-e z kolekcji Jerzego Leskowicza

Od 25 lutego do 7 maja 2017 roku

Utagawa Hiroshige „Świątynia Gion w śniegu” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Akcja Lublin! Rozdział 1

Od 24 lutego do 19 marca 2017 roku

Zdzisław Kwiatkowski, fot. Andrzej Polakowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Daniel Pielucha. Nadrealizm polski

Od 24 lutego do 26 marca 2017 roku

Daniel Pielucha (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urszula Tarasiewicz. Ogrodowa / Garden Street

Od 24 lutego do 31 marca 2017 roku

Urszula Tarasiewicz, „Ogrodowa/Garden Street” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kupując oczami

Od 22 lutego do 11 czerwca 2017 roku

Projekty aranżacji wystawy sklepu Juliusza Grossego  w Krakowie autorstwa Franciszka Seiferta, autor fot. nieznany, lata 30. XX w., wł. Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Andrzej Mitan. Sztuka (nie)zidentyfikowana

Od 18 lutego do 23 kwietnia 2017 roku

Andrzej Mitan, „W świętej racji”, płyta analogowa, proj. Ryszard Winiarski (źródło: materiały prasowe organizatora)

ABS_2067

Od 27 lutego do 17 marca 2017 roku

Philippe Rębosz, „And all my friends are dead”, akryl i olej na płótnie, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nature morte

Od 19 lutego do 14 maja 2017 roku

Barnaby Barford „Do it again, I didn’t press record”, 2009, dzięki uprzejmości artysty, Fot. Noah Da Costa, © Barnaby Barford (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alicja Bielawska. Jeśli nie tutaj, gdzie?

Od 17 lutego do 9 kwietnia 2017 roku

Alicja Bielawska, „Ćwiczenia na dwie linie”, 2014 ,fot. Bartosz Górka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Szczęśliwej podróży

Od 17 lutego do 27 maja 2017 roku

3–4 marca 2017 roku, pokaz filmu „Exil Shanghai” (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR