Galeria Rondo Sztuki w Katowicach: Sławomir Elsner. Pano-rama 2013, 22.11.2013-22.01.2014 r.

Linda Williams w książce Seks na ekranie zwróciła uwagę, że w języku angielskim czasownik „to screen” wskazuje zarówno na element ujawnienia, jak i zakrycia[1]. „To screen” oznacza przede wszystkim „wyświetlać na ekranie”. Jednak słowniki podają, jak zauważyła autorka, jeszcze jedną, równie istotną definicję: „osłonić kogoś lub coś za pomocą ekranu”[2]. Film jednocześnie ujawnia, jak i zakrywa. Podobnie dzieje się w przypadku malarskich obrazów, które jednocześnie odsłaniają, jak i ukrywają, pozwalając wyobraźni na indywidualne dopowiedzenia. Tak też było w przypadku wystawy Sławomira Elsnera Pano-rama 2013, zorganizowanej w ramach XXII Festiwalu Ars Cameralis, którą można było oglądać w katowickim Rondzie Sztuki.

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

Tytuł ekspozycji nasuwa dwojakie skojarzenia. Pierwsze z nich to wrażenie retrospektywnego charakteru samej wystawy, drugie – możliwość zetknięcia się z zatrważającą ilością obrazów, składających się na kształt tytułowej „pano-ramy”. Jednakże skojarzenia te rozmywały się w momencie przekroczenia progu galerii. Po pierwsze, Pano-rama 2013 to nie wystawa monograficzna, ponieważ artysta wybrał prace, które nie dawały pełnego obrazu jego twórczości, a po drugie – okazało się, że tytuł ekspozycji związany był z nazwą ilustrowanego tygodnika wydawanego od lat 50. ubiegłego wieku w Katowicach, zatytułowanego „Panorama”. Zatem jaki charakter przyjęła ekspozycja Elsnera? Co odsłonił, a co ukrył przed widzami artysta?

Przede wszystkim Pano-rama 2013 była wystawą „pokawałkowaną”, „poszatkowaną”, której fragmenty łączyły się w całość dopiero w oku widza, próbującego odnaleźć punkt odniesienia w licznych obrazach znajdujących się w galerii. Zatem to odbiorca tworzył narrację ekspozycji, a nie artysta. Trzeba przyznać, że był to zabieg odważny, który sprawił, że widzowie zostali wciągnięci w wizualną strategię zaproponowaną przez Elsnera. Jak zauważył Łukasz Gorczyca w tekście dotyczącym wystawy, Pano-rama 2013 to zbiór wycinków prasowych wybranych przez artystę, powiększonych do formatu obrazów[3]. Elsner ułożył je w galerii w taki sposób, który nawiązuje do zwyczaju wycinania i zbierania zdjęć z kolorowych magazynów. Aranżacja wystawy przypominała zatem nostalgiczną podróż do krainy dzieciństwa, której łącznikiem stał się katowicki magazyn.

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

„Panorama” to czasopismo wydawane w czasach socjalizmu, obfitujące w barwne fotografie, stanowiące obietnicę lepszego życia na Zachodzie; na jego łamach pojawiały się także rozbierane zdjęcia umieszczane w rubryce „Dziewczyna tygodnia”. Magazyn był odbiciem podświadomych pragnień odbiorców, którzy wobec nikłych możliwości wyjazdu, chcieli poczuć się jak w konsumpcyjnym raju. Te ilustracje stały się pretekstem do stworzenia przez Elsnera cyklu liczącego ponad sto trzydzieści obrazów. Realizacje, które składają się na tę serię, to próba rozliczenia się z nadmiarem, jak i zawłaszczaniem wizerunków; artysta odnosi się tym samym zarówno do „Panoramy”, jak i swojej własnej twórczości – koniec końców artysta przenosi bowiem nie swoje obrazy na płótno. W przeciwieństwie do dosłownej wizualności zaproponowanej przez katowickie czasopismo, jego własne prace ograniczają się do wycinków, skrawków, zniszczonych przez pamięć oraz czas. Elsner odsłania jedynie fragmenty konsumpcyjnego, jakże już teraz oswojonego, raju, wykrawając z nich strategiczne elementy. Poszatkowane obrazy nie zdają się posiadać w sobie niczego, co mogłoby wizualnie zaintrygować odbiorcę – są dziwne znajome, jak gdyby nie pochodziły z odległego świata, który przeszedł już do historii. To sprawia, że „malarskie pocztówki” artysty, wycięte z „Panoramy”, staja się karykaturą współczesnego życia, uzależnionego od wielokrotnych, konsumpcyjnych przyjemności, jak i nadmiaru obrazów pozbawionych intelektualnych treści.

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

Sławomir Elsner, „Pano-rama 2013”, widok wystawy, Galeria Rondo Sztuki w Katowicach, fot. Zuzanna Sokołowska (źródło: dzięki uprzejmości autorki)

W podobnym tonie utrzymana jest seria rysunków Populaire. Artysta wyrywał z nich centralną, najbardziej intrygującą część, fundując widzom jedynie pozostałość obrazu, składającą się na kobiece łydki czy rozwiane włosy. Ów brak, niedopowiedzenie posiada seksapil podniecającego, wizualnego niespełnienia. Drażni oko widza, który próbuje w wyobraźni doklejać brakujące elementy. Elsner tym samym igra ze wzrokowym przyzwyczajeniem odbiorców, starających za wszelką cenę zawładnąć obrazem. Tak też dzieje się w przypadku obrazu Idol (2008), który podobnie jak cykl Populaire bazuje na strategii przemilczenia, niedopowiedzenia. Elsner przedstawił na nim scenę, na której lada moment powinna pojawić się tytułowa postać. Jednakże nic takiego się nie dzieje. Czerwona kurtyna zamknięta w czerni obrazu wskazuje na nieobecność, sztuczną kreację powstałą na potrzeby spragnionej publiczności. Artysta po raz kolejny kpi z odrealnionych medialnych wizerunków, które wpływają na kształt ludzkiej percepcji, nie radzącej sobie z podstawową umiejętnością rozróżniania prawdy i iluzji. Elsner próbuje odwrócić znaczenia, dlatego też jego realizacja przybiera formę zwierciadła, w którym odbija się fałszywa rzeczywistość. Rozbija i niszczy strukturę obrazu, ukrywając w nim klęskę spojrzenia, będącego w tym ujęciu instynktownym, bezrefleksyjnym sposobem badania świata.

Bez wątpienia Pano-rama 2013 była próbą diagnozy zmęczonego wizerunkami oka, które nie radzi sobie z nadmiarem obrazów, jak również próbą ustalenia granicy pomiędzy tym, co widzialne i ukryte. Ekspozycja stała się zatem ćwiczeniem z patrzenia, w którym niedopowiedzenia kryły w sobie znacznie więcej znaczeń, niż wizualna dosłowność, pozbawiająca okazji do rozkoszowania się osobliwą scenerią tajemnicy. Elsnerowi udaje się trudna sztuka konfrontacji dziecięcej tendencji do idealizowania świata z paradoksami dorosłej percepcji, mającej postać poszatkowanej panoramy niespełnionych marzeń i ambicji, nieustannie podsycanych przez konsumpcyjny styl życia, który daleki jest od raju wykreowanego przez media.

  1. Linda Williams, Seks na ekranie, tłum. Wojtyna Miłosz, Gdańsk 2013, s.10.
  2. Tamże, s.10.
  3. Łukasz Gorczyca, Panorama, 1976, ulotka wystawy, Katowice 2013.

ZUZANNA SOKOŁOWSKA (1982) – absolwentka historii i filozofii, wykładowca akademicki. Publikowała na łamach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Od marionetek do robotów. Historia teatrów lalkowych w Gdańsku

Od 28 czerwca 2017 roku do 15 stycznia 2018 roku

„Bajki robotów”, 2016 r., fot. Piotr Pędziszewski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kobiece spojrzenie. O aktorstwie Antoniny Hoffmann

Od 29 czerwca 2017 roku do 4 lutego 2018 roku

Portret Antoniny Hoffmann autorstwa Julesa Vallenta, 1875, wł. MHK (źródło: materiały prasowe organizatora)

15. Przegląd Sztuki SURVIVAL

Od 23 do 27 czerwca 2017 roku

Dominika Oleś, „Artykulacja” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Making Places

Fieldoffice Architects Sheng-Yuan Huang

Od 22 czerwca do 27 sierpnia 2017 roku

Wieża widokowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

21. Międzynarodowy Festiwal Nova Muzyka i Architektura

Od 24 czerwca do 2 września 2017 roku

Tubicinatores Gedanenses (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczinskiego

Od 20 czerwca do 5 listopada 2017 roku

„Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczynskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tak widzą. Panorama fotografii węgierskiej

Od 13 czerwca do 10 września 2017 roku

András Bánkuti, „Zmierzch”, Moskwa, 6 listopada 1990 © Bánkuti András (źródło: materiały prasowe organizatora)

Skarbiec. Złotnictwo archikatedry wrocławskiej

Od 13 czerwca do 24 września 2017 roku

Pastorał Biskupa Georga Koppa (fragment), Wilhem Rauscher, Fulda, ok. 1890, srebro złocone, emalie, kameryzacja, fot. Arkadiusz Podstawka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Stanisław Baj. Czarna rzeka

Od 10 czerwca do 9 lipca 2017 roku

Stanisław Baj, „Czarna rzeka” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sploty ducha, wzory codzienności

Sztuka balijska z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 8 czerwca do 20 sierpnia 2017 roku

„Walka kogutów”, 2007 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR