Galeria Foksal w Warszawie: Tomek Mróz, Śpij spokojnie w kosmosie, żółw cię nie u…, 11.07.-22.08.2014 r.

Według Zygmunta Baumana współczesny człowiek, funkcjonujący w „świecie uspołecznionym”, ma dwa podstawowe pragnienia. Są to „tęsknota za tym, by się bezpiecznie w grupie/zbiorowisku zadomowić, i pragnienie wyodrębnienia z masy, odindywidualizowania się i nabrania oryginalności; marzenie o przynależności i marzenie o samostanowieniu; potrzeba społecznego oparcia i żądza autonomii”. Zdają się to być wartości do bólu skrajne, które „w ostatecznym rachunku (…) sprowadzają się do starcia się potrzeby trzymania się za ręce, wynikłej z pragnienia bezpieczeństwa, oraz potrzeby oswobodzenia rąk, wynikłej z tęsknoty do wolności”[1]. Mimo że sytuują się one na dwóch przeciwległych punktach skali, w równym stopniu decydują o stosunku człowieka do zbiorowości, jednocześnie czyniąc z niego istotę, wewnątrz której nieustannie dochodzi do różnego rodzaju emocjonalnych kolizji. Istnienie tego typu konfliktów wiąże się z koniecznością dokonania wyboru i opowiedzenia się za którąś z opcji – albo pozostaniemy aktywni i stawiamy na współuczestnictwo, albo zrezygnujemy ze społecznej kooperatywy i skupiamy się na sobie, lub też – co chyba najbardziej wyczerpujące – lawirujemy między obiema z tych postaw.

Tomek Mróz, „Śpij spokojnie w kosmosie, żółw cię nie u…”, Galeria Foksal w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tomek Mróz, „Śpij spokojnie w kosmosie, żółw cię nie u…”, Galeria Foksal w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nowy projekt Tomka Mroza prezentowany w Galerii Foksal wyłania się z mglistej materii tego rodzaju dylematów. Zaaranżowana tu przez artystę przestrzeń oderwana jest zupełnie od rzeczywistości, w której na co dzień egzystujemy. To samotnia, pełna dziwacznych rekwizytów, ilustrujących fobie i marzenia jej mieszkańca, która sugeruje, że prowadzi on życie nieuspołecznione, niemal całkowicie pozbawione związku z tym, co dzieje się na zewnątrz. To „realizacja fantazji na temat kryjówki, w której poczucie bezpieczeństwa i wyciszenia wygrywają ze strachem przed wykluczeniem i klaustrofobią” – czytamy w tekście kuratorskim. Jednak czy ta osobista przestrzeń przystaje do naszych wyobrażeń na temat utopii, „lepszego świata”, gdzie bez obaw można skryć się przed tym, co niechciane? Czy szukalibyśmy tu azylu i komfortu? Czy w tym właśnie miejscu moglibyśmy poczuć się wolni? Choć surowa przestrzeń pokoju inspirowana jest niewątpliwie pragnieniem odpoczynku od chaosu zdarzeń, odciska tu swe piętno także szaleństwo. Za Erazmem z Rotterdamu Mróz wskazuje bowiem, że do „cytadeli szczęśliwości” droga zawsze wiedzie przez obłęd…

Projekt Mroza dla Galerii Foksal jest „bajeczny” w pierwotnym znaczeniu tego słowa – prawdziwe baśnie bywają przecież dramatyczne, przerażające, a czasem wręcz psychodeliczne… Przestrzeń instalacji to wnętrze chatki gdzieś na odludziu; śmiało mogłaby ona stanowić scenografię dla filmowej opowieści grozy z elementami fantasy. W takich właśnie warunkach bohaterowie – pozbawienie zewnętrznej opoki – zmuszeni są do konfrontacji z własnym wnętrzem. Ucieczka przed światem, próba stworzenia własnego „kosmosu”, w którym – jak sugeruje tytuł wystawy – można spać spokojnie, wiąże się więc najpierw z koniecznością stawienia czoła lękom. Dno snu tak naprawdę jest twarde[2], jednak mimo to ci, którzy są autentycznie zmęczeni, decydują się w nim pogrążyć.

***

W projekcie Mroza da się odczuć głęboki rys „zmęczenia rzeczywistością”, jeśli pojęcie to rozpatrywać w szerokim polu. Wówczas – jak pisze Jakub Banasiak, twórca tej kategorii – określa ono „postawę polegającą na odchodzeniu od analizy rzeczywistości na rzecz sztuki kreującej samodzielne artystyczne przestrzenie, zbudowanej na osobistych doświadczeniach, uciekającej od teoretyzowania. Cechą wyróżniającą tak zdefiniowane «zmęczenie rzeczywistością» będzie też dystans do norm języka i zachowań cechujących współczesny świat sztuki”[3]. Zarówno realia społecznego ładu, jak i system, jakim jest art world (czy – w mniejszej skali – Układ Scalony Sztuki Polskiej[4]) rysują ramy dla działalności wielu artystów – oparte na znanych, możliwych do przewidzenia, konwencjonalnych jakościach i określonych formach zachowań, dostarczają im kryteriów postrzegania i interpretacji zewnętrznego świata, które później wykorzystują w swojej twórczości. Brak zainteresowania Mroza tematami o silnym krytycznym potencjale – zagadnieniami społeczno-politycznymi, teoretycznymi czy ideologią, a więc obszarami, przez pryzmat których można analizować otaczającą rzeczywistość – wiąże się więc ze świadomą rezygnację z posługiwania się narzędziami komunikacji, które zapewniają nośność treści.

Odrzucenie sztuki zaangażowanej oraz tej opierającej się na intelektualnej spekulacji, niechęć do wchodzenia w buty artysty-aktywisty czy filozofa-spekulanta, prowadzi do sytuacji, w której Tomek Mróz dystansuje się wobec dominujących dyskursów i postaw. Skupia się na sobie, a oderwanie od rzeczywistości postrzega w kategoriach emancypacji. Potrzeba uwolnienia, separacji, dążenie do „oswobodzenia rąk”, nie oznaczają jednak całkowitego odwrócenia się plecami do odbiorcy. Artysta uchyla się jedynie od spełniania jego oczekiwań.

  1. Cyt. za: Z. Bauman, Kultura w płynnej nowoczesności, Warszawa 2011, s. 37.
  2. Tytuł zaczerpnięty został z książki Twarde dno snu. Tradycja romantyczna w poezji języka angielskiego, przeł. Z. Kubiak, Warszawa 2002.
  3. Cyt. za: J. Banasiak, Zmęczeni rzeczywistością. Rozmowy z artystami, ze wstępem Agnieszki Taborskiej, Warszawa 2009, s. 233.  
  4.  Odwołuję się tu do pojęcia ukutego pod koniec lat 90. na łamach magazynu „Raster”.

Natalia Cieślak – rocznik 1988. Historyczka i krytyczka sztuki, początkująca kuratorka, redaktorka. Studiowała na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Teksty o sztuce współczesnej publikuje w mediach branżowych i katalogach wystaw. Mieszka i pracuje w Toruniu.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Prawem naszym – zmartwychwstanie

Od 11 grudnia 2018 roku do 24 marca 2019 roku

Pierwodruk "Było to pod Jeną" Walerego Przyborowskiego, Warszawa 1904; ZNiO (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wystawa Coming Out 2018 w Koneserze

Od 30 listopada do 21 grudnia 2018 roku

Wystawa „Coming Out 2018” w Koneserze (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR