Galeria Arsenał w Białymstoku: Slavs and Tatars, Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki, kurator: Monika Szewczyk, 17.05.-03.07.2014 r.

Banałem trąci stwierdzenie, że szeroko pojęta kultura Zachodu – choć wciąż dominująca – nie jest jedynym punktem referencyjnym na mapie dorobku myśli ludzkiej. Coraz częściej nie wystarcza nam już poruszanie się w obrębie terytoriów wygodnych i bezpiecznych, bo znanych. Pragniemy poznać – zarówno fizycznie, jak i mentalnie – obce krainy. Wychodzimy więc poza własną „strefę komfortu”, zapuszczając się w gąszcz tajemniczy, intrygujący i nierozpoznany. Na ironię zakrawa jednak fakt, że mimo iż sukcesywnie poszerza się nasza wiedza na temat odmiennych kulturowo obszarów, zdobywane przez nas faktograficzne informacje nie przyczyniają się w sposób znaczący do zrozumienia okoliczności funkcjonowania innych nacji. Cała specyfika ich bytności zawiera się bowiem w konglomeracie różnego rodzaju uwarunkowań: historycznych, politycznych, społecznych, geograficznych etc. Sprawa okazuje się jeszcze bardziej skomplikowana w przypadku obszarów granicznych, gdzie dochodzi do konfrontacji czy mieszania się różnych naleciałości. Zawiły charakter drogi poznania nie oznacza jednak, że należy zaprzestać poszukiwań w obrębie obcych tradycji oraz obyczajów, wobec których sytuujemy się na pozycji „z zewnątrz”. Zamiast poddawania w wątpliwość sensowności tego typu intelektualnych eskapad, należałoby raczej zapytać o metodologię, która miałaby im służyć.

Slavs and Tatars, „Kitab Kebab (Książkowy kebab)”, 50 × 50 × 50 cm, książki, rożen, 2013, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Slavs and Tatars, „Kitab Kebab (Książkowy kebab)”, 50 × 50 × 50 cm, książki, rożen, 2013, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Kwestia jak poprzez sztukę mówić o zagadnieniach, które w dyskursie akademickim sytuują się w nurcie zainteresowań antropologii, etnologii, nauk historycznych czy językoznawstwa, postawiona została przez kolektyw artystyczny Slavs and Tatars już u początków jego istnienia. Grupę luźno współpracujących ze sobą twórców łączy jedno wspólne ogniwo: zainteresowanie konkretnym, choć bardzo rozległym terytorialnie i zróżnicowanym kulturowo obszarem „na wschód od byłego Muru Berlińskiego i na zachód od Wielkiego Muru Chińskiego, nazywanym Eurazją”. Koncentrując się na domenie, w której przez wieki chrześcijaństwo ścierało się z islamem i prawosławiem, a demokracja – z systemami totalitarnymi, o zachodzących tam procesach mogliby oni mówić językiem badań postkolonialnych i dyskursu tożsamości. Dla Slavs and Tatars nigdy nie był on jednak ani atrakcyjny, ani adekwatny do tego, co chcieli przekazać. Skupili się więc na poszukiwaniach alternatywnych form rozważań nad problemami, które – mimo że nastręczają trudności – żywo interesują coraz szersze grono odbiorców. I właśnie w tym, moim zdaniem, należałoby upatrywać źródeł ich globalnego sukcesu.

Wypracowane przez Slavs and Tatars sposoby komunikacji prześledzić można na przykładzie wystawy Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki, prezentowanej w Galerii Arsenał w Białymstoku. Ekspozycja ta, odnosząc się do kwestii związanych z rozpoznawaniem i badaniem zagadnień językowych, pokazuje, że procedury paranaukowe stanowią clou przedsięwzięć kolektywu, który działalność artystyczną utożsamia z projektem badawczym. Przy całej powadze obranej przez nich problematyki, forma przekazu – przynajmniej na pierwszy rzut oka – jawi się jako całkowicie do niej nieprzystająca: twórcy odwołują się bowiem do popkultury czy mass mediów, posługują się ironią, żartem, lapsusem, grą słów, skojarzeń, znaczeń… Slavs and Tatars w sposób nieoczekiwany konfrontują te przeciwstawne jakości, bawią (się), prowadzą nas swoistym labiryntem, przez który wędrówka – choć wymagająca i angażująca – może okazać się bardzo owocna.

Slavs and Tatars, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014, wernisaż wystawy (źródło: materiały prasowe organizatora)

Slavs and Tatars, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014, wernisaż wystawy (źródło: materiały prasowe organizatora)

Oglądanie obiektów, słuchanie tekstu, czytanie publikacji – to trzy podstawowe typy aktywności, stanowiących kanały porozumiewawcze między artystami a widzami na omawianej wystawie. Taki, a nie inny wybór mediów, podkreśla znany powszechnie fakt, że Slavs and Tatars ogromną estymą darzą wszelkiego rodzaju wydawnictwa drukowane, sami będąc twórcami znacznej ich ilości. Książki – pojawiające się zarówno jako materialne przedmioty, w formie cytatów czy też odczytywane na głos – są elementami wielu ich instalacji. Można powiedzieć nawet, że artyści wyznają „kult książki”, bo, jak sami twierdzą, akt czytania uznają za czynność „niosącą odkupienie”. Znak, słowo, lektura są dla nich materią artystyczną. Również na białostockiej wystawie integralną część warstwy wizualnej pojawiających się tu obiektów stanowią pojedyncze litery, wchodzące w skład różnych alfabetów. Poszczególne głoski, przypisane im znaki graficzne, wyrazy, a w końcu zdania – to nośniki kapitału symbolicznego, które stwarzają artystom możliwość budowania narracji poświęconej „językowi jako źródłu politycznej, metafizycznej oraz zmysłowej emancypacji”[1].

Slavs and Tatars, „Niesforne nosówki”, wymiary zmienne, fornir, koła, tkanina, gąbka, 2014, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Slavs and Tatars, „Niesforne nosówki”, wymiary zmienne, fornir, koła, tkanina, gąbka, 2014, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Wykorzystywany przez Slavs and Tatars język przekazu jest zróżnicowany. W Lektorze – instalacji audio opierającej się na turkijskim poemacie dydaktycznym Kutadgu Bilig (Wiedza uszczęśliwiająca) – podobnie jak w przypadku kilku innych pojawiających się na wystawie w Arsenale prac, odczuć możemy podniosłą, duchową, niemal sakralną aurę. Odsłuchując fragmenty wspomnianego utworu literackiego pochodzącego z XI wieku ma się bowiem wrażenie, że uzyskuje się dostęp do „wiedzy tajemnej”. Podobnie zagadkową i quasi-mistyczną atmosferę ewokuje instalacja złożona z „konfesjonałów”, które naśladują kształty liter używanych niegdyś w notacji głosek nosowych. Poprzez te niecodzienne konstrukcje ujawniać się ma nieudana próba cyrylizacji języka polskiego, z którego „nosówki” nie zostały wyparte i funkcjonują nadal w postaci „ą” i „ę”.

Slavs and Tatars, „Hung and Tart (split ruby). Obwieszona kokotka (rozdwojony rubin)”, 25 × 15 × 35 cm, szkło dmuchane, 2014, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Slavs and Tatars, „Hung and Tart (split ruby). Obwieszona kokotka (rozdwojony rubin)”, 25 × 15 × 35 cm, szkło dmuchane, 2014, „Długonoga lingwistyka. Niesforne nosówki”, Galeria Arsenał w Białymstoku, 2014 (źródło: dzięki uprzejmości organizatora)

Pierwiastki powagi, przewijające się w tych pracach, to jednak tylko jedna strona medalu. Slavs and Tatars nie traktują badanych przez siebie problemów całkiem serio i „sprowadzają na ziemię” kwestie poruszane w górnolotnych dyskursach. Zgodnie z tym, co głosi towarzyszący wystawie tekst, robią to, gdyż „zakwestionowanie pojęcia języka jako zjawiska całkowicie racjonalnego i semantycznego pozwala podkreślić jego emocjonalny oraz zmysłowy charakter i wskazać, że może tyle samo skrywać, co ujawniać (…)”[2]. Najlepszym przykładem odejścia artystów od praw logiki i powagi jest już sam tytuł wystawy. Lingwistyka w proponowanym przez nich ujęciu jest „długonoga”, a więc atrakcyjna i pociągająca. Slavs and Tatars chcą mówić o interesujących ich kwestiach z przymrużeniem oka i „uwodząc”. Wychylający się ze ściany zarys nosa; niewielka różowa rzeźba przypominająca serduszko (literę „m”?) przeobrażająca się w wydłużony język; krzykliwe kolory zabawnych napisów na lustrach; książki nadziane na szpikulec niczym kebab – to tylko niektóre pojawiające się w przestrzeni wystawy elementy, które „irracjonalizują” ton artystycznej wypowiedzi. Chciałoby się powiedzieć, że twórcy nie trzymają się decorum, nie dostosowują stylu do tematu. Ze swobodną i nieskrępowaną żadnymi konwencjami wyobraźnią podchodzą do problemów, które, choć skomplikowane i na szeroką skalę nieuświadamiane, okazują się bardzo intrygujące.

Niby-latający dywan, na którym w przestrzeni wystawy możemy oddać się lekturze przygotowanych przez Slavs and Tatars publikacji, przywodzi na myśl inną pracę tej grupy – PrayWay, prezentowaną równolegle na stałej wystawie kolekcji Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. W obu przypadkach wykreowana sytuacja ma zachęcać do interakcji i tworzyć miejsce komunikacji, rozmowy, wymiany idei. Właśnie te aspekty są dla artystów najistotniejsze. Dialog między przedstawicielami różnych kultur toczy się i toczyć będzie, bo jak podkreślają członkowie kolektywu, materii badawczej (i artystycznej) jest bardzo wiele, a swoją pracę kontynuować zamierzają „tak długo, jak to możliwe, co najmniej czterdzieści, pięćdziesiąt lat”.

Natalia Cieślak – rocznik 1988. Historyczka i krytyczka sztuki, początkująca kuratorka, redaktorka. Studiowała na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Teksty o sztuce współczesnej publikuje w mediach branżowych i katalogach wystaw. Mieszka i pracuje w Toruniu.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Stanisław K. Dawski

Od 2 do 17 czerwca 2017 roku

Stanisław Dawski, „Szukam człowieka. Trujące ziele”, 1951 (źródło: materiały prasowe organizatora)

O potrzebie tworzenia widzeń 1929–2017

Od 27 maja do 17 września 2017 roku

Yi-Chun Lin, „Autumn”, 2016, druk Giclee, papier, 180 x 180 cm Dzięki uprzejmości artysty (źródło: materiały prasowe organizatora)

Legendarna Młoda Polska

Od 2 czerwca do 10 września 2017 roku

Zbigniew Pronaszko, „W dolinę Józefata”, ok. 1910, olej, płótno, fot. Archiwum właściciela kolekcji, © fot. Janusza Kozina (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Targi Książek dla Dzieci i Młodzieży Dobre Strony

Od 26 do 28 maja 2017 roku

Targi Książek dla Dzieci i Młodzieży Dobre Strony (źródło: materiały prasowe organizatora)

Na wspólnej drodze. Kraków i Budapeszt w średniowieczu

Od 6 czerwca do 20 sierpnia 2017 roku

Pierścień burmistrzów krakowskich, XVI w., w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Paweł Kowalewski. Moc i piękno

Od 21 maja do 30 lipca 2017 roku

Paweł Kowalewski, „Cesia”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

W warsztacie niderlandzkiego mistrza

Holenderskie i flamandzkie rysunki z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie

Od 18 maja do 20 sierpnia 2017 roku

Bartholomeus Molenaer, „Wiejska szkoła z nauczycielem ostrzącym pióro”, ok. 1635–1650 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Panna Nikt

20 maja 2017 roku

„Panna Nikt”, reż. Paweł Passini (źródło: materiały prasowe teatru)

Masaki Fujihata. Poszerzanie świata

Od 19 maja do 2 lipca 2017 roku

Masaki Fujihata (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alexandre Dang. Dancing Flowers

Od 19 maja do 13 sierpnia 2017 roku

Royal Greenhouses of Laeken (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR