Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu: Epidemic, 27.09.2013-26.01.2014 r.

Epidemia w toruńskim CSW, jak deklaruje jej kurator, nawiązuje do noszącego ten sam tytuł filmu Larsa von Triera – paradokumentalnej opowieści o pracy nad scenariuszem filmowym. Analogiczna sytuacja ma miejsce  na toruńskiej wystawie, skupionej na samym procesie jej tworzenia, na mechanizmach wpływających na tworzenie dzieł sztuki i ich wprzęganie w instytucjonalne tryby. Autotematyczna wypowiedź zawarta w tej prezentacji zawiera kilka różnych warstw, co wraz z ożywczymi zwrotami akcji czyni z Epidemii emocjonujący spektakl.

Arek Pasożyt, „Naczynie do zbierania monet”, instalacja, drabina, rura, przedmioty codziennego użytku, film, 2013; fot. T. Szabelski (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Arek Pasożyt, „Naczynie do zbierania monet”, instalacja, drabina, rura, przedmioty codziennego użytku, film, 2013; fot. T. Szabelski (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Ekspozycję otwiera wideo Liliany Piskorskiej Robię sobie dobrze sztuką. Powstało ono na wystawie Teatr życia pokazywanej w CSW kilka miesięcy temu. Nagranie zrealizowane zostało na tle prezentowanej wtedy rejestracji z performansu Imponderabilia Mariny Abramović i Ulaya i umieszczone w tym samym miejscu. W ten sposób artystka komentuje zarówno działanie pary artystów, jak i jego wykorzystanie na toruńskiej wystawie. Przedsięwzięcie to oczytać można jako próbę ożywienia poprzez interakcję kanonicznej, historycznej realizacji. Pozwala ono wyciągnąć wniosek, że nie przynależność do „kanonu” (tworzonego i utwierdzanego przez wystawy takie jak Teatr życia), a raczej moc prowokowania nowych reakcji decyduje o obecności i znaczeniu określonej tradycji artystycznej. Zaraz obok Tymek Borowski w dużym, rozrysowanym na ścianie schemacie tłumaczy „prościej niż to możliwe” proces powstawania sztuki, podczas gdy Arek Pasożyt w akcji Jestem artystą, prezentowanej w formie dokumentacji fotograficznej, komentuje finansowy aspekt działalności artystycznej. W ten sposób na początku Epidemii przywołane zostały trzy istotne konteksty warunkujące zarówno tworzenie, jak i wystawianie sztuki: jej polemiczna relacja z historią / tradycją, jej definiowanie i wartościowanie oraz najbardziej prozaiczny, ale niemożliwy do pominięcia, kontekst finansowych uwarunkowań.

W dalszej części konstrukcja wystawy staje się coraz bardziej nieoczywista. Wkroczenie do pokoju uzbrojonego w dźwięk pochodzący z krematorium (instalacja Natalii Wiśniewskiej Venans / Polujący), z którego nie ma powrotu do początku ekspozycji, jest jak przejście na drugą stronę lustra. Nagle odbiorca zaczyna błądzić w zawikłanym krajobrazie, porzucając postawę widza na rzecz postawy odkrywcy, który eksploruje nieznany teren. Jak się szczęśliwie okazuje, Epidemia nie jest podręcznikowo uporządkowanym zestawem informacji na temat relacji między artystą, kuratorem, publicznością i instytucją, ale lasem propozycji, który można pomyślnie przemierzyć albo też się w nim zgubić.

Im dalej w las tym więcej drzew – ekspozycja dzieli się na charyzmatycznie wykreowane, w dużym stopniu autonomiczne rzeczywistości. Należy do nich wystawa zbiorowa Hortus conclusus Mateusza Kuli, która znajduje swój finał w jaskini, gdzie artysta prezentuje własną, dość enigmatyczną wizję sztuki. „Odbicie się” od ostrzegawczo migoczącej ściany (6700 Joachima Sługockiego) popycha odbiorcę ku innej, wyraźnie wyodrębnionej części, jaką jest projekt Possesia Jana Manskiego. Składają się na niego filmy, fotografie i obiekty, z ich głównym bohaterem – Idolem, który zawiaduje post-apokaliptycznym światem złożonym z reliktów i resztek. Manski w większości obiektów zastosował organiczne materiały, podobnie jak Izabela Tarasewicz w kilku realizacjach  umieszczonych w sąsiedztwie Possesii. Sprawia to, że ważną warstwą wystawy staje się zapach.

Natalia Wiśniewska, „Venans / Polujący”, instalacja dźwiękowa, 2013; fot. T. Szabelski (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Natalia Wiśniewska, „Venans / Polujący”, instalacja dźwiękowa, 2013; fot. T. Szabelski (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Przedostanie się do kolejnych sal wymaga wejścia do wnętrza monumentalnego mechanizmu, reprezentowanego przez ogromny, gumowy pas transmisyjny. Podobnie jak organiczne tworzywa, rozsiewa on silny zapach. Jest to instalacja Ewy Axelrad, którą dopełnia mało widoczny zwój gumy do żucia, umieszczony przy wejściu na wystawę. Instalacja ta metaforyzuje relację widza i wystawy – odbiorca żując gumę „konsumuje” wystawę, podczas gdy ona „przerabia” go w swoim wewnętrznym mechanizmie.

Wyjście z maszyny niesie spotkanie z Naczyniem do zbierania monet. Wrzucone do niego pieniądze po przemierzeniu rurociągu wpadają do szklanego gąsiora w pokoju Arka Pasożyta. Pokój ten stanowi kolejną wystawę wewnątrz wystawy. Ma on interesujący status, który mówi wiele o mechanizmach wystawowych. Przypomina miejsca, w których zgodnie ze swoją strategią pasożytniczą, bytował artysta. Tym razem nie jest jednak zamieszkany, ale jedynie skrupulatnie odtworzony. W ten sposób pokój nabrał charakteru eksponatu, a jego quasi-muzealny charakter koresponduje z filmem dokumentalnym o Arku Pasożycie, prezentowanym przed wejściem do pomieszczenia.

Praca zbiorowa wszystkich uczestników wystawy „Epidemic”, podpisana przez nich i przez dyrektora Pawła Łubowskiego; fot. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Praca zbiorowa wszystkich uczestników wystawy „Epidemic”, podpisana przez nich i przez dyrektora Pawła Łubowskiego; fot. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały Kwartalnika Artluk)

Wystawę zamyka powrót do wątków początkowych. Liliana Piskorska na nowo mierzy się z artystami i miejscami, które weszły już do historii sztuki, a Izabela Chamczyk wypowiada ograniczeniom instytucjonalnym, formalnym i mentalnym Wojnę dwunastomiesięczną. Jej walkę o zorganizowanie dwunastu wystaw w ciągu roku można postrzegać jako desperacką kampanię na rzecz zwiększenia zainteresowania własnymi działaniami w świecie, który cechuje nadprodukcja treści, obrazów i wartości. Przy wyjściu jeszcze raz daje o sobie znać przemożna władza pieniądza nad światem sztuki – ścianę klatki schodowej zdobi obraz zbiorowego autorstwa, którego zakup do kolekcji Centrum Sztuki Współczesnej zrekompensuje artystom „obciętą” część honorariów.

W filmie Epidemia zakaźna choroba stworzona w scenariuszu staje się w pewnym momencie realna – przedostaje się do prawdziwego świata i infekuje autorów skryptu. W moim odczuciu na toruńskiej prezentacji mamy do czynienia z podobnym zdarzeniem. Proces jej tworzenia zaczyna wciągać, urealniać się i samorzutnie toczyć w wielu nieprzewidzianych kierunkach. Badawcze spojrzenie z dystansu traci na ostrości, podczas gdy gry ze skalą, ramowaniem i zmysłami wzbogacają warstwę doświadczalną. Nie dowiadujemy się finalnie czym jest wystawa, ale możemy poczuć, że staliśmy się jej częścią. I na tym właśnie polega sukces Epidemii. Czy swobodna praca wyobraźni nie przynosi więcej korzyści niż rygor żelaznej logiki?

Tekst ukazał się w Kwartalniku Artluk nr 4/2013

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Metropolia Jest Okey 2017

Od 14 do 30 grudnia 2017 roku

Metropolia Jest Okey 2017 – plakat (źródło: materiały prasowe organizatora)

Góry – Morze – Morze – Góry

Od 15 grudnia 2017 roku do 4 lutego 2018 roku

Paulina Siedlarz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Różewicz. Bez tekstu

Od 15 grudnia 2017 roku do 11 marca 2018 roku

Praca nad cyklem „cd. Nauki chodzenia”, na zdjęciu Tadeusz Różewicz, fot. Janusz Stankiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Moja mama jest moim największym fanem. Paweł Zawiślak aka Kropki Kreski

Prace z lat 2010–2017

Od 15 grudnia 2017 roku do 4 lutego 2018 roku

Paweł Zawiślak „Allegory of the vanities of the world Cartier Necklace” (źródło materiały prasowe organizatora)

Haunts

Od 8 grudnia 2017 roku do 31 stycznia 2018 roku

Katarzyna Bartkowiak, „Nie”, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kot Schrödingera. Wobec tradycji

Od 8 grudnia 2017 roku do 11 stycznia 2018 roku

Kasia Kmita, Ognisko, z cyklu „KODRY”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

NORTH by NORTH-EAST

od 4 do 9 grudnia 2017 roku

Wiktoria Wojciechowska, cykl „The Path” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Życie mieszkańców Chin pod koniec panowania dynastii Ming

Od 12 grudnia 2017 roku do 11 marca 2018 roku

Misa z dekoracją przedstawiającą legendę o Wang Xizhi, panowanie cesarza Wanli (1573–1620) z dynastii Ming porcelana, dekoracja w technice woucai (źródło: materiały prasowe organizatora)

Julita Malinowska. Spełniona

Od 15 grudnia 2017 roku do 31 stycznia 2018 roku

Julita Malinowska, „Rozmowa”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Arte excentrica, czyli wody spokojne, fastrygi, perfumerie i warzywniaki

Od 15 grudnia 2017 roku do 14 stycznia 2018 roku

kie-csw-slupsk-2017-12-04-001-576x432.jpg

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR