W zakończeniu tekstu Powolny progres, podsumowującego rok 2013 w kinie polskim, Marcin Adamczak pisał:

„Póki co stwierdzić można, iż kino polskie całkiem nieźle prezentowało się na tle repertuaru zagranicznego, o czym poniższe, na wskroś subiektywne, zestawienie najciekawszych tytułów mijającego roku. Zdecydowanie warto wyróżnić dwa filmy: Życie Adeli – rozdział 1 i 2 Abdellatifa Kechiche oraz Spring Breakers Harmony Korine’a. Ostatni film reżysera Czarnej Wenus to, zdawałoby się, prosta historia francuskiej dziewczyny. Dziełem wyjątkowym czyni go jego wymiar niesłychanie wiarygodnego, plastycznego, impresyjnego zapisu indywidualnego losu, życia upływającego pośród tego, co banalne, a jednocześnie ogniskującego się wokół palącej namiętności. Spring Breakers, zrealizowany w 2012 roku, lecz dystrybuowany w polskich kinach w kwietniu roku ubiegłego, to z kolei straszny sen popkultury opowiadający o wybierających się na Florydę czterech jelonkach Bambi, a być może o wydarzeniach będących tylko sennym rojeniem bohaterek. Przełamując historię początkowo zapowiadającą się na opowiastkę zatopioną w strumieniach piwa, pośpiesznego seksu i nieustającej imprezy, Harmony Korine opowiada o pragnieniu transgresji i w przewrotny sposób odwraca moralny bieg opowieści, w której ostatecznie zwyciężają dwa najodważniejsze jelonki, nie cofające się przed pragnieniem”.

Prezentując najważniejsze filmy 2013 roku w ujęciu Marcina Adamczaka, zachęcamy do ponownej lektury artykułu autora, a także do dyskusji – budowania własnych subiektywnych rankingów.

 

Kadr z filmu „Życie Adeli”, reż. Abdellatif Kechiche (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Życie Adeli”, reż. Abdellatif Kechiche (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

1. Życie Adeli – rozdział 1 i 2, reż. Abdellatif Kechiche, 2013.

Kadr z filmu „Życie Adeli”, reż. Abdellatif Kechiche (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Życie Adeli”, reż. Abdellatif Kechiche (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

2. Spring Breakers, reż. Harmony Korine, 2012 (premiera w Polsce: 2013).

„Spring Breakers”, reż. Harmony Korine, 2012, premiera w Polsce: 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora, ITI Cinema)

„Spring Breakers”, reż. Harmony Korine, 2012, premiera w Polsce: 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora, ITI Cinema)

3. Drogówka, reż. Wojciech Smarzowski, 2013.

Kadr z filmu „Drogówka”, reż. Wojciech Smarzowski, 2013 (źródło: materiały prasowe Next Film)

Kadr z filmu „Drogówka”, reż. Wojciech Smarzowski, 2013 (źródło: materiały prasowe Next Film)

„Smarzowski zaprezentował najlepsze policyjno-polityczne kino od czasów Psów Pasikowskiego. Reżyser Domu złego ponownie sportretował mroczny, niebezpieczny i nieprzenikniony świat, lokując go tym razem w stolicy, fantastycznie sfotografowanej przez Piotra Sobocińskiego juniora. Kino polityczne w węższym sensie definiowane bywa jako opowiadające o polityce i politykach, bądź też jako wysoce krytycznie, rebeliancko lub subwersyjnie nastawione do rzeczywistości. Drogówka polityczna jest w jeszcze innym, szerszym sensie, Smarzowski wykorzystał tu kostium kina gatunkowego, by stworzyć brutalną opowieść o otaczającej rzeczywistości oraz nieprzejrzystych, zakulisowych grach o władzę i pieniądze, analogiczną do historii o Franzu Maurerze i jego kompanach. Różnica polega jednak na tym, że Drogówkaobwieszcza koniec świata Halskich i Maurerów. Sierżant Król może tylko pomarzyć o tym, że jak Franz po prostu „pozabija ich wszystkich”. Doskonale wie, że to nierealne, może co najwyżej starać się przeżyć, ale i tak przyjdzie mu paść tuż obok budowy drugiej linii warszawskiego metra. „Forget it. It’s Chinatown”  – mówi nam Smarzowski, a kamera jak zwykle odjeżdża wysoko w górę”.

4. Sugar Man, reż. Malik Bendjelloul, 2012 (premiera w Polsce: 2013).

„Sugar Man”, reż. Malik Bendjelloul – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe dystrybutora, Gutek FIlm)

„Sugar Man”, reż. Malik Bendjelloul – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe dystrybutora, Gutek FIlm)

5. Papusza, reż. Joanna Kos-Krauze, Krzysztof Krauze, 2013.

Kadr z filmu „Papusza”, reż. Joanna Kos-Krauze, Krzysztof Krauze, 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Papusza”, reż. Joanna Kos-Krauze, Krzysztof Krauze, 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„W Papuszy autorski duet, Joanna Kos-Krauze i Krzysztof Krauze, bardzo świadomie ukształtował narracyjną materię. Dominantą historii Bronisławy Wajs i Jerzego Ficowskiego nie jest prosta chronologia, ale mitologiczna struktura organizująca fabułę filmową, tkaną z retrospekcji i czasowych przeskoków opowieść o świecie zmierzającym od harmonii i doskonałości do upadku i rozkładu. Tym razem uniwersalna historia przemijania i degradacji materializuje się w dziejach kultury, zniszczonej po wojnie w efekcie nakazu przymusowego osiedlenia się Romów. Epoka Polski Ludowej – ukazanej jako szara i nieciekawa – konfrontowana jest tutaj z międzywojennymi snami o wielokulturowym państwie. Krauzowie unikają przy tym portretowania Romów jako bezwolnych ofiar nietolerancji i dyskryminacji. Ukazują uniwersalny mechanizm wykluczenia, ostracyzmu i niszczenia inności, nie omijający żadnej ze wspólnot o silnej tożsamości”.

6. Ida, reż. Paweł Pawlikowski, 2013.

Kadr z filmu „Ida”, reż. Paweł Pawlikowski, 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Ida”, reż. Paweł Pawlikowski, 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„Wyjątkowość Idy w polskim kinie polega między innymi na tym, że reżyser w jednym filmie umieścił zarówno odniesienie do polskiej winy i współudziału w Zagładzie, jak i figurę stalinowskiej prokurator żydowskiego pochodzenia. Trudno mówić tu przy tym o mechanicznie narzuconej tej opowieści symetrii, dostrzeganej i krytykowanej przez przeciwników obrazu. Wanda jest wszak postacią fascynującą, napisaną i zagraną w taki sposób, iż z łatwością zaskarbia sobie sympatię widza, co więcej, dominującą nad tytułową Idą jak, bez mała, Maciek Chełmicki nad Szczuką. Pawlikowski zapuszcza się głęboko w społeczną podświadomość, wyciągając na powierzchnię traumy i lęki opozycyjnych względem siebie wspólnot ideologicznych. Jego film przedkłada zarazem estetykę nad politykę; jesteśmy daleko od pisarstwa Jana Tomasza Grossa lub, z drugiej strony, Marka Jana Chodakiewicza. Przywołani wyżej krytycy znowu by się nie zgodzili, w ich świecie wszak estetyka też jest polityką. Dobrze więc; jaka zatem jest specyficzna „polityka” Pawlikowskiego?  Polega ona na roztopieniu tragedii przeszłości we mgle, sentymencie i nostalgii. Pawlikowski jawi się jako „niewinny czarodziej” – przywołuje tamten świat jednym pstryknięciem palców, a następnie spogląda nań z taką czułością, że ferowanie ocen i wyroków zastępuje zachwyt nad materialną urodą świata. Taki film nigdy nie będzie podobał się ideologom, bo jego efektem jest wygładzenie wspomnień, ukojenie emocji i w dalszej perspektywie pewnie powolne zapominanie o tragediach, nie zaś dęcie w bojowe trąbki do konfrontacji o rząd dusz i umysłów. Filmy takie pokazują dotkliwe ograniczenia krytyki ideologicznej, dla której wszystko znaczy „coś innego” niż zostało pokazane i „gdzieś” odsyła, przy czym samo dzieło sztuki zatraca się w tym procesie, stanowiąc jedynie szachownicę do rozgrywania własnych gier o dyskursywną władzę”.

7. Frances Ha, reż. Noah Baumbach, 2012 (premiera w Polsce: 2013).

Kadr z filmu „Frances Ha” (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Frances Ha” (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

8. Holy Motors, reż. Leos Carax, 2012 (premiera w Polsce: 2013).

„Holy Motors” reż. Leos Carax (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„Holy Motors” reż. Leos Carax (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

9. Polowanie, reż. Thomas Vinterberg, 2012 (premiera w Polsce: 2013).

„Polowanie”, reż. Thomas Vinterberg – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

„Polowanie”, reż. Thomas Vinterberg – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

10. Raj: nadzieja, reż. Ulrich Seidl, 2013.

Kadr z filmu „Raj: nadzieja” (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Kadr z filmu „Raj: nadzieja” (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

 

Marcin Adamczak – wykłada w Instytucie Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu, w PWSFTviT w Łodzi oraz na Uniwersytecie Gdańskim. Dyrektor festiwalu Cinemaforum w Warszawie. Stypendysta Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (2010 i 2011). Laureat konkursu im. Krzysztofa Mętraka dla młodych krytyków filmowych (2011). Autor książek Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 roku (2010) oraz Obok ekranu. Perspektywa badań produkcyjnych a społeczne istnienie filmu (2014). Publikował m.in. w "Odrze", "Kwartalniku Filmowym", "Panoptikum", "EKRANach", "Kinie", "Magazynie Filmowym SFP" oraz w kilkunastu tomach zbiorowych.

Dodaj komentarz


Wydarzenia

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

Design 32. Przyszłość polskiego designu zaczyna się tutaj

Od 11 maja do 2 czerwca 2019 roku

AS Szczecin, Gabriela Rybicka, Zestaw mebli wielofunkcyjnych (źródło: materiały prasowe)

Wajda

Od 6 kwietnia do 8 września 2019 roku

Andrzej Wajda, fot. Joanna Helander, ze zbiorów Ośrodka KARTA (źródło: materiały prasowe)

Płynna Pamięć Marco Angeliniego

od 26 kwietnia do 24 maja 2019 roku

Marco Angelini, 559, 2017,RAGION DI STATO, 60×60 cm, płótno, technika mieszana (źródło: materiały prasowe)

Jan Berdyszak: Puste = Prawie Wszystko

Od 22 marca do 12 maja 2019 roku

Wystawa Jana Berdyszaka, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, fot. Jerzy Bartkowski/fotobank (źródło: materiały prasowe)

Poza słowami – Katarzyna Józefowicz

Od 30 marca do 19 maja 2019 roku

Katarzyna Józefowicz, gry, 2001–2003, tektura, papier z ulotek reklamowych, ok. 21 000 elementów, dokumentacja z 2015 roku z wystawy indywidualnej habitat w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie autorstwa B. Górki (źródło: materiały prasowe)

Zjednoczona Pangea

Od 22 marca do 9 czerwca 2019 roku

Monika Zawadzki, Karmiąca, 2014, żywica epoksydowa, akryl,. 150 x× 100 x× 214 cm, dzięki uprzejmości artystki (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń