Kiedy umieram (As I Lay Dying), reż. James Franco, scen. James Franco, Matt Rager, USA 2013, premiera: 11.04.2014 r.

 

Mógłby być jeszcze jednym aktorem z Hollywood, takim jak inni. Ale James Franco woli eksperymentować, przekraczać granice, podejmować ryzyko. A przy tym nie paraliżuje go strach przed porażką. Nic też dziwnego, że aktor, próbujący swych sił również po drugiej stronie kamery, bez wahania sięgnął po powieść trudną, która – ze względu na zastosowany strumień świadomości – może sprawiać trudności przeciętnemu zjadaczowi chleba. Tymczasem przełożenie książki Williama Faulknera Kiedy umieram na język filmu wydaje się przychodzić mu nadzwyczaj łatwo. Obraz, który polską premierę miał we Wrocławiu podczas zeszłorocznej edycji festiwalu T-Mobile Nowe Horyzonty i jesienią pokazywany był na 4. American Film Festival, od 11 kwietnia jest w regularnej kinowej dystrybucji. Warto wybrać się do kina.

„Kiedy umieram” („As I Lay Dying”), reż. James Franco, USA 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora – Stowarzyszenie Nowe Horyzonty)

„Kiedy umieram” („As I Lay Dying”), reż. James Franco, USA 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora – Stowarzyszenie Nowe Horyzonty)

Lata trzydzieste XX wieku, amerykańska prowincja na południu Stanów Zjednoczonych. Uboga, farmerska rodzina za wszelką cenę próbuje spełnić ostatnie życzenie matki i pochować ją na cmentarzu w odległym mieście. Bundrenów czeka długa i pełna niespodzianek podróż. Zaczynają wychodzić na jaw rodzinne sekrety: nie wszyscy z pięciorga rodzeństwa mają tego samego ojca, Dewey Dell (Ahna O’Reilly) spodziewa się dziecka, a pozornie spokojny Darl (James Franco) jest niepoczytalny. Jednocześnie rodziny Bundrenów pech nie opuszcza ani na krok – we rwącej rzece toną muły, Cash (Jim Parrack) łamie nogę, a ojciec, Anse (Tim Blake Nelson), sprzedaje ukochanego konia Jewela (Logan Marshall-Green), by kupić nowe zwierzęta. Zresztą w rachunku zysków i strat tylko chciwy i leniwy ojciec wychodzi na zero, a jego prawdziwą naturę świetnie puentuje finałowa scena filmu. Bliskość Burdenów jest tylko pozorna. Łączy ich tylko przywiązanie i wola zmarłej matki, której nikt, poza niepoczytalnym Darlem, nie odważy się sprzeciwić.

James Franco sięga po swoją ulubioną książkę z lat młodzieńczych i pozostaje jej całkowicie wierny. Doskonale udaje mu się odtworzyć polifonię narracji, przedstawiając historię z punktu widzenia kolejnych postaci. Franco dzieli ekran na pół, kładąc nacisk na symultaniczność. Aktorzy wygłaszają monologi wewnętrzne, patrząc wprost w kamerę z użyciem voice over. Również język, którego używają bohaterowie, zaczerpnięty jest z Faulknera, a charakterystyczny akcent i monotonny rytm wypowiedzi może czasem utrudniać odbiór filmu. Franco słusznie zauważa, że prosta linia fabularna pozwala mu na zabawę z formą. I choć początkowo pomysł z dzieleniem ekranu może drażnić, wraz z upływającymi minutami widz bez trudu odgaduje intencje reżysera i operatorki Christiny Voros. Franco przyznaje się do inspiracji kinem braci Dardenne (zwłaszcza filmami Syn i Dziecko), którzy są mistrzami kamery z ręki, długich realistycznych ujęć. W pracy z aktorami pozostaje zaś wierny stylowi Gusa Van Santa, dając ekipie aktorskiej tylko podstawowe wskazówki. Zaufanie do aktorów procentuje. I choć każdy z nich tworzy doskonałą kreację, w głowie najbardziej pozostanie Tim Blake Nelson w roli bezzębnego Anse. Kluczowy jest również dobór plenerów, w końcu Kiedy umieram to kino drogi. Piękna i dzika przyroda Missisipi wydaje się być idealną ilustrację dla filmowej wyprawy.

Jamesowi Franco odwagi nie brakuje. Rzuca rękawicę samemu Faulknerowi, a jedyną słuszną i skuteczną taktyką walki okazuje się dogłębne poznanie powieści, poddanie się jej. Ostatecznie Franco wygrywa pojedynek… i to trzykrotnie – jako aktor, jako współscenarzysta i, przede wszystkim, jako reżyser.

„Kiedy umieram” („As I Lay Dying”), reż. James Franco, USA 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora – Stowarzyszenie Nowe Horyzonty)

„Kiedy umieram” („As I Lay Dying”), reż. James Franco, USA 2013 (źródło: materiały prasowe dystrybutora – Stowarzyszenie Nowe Horyzonty)

Ale nie wszystkie próby wyjścia poza aktorski fach kończyły się sukcesem. W 2012 roku Franco wraz z Ianem Oldsem wyreżyserował film Francophrenia, przed którym krytycy dowcipnie ostrzegali, że może grozić „francofobią”. Rok później, na festiwalu Berlinale, prezentował Interior. Leather Bar. W filmie, nakręconym z Travisem Mathewsem, skupił się na wyciętych scenach z obrazu Zadanie specjalne Williama Friedkina z 1980 roku, w którym Al Pacino wcielił się w rolę tajnego policjanta, prowadzącego dochodzenie w sprawie morderstwa w barze gejowskim w Nowym Jorku. Ale to nie próba odtworzenia zaginionych kontrowersyjnych minut filmu jest właściwym tematem Interior…, a raczej przekraczanie granic: społecznych, seksualnych, artystycznych, czyli tematy szczególnie bliskie Franco. W tym samym roku reżyser przekroczył kolejną granicę, ale jak twierdzą niektórzy – dobrego smaku. Pokazywany w konkursie głównym festiwalu filmowego w Wenecji Child of God ze scenariuszem opartym na książce Cormaca McCarthy’ego wzbudził głosy odrazy, a wielu krytyków przyznało mu zaledwie po jednej gwiazdce. Ale historia ukrywającego się w lasach Lestera Ballarda, który z czasem staje się seryjnym mordercą, ma również wielu zwolenników. Już wkrótce widzowie w Polsce będą mogli wyrobić sobie własną opinię, gdyż film zostanie pokazany w lipcu podczas 14.edycji MFF T-Mobile Nowe Horyzonty.

Można się śmiać, że James Franco cierpi na twórcze ADHD, co znajduje odzwierciedlenie w wielu projektach, wykraczających również poza przemysł filmowy. Z powodzeniem gra na Broadwayu, maluje i pisze książki. Na podstawie jego opowiadań, Palo Alto Stories, Gia Coppola niedawno nakręciła film, obsadzając go w roli dojrzałego mężczyzny uwikłanego w romans z nastolatką. Zabawne, że gdy tylko ruszyła promocja filmu w Stanach Zjednoczonych, niepokorny artysta dał się złapać w sieci na nakłanianiu do seksu nieletniej dziewczyny. Wpadka? A może kolejny chwytliwy, aczkolwiek kontrowersyjny, pomysł Jamesa Franco na budowanie swojej własnej legendy?

 

 

W dn. 15 kwietnia w niniejszym tekście pojawiła się informacja, wskazująca na inne autorstwo. Bardzo przepraszamy Autorkę oraz Czytelników za błąd.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń