Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu: Arena, kuratorka: Dobrila Denegri, 11.04.-28.09.2014 r.

„Totalne pojęcie sztuki [...] odnosi się do wszystkiego, do wszystkich form w świecie. Nie tylko do form artystycznych, lecz także do form społecznych lub prawnych, do tworzenia pieniądza, do problemów rolniczych bądź też kwestii tworzenia i wychowania. Wszystkie pytania człowieka mogą być tylko pytaniami dotyczącymi tworzenia – i to jest totalne pojęcie sztuki. Odnosi się ono do możliwości każdego, aby być istotą twórczą, i do kwestii społecznej całości”[1].

Mirosław Bałka, „Knocking”, 2014, widok instalacji, Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu”, dzięki uprzejmości artysty. Fot. W. Olech. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały CSW w Toruniu)

Mirosław Bałka, „Knocking”, 2014, widok instalacji, Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu”, dzięki uprzejmości artysty. Fot. W. Olech. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały CSW w Toruniu)

(A)arena

Kluczową postacią na wystawie Arena w toruńskim CSW jest Joseph Beuys – rewolucjonista, który głęboko wierzył, iż poprzez sztukę możliwa staje się zmiana świata. Dyskurs artystyczny stanowi ostre narzędzie, którym można ciąć rzeczywistość, zagłębiać się w trzewia opresyjnego potwora, wyrzynając z niego zarażoną tkankę.  Beuys stał się bezwzględnym chirurgiem, który pragnie zniszczyć zło w jego najbardziej różnorodnych, perwersyjnych formach. Precyzyjnie namierza rozkładającą się tkankę, po czym w pełni świadomy konsekwencji, w okamgnieniu ją wyszarpuje. Artysta nie jest już demiurgiem, geniuszem odizolowanym od życia, który nie potrafi – ze względu na strach, ale częściej przez gnuśność i lenistwo – zmierzyć się z prawdą niezwykle bolesną i drażniącą. W przypadku postawy Beuysa, artysta staje się wojownikiem szczerzącym kły, głośno warczącym. Podgryza niebezpieczne ideologie, opresyjne systemy, które bez zmrużenia powieki łamią podstawowe prawa ludzi i zwierząt. Artysta nie godzi się na zamiatanie pod dywan baumanowskich „odprysków rzeczywistości”. On wyciąga je na zewnątrz i komentuje w mniej lub bardziej metaforyczny, ale zawsze krytyczny sposób.

Wielokontekstualne strategie Beuysa łączą teorię z praktyką – i jest to, wydaje się, najbardziej udany związek, który przynosi niezwykłe korzyści. Słowo ma ogromną moc i siłę, bo przecież „kto ma język ten ma władzę”, przywołując tezę Michela Foucaulta – postaci równie ważnej dla zrozumienia tła Areny jak Joseph Beuys. Ale spojrzenie jest równie mocne, nigdy obojętne, zawsze interesowne, pragnące zawładnąć obiektem, pożądliwie się w niego wpatrujące. W tym „dwupodziale” język przynależałby do porządku teoretycznego, budującego solidną bazę idei, myśli, dyskursów, zaś spojrzenie stanowiłoby punkt wyjścia do działania (praxis).

Arena z jednej strony jest figurą metaforyczną – symbolem/kluczem, szeroko interpretowanym, któremu nadaje się wiele znaczeń. Arena jest miejscem centralnym, koncentrującym rzeczywistość dookoła siebie, miejscem, na którym rozgrywa się pewna mniej lub bardziej prawdziwa/udawana historia. Jest swego rodzaju soczewką skupiającą zbiorowe doświadczenia czujących istot. Staje się duszącym punktem kulminacyjnym, w którym pojawiają się „obrazy nie do wyobrażenia”[2] – do tej pory stabilizowane, ukryte, transparentne. Na tej metaforycznej arenie „ufizyczniają się” one, przybierając określoną formę, rozpoznawalną przez widzów twarz. Zostały w pewien sposób okiełznane przez Prowadzącego, a widownia – zahipnotyzowana tym uwodzicielskim gestem. Ale na arenie również odbywa się pokaz siły – czasami ukrytej, czasami wręcz przeciwnie. Medyk ma władzę nad nieżywym ciałem, staje się Bogiem, który w imię nauki może coraz głębiej wgrzebywać się w ludzką i zwierzęcą tkankę. Bezwzględna dominacja, uprzedmiotawiająca innego/słabszego/ofiarę. Totalitarni przywódcy właśnie z areny oplątują tłumy siecią kłamstw, nawołując do przerażających czynów. W przeszłości, jak i teraz, rękami innych dokonuje się masowej eksterminacji – tłum się zgodził i przyjął taką misję, tłum tego pragnie.

Arena jest zawsze synonimem walki, upokorzenia, cierpienia, męki i w końcu śmierci. Nierzadko stanowi obraz zinstytucjonalizowanej przemocy.

Artysta

Artysta jest od tego, aby trzaskać sztuką tłum po twarzy. Artyście nie wolno milczeć, gdyż jego powinnością jest ciągły krzyk „szeptany” do ucha odbiorcy. Współczesna sztuka jest niesmaczna, dlatego, że świat jest niesmaczny, współczesna sztuka jest pełna przemocy, dlatego, że świat jest pełen przemocy.

Adrian Tranquilli, „Po Zachodzie”, 2014, fragment instalacji, Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu”, dzięki uprzejmości artysty. Fot. W. Olech. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały CSW w Toruniu)

Adrian Tranquilli, „Po Zachodzie”, 2014, fragment instalacji, Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu”, dzięki uprzejmości artysty. Fot. W. Olech. Archiwum CSW w Toruniu (źródło: materiały CSW w Toruniu)

Wystawa Arena jest projektem kuratorskim, który żyje i znajduje się w wartko płynącym strumieniu. Ta wieloaspektowa konstrukcja ulega ciągłej przebudowie, przy równoczesnym odbieraniu i dokładaniu niezwykle ważnych elementów inteligentnie dopełniających przekaz. Akcja opowiadanych historii przemieszana jest z tysiącem obrazów i jeszcze większą ilością słów oraz nieskończenie wieloma interpretacjami. Nadawanie znaczeń wciąż trwa. Artyści na (A)arenie są spadkobiercami idei głoszonych przez Josepha Beuysa. Żyją z traumami w przestrzeniach naznaczonych konfliktem na tle społecznym, ekonomicznym, religijnym czy światopoglądowym. Ich komentarz jest zawsze bolesny, czasami wypowiedziany z „udawanym” uśmiechem, częściej jednak z „prawdziwym” smutkiem. Bo kondycja ludzka jest w katastrofalnym stanie, naznaczona wyrzutami sumienia za czyny, które budzą nieprawdopodobny wstyd. Niestety, ludzkość nie uczy się na błędach i wciąż je powtarza od niemającego początku czasu. Homo sapiens jest zdolny do głębokiej empatii, ale również do okrucieństwa, które nie zna granic.

Artyści przedstawiają ten świat oddając diagnozę widzowi prowokując go do jakiegokolwiek działania. Na arenie możemy krzyczeć, że nie zgadzamy się z taką rzeczywistością, że nie zgadzamy się na bycie kodem kreskowym, który zawsze powinien przynosić zysk władzy. Arena jest miejscem walki o sprawiedliwość i równość, o zrozumienie, o swoje odczuwanie świata. O prawdę i o bycie widocznym. O akceptację i o swoją przestrzeń, o spokój i czas. Beuys jest przekonany, że kiedy będziemy wierzyć w wyżej wymienione idee, nadejdzie nowa epoka w dziejach ludzkości i narodzi się nowy człowiek. „Jeżeli nie pójdzie się tą drogą, to z pewnością dojdzie do katastrofy – nie tylko w muzeum, ale w ogóle w całym układzie”[3].

Aneks

W kontekście dynamicznej, walczącej Areny, milczenie Marcela Duchampa jest niedopuszczalne, a w świecie sztuki mocno przecenione. Czworo polskich artystów zdecydowanym gestem, niezwykle mocnym w wyrazie, pokazuje Duchampowi krytyczne stanowisko wobec jego wycofania się z konstruowania rzeźby społecznej[4]. Słowa-wytrychy, które definiują dyskurs w Aneksie to: wykluczenie, diagnoza, manipulacja, radykalizm, anarchizm, relacja, przetrwanie[5].

Obecnie prezentowana jest niezwykła wystawa Zbyszka Trzeciakowskiego – nieżyjącego artysty radykalnego, buntownika, performera, outsidera. Kurator w nieprawdopodobny sposób zsyntetyzował tę postać i tę twórczość, wyciskając samą esencję. Przepiękna aranżacja z inteligentnym wyborem prac artysty daje możliwość wejścia w fantazmaty Trzeciakowskiego – bolesne w dosłownym tego słowa znaczeniu, graniczne, zawstydzające.

Arena to twór artystyczno-kuratorski, który oddycha – czasami wolno, czasami bardzo szybko. Czy Joseph Beuys byłby zadowolony z Areny?

  1. J. Kaczmarek, Joseph Beyus. Od sztuki do społecznej utopii, Poznań 2001, s. 24.
  2. G. Didi-Huberman, Obrazy mimo wszystko, Kraków, 2008.
  3. J. Kaczmarek, Joseph Beyus…, op. cit., s. 8.
  4. Ibidem, s. 31.
  5. Folder do wystawy Arena, CSW Toruń, s. 10.

Tekst ukazał się w kwartalniku Artluk nr 1-2/2014

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Kierunek mebel

Od 20 lipca do 7 września 2017 roku

Barbara Stelmachowska, „Kuchnia zero” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Artists in Residence: Helytovych, Isychenko, Ugay

Od 28 lipca do 18 sierpnia 2017 roku

Andriy Helytovych (źródło: materiały prasowe organizatora)

Rewolucjoniści sztuki: Max Liebermann

Od 20 lipca do 13 października 2017 roku

Max Liebermann, „Gra w polo”, 1912, fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

IX Ogólnopolska Wystawa Najlepsze Dyplomy Akademii Sztuk Pięknych

Od 29 lipca do 27 sierpnia 2017 roku

Ogólnopolska Wystawa Najlepsze Dyplomy Akademii Sztuk Pięknych, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Anita Owsianna. Defekt

Od 28 lipca do 27 sierpnia 2017 roku

Anita Owsianna, „Defekt” (źródło: materiały prasowe organizatora)

40. Europejska Konwencja Żonglerska

Od 22 do 30 lipca 2017 roku

Gandini (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alfabet sztuki

Od 21 lipca do 3 września 2017 roku

Magdalena Abakanowicz, „La Seur” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Carnaval Sztukmistrzów

Od 27 do 30 lipca 2017 roku

Carnaval Sztukmistrzów (źródło: materiały prasowe organizatora)

Adriatycka epopeja. Ivan Meštrović

Od 25 lipca do 5 listopada 2017 roku

Ivan Meštrović, „Historia Chorwatów”, Zagrzeb, 1932, brąz, autor fotografii: Filip Beusan (źródło: materiały prasowe organizatora)

Stale o Nowej Hucie

Od 18 lipca do 8 października 2017 roku

Wnętrze mieszkalnia na osiedlu w Nowej Hucie, lata 50. XX w., aut. fot. nieznany, wł. MHK (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR