Linda Williams, Hard core. Władza, przyjemność i „szaleństwo widzialności”, Słowo / Obraz Terytoria, Gdańsk 2010; Linda Williams, Seks na ekranie, Słowo / Obraz Terytoria, Gdańsk 2013.

Seks i przemoc to dwie odwieczne siły napędowe kinematografu. Nie dziwią zatem liczne dociekania (naukowe, publicystyczne, filmowe) natury erotyki i filmowej agresji. Tym, co jednak zaskakuje, jest niesymetryczność owej (badawczej) ciekawości. Tak się już przyjęło, że zdecydowanie łatwiej jest opowiedzieć o krwi z rozbitego nosa i otwartych ran postrzałowych niż o sterczących sutkach i tryskającym ejakulacie. Bo tu słowa zaskakująco stają w gardle.

„Absolwent”, reż. Mike Nichols (źródło: materiały czasopisma „EKRANy”)

„Absolwent”, reż. Mike Nichols (źródło: materiały czasopisma „EKRANy”)

Linda Williams, profesor filmoznawstwa Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, wypełnia tę wstydliwą lukę narracji „nieprzyzwoitą” historią kina hardcore’owego (Hard core: Władza, przyjemność i „szaleństwo widzialności”, 1989), nabierając odwagi i apetytu na więcej. I tak po niecałej dekadzie publikuje książkę Seks na ekranie (2008) – jak sama wyjaśnia – będącą swoistym przedłużeniem, kolejnym rozdziałem Historii seksualności Michela Foucaulta (choć bardziej kulturoznawczym niż demaskującym dyskurs władzy i wiedzy). Innymi patronami naukowymi jej książki, z którymi intelektualnie romansuje i jawnie się do tego przyznaje, są: filozof ekstazy, zakazu i transgresji Georges Bataille oraz błyskotliwy interpretator pojęcia innerwacji – Walter Benjamin. Nie brakuje także spodziewanych odniesień do prac Freuda, aczkolwiek z właściwym współczesnemu odbiorcy dystansem i chęcią korekty.

Konteksty, podteksty, drogowskazy

Kierunek poszukiwań amerykańskiej badaczki wyznaczają trzy drogowskazy. Po pierwsze, definicja seksualności według Foucaulta, rzucona na przekór zdobyczom psychoanalizy i tym samym utożsamieniu jej z siłą libido. Seksualność w ujęciu francuskiego filozofa nie jest zatem jakością domniemaną, uprzednio istniejącą pod postacią tłumionych pragnień, chociaż stale aktualizowaną formą organizacji władzy, wiedzy i przyjemności (s. 21). „Foucault woli, byśmy się zastanowili nad tym, czy o seksie rzeczywiście się mówi, i przyjrzeli osobom, które o nim mówią, miejscom i punktom widzenia, z których się mówi, [a także] instytucjom, które do mówienia zachęcają” (s. 22). Williams posłusznie poddaje się woli Francuza w swoim prywatnym śledztwie przedstawiania seksu na ekranie. Mimo że jawnie zawęża krąg zainteresowań do amerykańskiego kontekstu, nie udaje jej się uniknąć błędu uniwersalizacji, a tym samym podniesienia tego kontekstu do rangi centrum kulturowej nawigacji. Co więcej, strzela sobie w feministyczną piętę, gdyż jej historia seksu na ekranie staje się kroniką reprezentacji dostarczanych białemu mężczyźnie (fetyszyzacja kobiecego ciała) w kwiecie wieku (mniej więcej do 35. roku życia) z klasy średniej (pracuje, zarabia, konsumuje). Williams dość asekuracyjnie, bo w nielicznych przykładach, sięga do kina gejowskiego (a gdzie reszta dyskursu LGBT?), blaxploitation, sexploitation, nie wspominając już o dość pobieżnym rozdziale dotyczącym kina europejskiego czy omówieniu (tym razem bardzo drobiazgowym, w formie podręcznikowego case studies) jednego filmu japońskiego.

„Źródło”, reż. Ingmar Bergman (źródło: materiały czasopisma „EKRANy”)

„Źródło”, reż. Ingmar Bergman (źródło: materiały czasopisma „EKRANy”)

Drugim drogowskazem dla poszukiwań stref erogennych kina stały się badania Raymonda Williamsa na gruncie telewizji. Doszedł on do wniosku, że „Seks – zarówno ten wizualnie dosadny (w pornografii), jak i ten symulowany (w większości mainstreamowego kina i telewizji) – nie tylko przeniknął do popularnych form dramaturgicznych, lecz stał się również jakościowo ważny dla sposobów uczenia się i przeżywania naszej własnej seksualności” (s. 14). Zatem wzięcie pod „mędrca szkiełko i oko” falujących biustów i sterczących na ekranie penisów to już nie tyle kwestia niepoważnej (naukowo) czy wstydliwej aktywności badawczej, ile raczej doniosła sprawa odkrywania nowego oblicza pedagogiki, odrabiania swoistej (choć jakże dosadnej) lekcji seksu.

Przez to doświadczenie drugiego stopnia przebija być może najistotniejszy impuls, inicjujący całe to śledzenie „lubieżnych” momentów filmowych. W naukowy i tym samym dość beznamiętny ton historyka kina wkrada się bardziej emocjonalny, lecz pozbawiony pretensjonalności, głos osobistego zwierzenia, prywatnego confessio z przeróżnych doświadczeń na orbicie seksualności. Linda Williams dzieli się ważnymi z jej perspektywy momentami z życia erotycznego, uzupełniając tym samym mininarracją wielki mit rewolucji seksualnej i szalonych lat 60. Nie brakuje w tym powabu autentyczności, ale i trudno jej odmówić nostalgicznej idealizacji okresu młodzieńczego. Niemniej jednak odbiorca jest syty, a też autorka wydaje się cała (i zdrowa).

Strony: 1 2 3 4 5

Tekst ukazał się w czasopiśmie EKRANy nr 3-4/2014

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Bownik. Wyobraź sobie czasy, w których wszystkie rekordy już padły

Od 20 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Bownik, „Passage”, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Prabhakar Pachpute i Rupali Patil. Zwiastunki chaosu

Od 28 stycznia do 18 czerwca 2017 roku

Prabhakar Pachpute, „Góra ucieczki”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marek Starzyk. Gazetowe obrazki

Od 27 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Marek Starzyk, Bez tytułu, 1999–2000 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jacek Sempoliński. Obrazy patrzące

Od 21 stycznia do 26 marca 2017 roku

Jacek Sempoliński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ludwik Gronowski. Fotografie Krzemieniec/Wołyń 1930–1939

Od 19 stycznia do 19 marca 2017 roku

Ludwik Gronowski, „Na szybowisku” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Eksplozja litery

Ikonografia tekstualności jako źródła cierpień

Od 12 stycznia do 31 marca 2017 roku

Ireneusz Walczak, „Bartoszewski”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

World Press Photo 2016

Od 14 stycznia do 12 lutego 2017 roku

Warren Richardson, Australia | „Hope for a New Life”, 28 August, Serbia/Hungary border (źródło: materiały prasowe)

Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa

Od 10 stycznia do 8 lutego 2017 roku

„Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nie, no to nie. Dźwiękowe działania obrazoburcze

Od 11 stycznia do 14 lutego 2017 roku

Ryszard Ługowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urok prowincji w fotografii Jerzego Piątka

Od 10 stycznia do 2 lutego 2017 roku

Jerzy Piątek, „Smutek i urok prowincji”, koniec lat 70. i 1 poł. lat 80. XX w. (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR