100/XX. Antologia polskiego reportażu XX wieku, tom 1: 1901-1965, tom 2: 1966-2000, pod redakcją Mariusza Szczygła, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014.

Kiedy w 2010 roku na księgarskie półki trafiła Biblia dziennikarstwa, w opasłym tomisku nie zabrakło, rzecz jasna, miejsca dla reportażu. Mariusz Szczygieł i Wojciech Tochman pisali wówczas o tym, co go cechuje („jest gatunkiem autorskim: osobistym, indywidualnym, kameralnym, prywatnym”[1]), co czyni wyjątkowym („W reportażu świat pachnie, smakuje, jest mroźny lub gorący, jasny lub mroczny”[2]) i jakie są powinności autora („reporter nie może tylko przyjść i dowiedzieć się. Reporter musi też chłonąć. Na to nikt dzisiaj nie ma czasu. Reporter musi go mieć”[3]).

„100/XX. Antologia polskiego reportażu XX wieku”, red. M. Szczygieł – okładka (źródło: materiały prasowe Wydawnictwa Czarne)

„100/XX. Antologia polskiego reportażu XX wieku”, red. M. Szczygieł – okładka (źródło: materiały prasowe Wydawnictwa Czarne)

Rok później Agnieszka Wójcińska opublikowała zbiór wywiadów z najważniejszymi polskimi reporterami, który zatytułowała Reporterzy bez fikcji. Z rozmów przeprowadzonych przez Wójcińską wyłania się niejednoznaczny, ale jakże poruszający portret zawodu, który – jak mówi Jacek Hugo-Bader – „porywa, ale też strasznie rozrywa w środku”[4]. Dziennikarze przepytywani przez autorkę (pewnie nie bez znaczenia jest fakt, że jest ona psycholożką), ujawnili trudności, z jakimi się mierzą, mówili o towarzyszącym im poczuciu samotności i odpowiedzialności: za słowo, za bohatera, za prawdę.

Pomiędzy, przed i po tym, jak czytelnicy mieli okazję przeczytać wspomniane książki, obnażające kulisy pracy reportera i jego warsztatu, światło dzienne ujrzał szereg wybitnych reportaży, pojawiały się także antologie zbierające dokonania najlepszych polskich dziennikarzy. Nikt jednak nie porwał się na to, by stworzyć zbiór, w którym znalazłoby się 100 tekstów mogących reprezentować twórczość reporterów ubiegłego wieku. Zapowiedzi o tym, że wydawnictwo Czarne przygotowuje taką gratkę dla fanów reportażu, pojawiły się już jakiś czas temu i wzbudziły duże poruszenie wśród osób, którym literatura non-fiction jest szczególnie bliska. I oto stało się: do czytelników trafiły dwa tomy świetnie wydanej (to warto podkreślić) 100/XX. Antologii reportażu XX wieku pod jednoosobową redakcją Mariusza Szczygła, wspieranego jednak dzielnie przez swoją współpracownicę Juliannę Jonek i Magdalenę Budzińską z Wydawnictwa Czarne. W radzie programowej znaleźli się natomiast Hanna Krall, Elżbieta Sawicka, Małgorzata Szejnert oraz Kazimierz Wolny-Zmorzyński. Ich nazwiska na liście osób, które miały swój wkład w powstanie 100/XX stanowią nie tylko wabik dla potencjalnych nabywców, ale i najlepszą gwarancję, że będziemy obcować z tekstami, które można uznać za najważniejsze.

Sam Szczygieł dał się poznać jako świetny selekcjoner tekstów już 5 lat temu, czego dowodów można szukać w antologii 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła. Już wówczas zmuszony był wykonać iście tytaniczną pracę, by stworzyć spójną, choć przecież wielobarwną, opowieść o wolnej Polsce. Naturalną konsekwencją i kontynuacją tego projektu wydaje się zatem 100/XX.

Zbiór został podzielony na dwa tomy, zaś każdy tekst poprzedzony jest wstępem, w którym Szczygieł prezentuje sylwetkę autora oraz reporterską filozofię, której ów pozostawał wierny. Co ciekawe, w niektórych przypadkach, trudno było jednak o takim światopoglądzie mówić, bo, zdaniem redaktora tomów, część autorów nie zdawała sobie sprawy z przynależności gatunkowej swoich tekstów. Znajdziemy tu zatem tekst – będący zadziwieniem drogerią amerykańską – który wyszedł spod pióra znanego architekta, projektanta drapaczy chmur, Stefana Bryły i – sąsiadujący z nim w pierwszym tomie antologii – reportaż historyczny dotyczący strajku we Wrześni, napisany przez doświadczonego nauczyciela, Tadeusza Staniewskiego.

W tomach znalazło się miejsce dla tych autorów, których natychmiast kwalifikujemy jako reporterów (na przykład Ryszard Kapuściński, Melchior Wańkowicz), jak i dla tych, których reporterska działalność pozostaje dziś w cieniu innych dokonań. Najlepszym przykładem wydaje się tu Władysław Reymont kojarzony przede wszystkim z prozą (nieszczęśni Chłopi od dziesiątek lat spędzają sen z powiek maturzystom), a który ma przecież w swoim dorobku Pielgrzymkę do Jasnej Góry, uznawaną za pierwszy polski nowoczesny reportaż. Zdziwić możemy się także przy innych nazwiskach, bo pewnie nie wszyscy czytelnicy pamiętają, że felietonista Michał Ogórek ma w swoim dorobku także reportaże, a Maria Rodziewiczówna dla dobra faktów porzucała swój patetyczny ton. Kazimiera Iłłakowiczówna, jawiąca nam się jako poetka, w antologii pojawia się jako reporterka, która w liście opisuje swoje wspomnienia z dnia śmierci Narutowicza. Wspomnienie o Prezydencie Narutowiczu to także dowód na to, że reportaż realizuje się w formach najróżniejszych – w liście, dzienniku (Maria Dąbrowska, W parowozie) czy nawet podaniu (Franciszek Gil, Świadectwo dojrzałości i karta na broń).

  1. M. Szczygieł, W. Tochman, Reportaż – opowieść o tym, co wydarzyło się naprawdę, [w:] Biblia dziennikarstwa, pod red. A. Skworza i A. Niziołka, Wydawnictwo Znak, Kraków 2010, s. 295.
  2. Tamże.
  3. Tamże, s. 296.
  4. A. Wójcińska, Reporterzy bez fikcji. Rozmowy z polskimi reporterami, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2011, s. 240.
Strony: 1 2

Daria Bruszewska-Przytuła – absolwentka dziennikarstwa i komunikacji społecznej oraz filologii polskiej na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Przygotowuje rozprawę doktorską o prozie roczników osiemdziesiątych. Interesuje się kulturą fanowską oraz przejawami konsumpcjonizmu subkulturowego. Współzałożycielka Dyskusyjnego Klubu Serialowego. Z uwagą (i przyjemnością!) przygląda się popkulturze.

1 komentarz do artykułu “100/XX trafione w 10”

  1. Dorota

    Wspaniale się czyta. Jest tu wszystko- a to właśnie uwielbiam. Prawdziwa literatura faktu z krwi. Krwi, potu, łez, mięśni i kości. Szkoda, że…nie mieści się do torebki ;)

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Od marionetek do robotów. Historia teatrów lalkowych w Gdańsku

Od 28 czerwca 2017 roku do 15 stycznia 2018 roku

„Bajki robotów”, 2016 r., fot. Piotr Pędziszewski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kobiece spojrzenie. O aktorstwie Antoniny Hoffmann

Od 29 czerwca 2017 roku do 4 lutego 2018 roku

Portret Antoniny Hoffmann autorstwa Julesa Vallenta, 1875, wł. MHK (źródło: materiały prasowe organizatora)

15. Przegląd Sztuki SURVIVAL

Od 23 do 27 czerwca 2017 roku

Dominika Oleś, „Artykulacja” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Making Places

Fieldoffice Architects Sheng-Yuan Huang

Od 22 czerwca do 27 sierpnia 2017 roku

Wieża widokowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

21. Międzynarodowy Festiwal Nova Muzyka i Architektura

Od 24 czerwca do 2 września 2017 roku

Tubicinatores Gedanenses (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczinskiego

Od 20 czerwca do 5 listopada 2017 roku

„Kapelusze z głów! Unikatowa kolekcja z Muzeum Novojiczynskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tak widzą. Panorama fotografii węgierskiej

Od 13 czerwca do 10 września 2017 roku

András Bánkuti, „Zmierzch”, Moskwa, 6 listopada 1990 © Bánkuti András (źródło: materiały prasowe organizatora)

Skarbiec. Złotnictwo archikatedry wrocławskiej

Od 13 czerwca do 24 września 2017 roku

Pastorał Biskupa Georga Koppa (fragment), Wilhem Rauscher, Fulda, ok. 1890, srebro złocone, emalie, kameryzacja, fot. Arkadiusz Podstawka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Stanisław Baj. Czarna rzeka

Od 10 czerwca do 9 lipca 2017 roku

Stanisław Baj, „Czarna rzeka” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sploty ducha, wzory codzienności

Sztuka balijska z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 8 czerwca do 20 sierpnia 2017 roku

„Walka kogutów”, 2007 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR