Ryszard Kapuściński, To nie jest zawód dla cyników, tłum. Magdalena Szymków, Andrzej Flisek, PWN, Warszawa 2013.

 

W wielogłosowym, sylwicznym tomie To nie jest zawód dla cyników, adresowanym przede wszystkim do adeptów dziennikarstwa, znajdziemy refleksje Ryszarda Kapuścińskiego o swoim reporterskim powołaniu: o tym, w jaki sposób się zrodziło, jak się realizowało w praktyce, a przede wszystkim – co może wynikać z doświadczeń mistrza dla młodzieży, która zechce pójść w jego ślady. Książka składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza – Pięć zmysłów dziennikarza – to tłumaczony z języka hiszpańskiego (przez Andrzeja Fliska), uporządkowany w bloki tematyczne zbiór wypowiedzi reportera zarejestrowanych w czasie warsztatów dla młodych dziennikarzy latynoamerykańskich[1]. Część druga, której tytuł stał się zarazem tytułem całego tomu, zawiera trzy rozmowy z Kapuścińskim tłumaczone z języka włoskiego (przez Magdalenę Szymków). Pierwszą przeprowadziła dziennikarka i tłumaczka Maria Nadotti, drugą – pisarz, dziennikarz i fotograf Andrea Semplici, w trzeciej zaś wzięli udział angielski krytyk sztuki, pisarz i malarz John Berger oraz wspomniana już Maria Nadotti, która następnie zredagowała książkowe wydanie wszystkich tych wywiadów. W tomie pojawiają się także wypowiedzi innych autorów: prolog argentyńskiego pisarza i publicysty Tomása Eloya Martíneza, wstęp kolumbijskiego dziennikarza i antropologa Óscara Escamilli oraz posłowie Adama Michnika. Struktura książki przypomina więc nieco Lapidaria, gdyż tak jak one układa się w wielowątkowy dialog kultur i osobowości, w którym uprzywilejowany jest głos Kapuścińskiego. Niemniej jednak – i to zasadnicza różnica – mamy tu jeden główny temat: sposób uprawiania dziennikarstwa prasowego, traktowanego jako praca, namiętność i misja.

Ryszard Kapuściński, „To nie jest zawód dla cyników”, tłum. Magdalena Szymków, Andrzej Flisek, PWN, 2013 (źródło: materiały wydawnictwa)

Ryszard Kapuściński, „To nie jest zawód dla cyników”, tłum. Magdalena Szymków, Andrzej Flisek, PWN, 2013 (źródło: materiały wydawnictwa)

Istotny wątek tomu stanowią diagnozy kondycji dzisiejszych mediów, uwzględniające kontekst ekonomiczny i polityczny globalizującego się świata. Nie mają one wiele wspólnego z utyskiwaniem, które często słyszy się z ust zaniepokojonych intelektualistów, gdyż rozpoznanie zjawiska to dla Kapuścińskiego punkt wyjścia do refleksji o tym, jak poradzić sobie z sytuacją, przy czym jego recepty są zwykle adresowane do młodzieży, która zajmuje się bądź chce się zająć publicystyką. Weźmy za przykład ważki problem metamorfozy współczesnych dziennikarzy w „pracowników mediów” – anonimowych producentów informacji podlegającej prawom rynku. Jak nie roztopić się w rzeszy „media workers”, w rywalizującym „stadzie” (s. 36) ludzi bez rozpoznawalnych twarzy i nazwisk? Kapuściński wierzy, że to możliwe, pod jednym wszakże warunkiem – trzeba swój zawód traktować poważnie i poświęcić mu się bez reszty, nie licząc na łatwy sukces i prędkie korzyści finansowe. Z tego kluczowego założenia wynika szereg wyzwań, czasem wypunktowywanych w książce w formie zwięzłych haseł, jak np. „Na jedną stronę napisaną – sto przeczytanych” (s. 61), częściej jednak wyłaniających się z obszerniejszych rozważań.

Wskazówki, jak uprawiać zawód w niełatwych, dynamicznie zmieniających się czasach, stanowią główną część książki, jednak czytelnicy, którzy spodziewaliby się po niej formuły poradnika, byliby zawiedzeni, gdyż na przykład w partii zatytułowanej Strategie pisania napotkać można takie oto pierwsze zdanie: „Nie mam gotowych recept czy ustalonych z góry technik pracy, ponieważ na polu twórczości, do którego zalicza się dziennikarstwo pisane, takie nie istnieją. (…) Na ogół droga do tekstu jest tajemnicą” (s. 69). Nie rozczarują się natomiast odbiorcy szukający ciekawych przykładów wziętych z osobistych doświadczeń bądź miłośnicy wymownych anegdot, jak ta w podrozdziale W poszukiwaniu metody, opowiadająca o Maksymie Gorkim, który pewnemu młodemu pisarzowi udzielił takiej oto rady: „przyjacielu, w tym, co piszesz, widać talent, to czuć, ale bardzo to jeszcze niedojrzałe. (…) jedź w Rosję, przez dziesięć lat żyj sobie, pracuj i nic przez ten czas nie pisz. Nie notuj nawet. Nic. Rzeczy ważne, których przez ten czas doświadczysz, zapadną ci w pamięć, a czego nie zapamiętasz, znaczy, niewarte było pamiętania” (ss. 103-104).

Konsekwencją dialogowej formuły zbioru i jego heterogeniczności jest nielinearność wywodu o dobrym dziennikarstwie. Wiele wątków powraca w kolejnych kontekstach, układając się w nowe konfiguracje, co jednak nie skutkuje rozmyciem problemów, gdyż najważniejsze zagadnienia uporządkowane zostały w sugestywne binarne pary, opozycyjne bądź komplementarne, jak na przykład: dziennikarz i inni („dziennikarstwo to jedna z najbardziej zbiorowych profesji na świecie, jako że bez innych nie możemy nic zdziałać”, s. 21), widzieć a wiedzieć („utożsamianie pojęcia widzieć – aktu podporządkowanego sferze doznań zmysłowych – i wiedzieć lub rozumieć – aktów podporządkowanych sferze myślenia – jest podstawowym elementem wykorzystywanym przez telewizję do manipulacji ludźmi”, s. 47), lokalne i globalne („napięcie utrzymujące się między tym, co lokalne, a tym, co globalne, dotyczy nas, dziennikarzy, w sposób szczególny”, s. 100), język nienawiści i język zrozumienia (s. 119), poziom rzemieślniczy i poziom kreatywny uprawiania dziennikarstwa (s. 144). Kapuściński operuje także zapadającymi w pamięć kategoriami, które – z intencją poznawczą i perswazyjną – wyodrębnia i nazywa. Jedną z nich jest „dziennikarstwo intencjonalne”, takie które „wytycza cel i chce doprowadzić do zmiany. (…) Jeśli prześledzimy teksty najwybitniejszych reporterów, dzieła Marka Twaina, Ernesta Hemingwaya, Gabriela Garcíi Márqueza, zobaczymy, że w ich przypadku zawsze chodziło o dziennikarstwo intencjonalne. Oni walczą o coś; pisząc, starają się zawsze coś osiągnąć, czegoś szukają. To jest istotą tego zawodu – być dobrym i rozwijać w sobie empatię” (s. 150).

  1. Pierwodruk w 2003 r., wydawcy: Fundación para un Nuevo Periodismo Iberoamericano i Fondo de Cultura Económica, Kolumbia-Meksyk.
Strony: 1 2

Tekst ukazał się w Kwartalniku Akcent nr 1/2014

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Anna Przybył. Pragnienia

25 kwietnia 2017 roku

Anna Przybył, „Pragnienia” (źródło: materiały prasowe wydawcy)

14. Wiosna Jazzowa Zakopane 2017

Od 28 kwietna do 2 maja 2017 roku

Mateusz Gawęda Trio (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk. Niewidzialna ściana

Od 28 kwietnia do 1 czerwca 2017 roku

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk, stopklatka z wideo „Niewidzialna Ściana”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sztuka w sztuce

Od 28 kwietnia do 1 października 2017 roku

Tezi Gabunia, „Włóż głowę do galerii (Luwr”), 2015–2016, instalacja, 50 × 82 × 50 cm, dzięki uprzejmości T. Gabunii, Popiashvili Gvaberidze Window Project, Tbilisi (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tu jesteśmy

Wybrane prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 28 kwietnia do 15 sierpnia 2017 roku

Henryk Stażewski, „Kompozycja nr 33”, 1975, akryl, płyta, fot. Agata Ciołek (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bratislava pro Wratislavia / Wratislavia pro Bratislava

Od 27 kwietnia do 3 czerwca 2017 roku

Martin Špirec, „Morze spokoju”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Okupanci. Niemcy w Krakowie

Od 27 kwietnia do 29 października 2017 roku

Żołnierz niemiecki na moście Dębnickim pozujący do zdjęcia na tle Wawelu. Na rewersie odręczny podpis: „Przed wyruszeniem transportu z Krakowa do Berdyczowa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Presja istnienia

Od 21 kwietnia do 12 maja 2017 roku

Piotr Ambroziak, „Urban cave III”, akryl, spray, 2017 (źródło: materiały autora)

Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku

Od 21 kwietnia do 11 czerwca 2017 roku

Henryk Stażewski, bez tytułu, poł 70. XX ., fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

2. Weekend Księgarń Kameralnych

Od 21 do 23 kwietnia 2017 roku

Warszawski Weekend Księgarń Kameralnych 2016 (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR