Kilka miesięcy temu ogłoszono, że kolejną reprezentantką Stanów Zjednoczonych na Biennale w Wenecji będzie w 2015 roku Joan Jonas. Artystka znajdzie się w doborowym gronie, gdyż w poprzednich latach w Giardini można było oglądać prace największych twórców amerykańskiej sztuki współczesnej, m.in. Johna Baldessariego, Sola LeWitta i Bruce’a Naumana. Cieszy zwrócenie uwagi na kobiecą sztukę mediów, choć w tym wypadku mamy do czynienia z artystką, dla której tropy feministyczne są tylko jednym z wielu wątków jej prac.

Joan Jonas, „The Shape, the Scent, the Feel of Things”, performance w Dia:Beacon, 2005, fot. Paula Court (źródło: materiały czasopisma EKRANy)

Joan Jonas, „The Shape, the Scent, the Feel of Things”, performance w Dia:Beacon, 2005, fot. Paula Court (źródło: materiały czasopisma EKRANy)

Joan Jonas urodziła się w 1936, należy więc do pokolenia twórców będących pionierami sztuki mediów. Podobnie jak inni artyści z tego kręgu zaczynała swą działalność w sferze bardziej tradycyjnych środków i form wyrazu. Jej pierwszym medium była rzeźba, lecz pod koniec lat 60. zainteresowała się nowymi technologiami oraz performance’em. Od początku pasjonowała się również literaturą, co było konsekwencją jej studiów z zakresu poezji współczesnej. Inspirował ją także taniec: przez kilka lat współpracowała z Trishą Brown – najważniejszą postacią „konceptualnej” choreografii w USA. W amerykańskim pawilonie pokaże instalacje, których szczegółowy kształt jest na razie owiany tajemnicą. Wiadomo tylko, że prezentowane tam prace zostaną wpisane w przestrzeń budynku i będą związane z naturą i pejzażem.

Wątek ten przewijał się we wcześniejszych dokonaniach artystki, jej głównym obszarem zainteresowania były jednak kwestie bliższe twórcom konceptualnym. Najwięcej uwagi poświęcała w początkowym okresie twórczości problemowi reprezentacji, nie unikając oczywiście kwestii kobiecych. Jej prace trudno jednak porównać do dzieł Marthy Rosler, przyjmującej nieco „publicystyczną” perspektywę. Świat Joan Jonas jest zdecydowanie inny. Interesują ją mechanizmy spektaklu, uwarunkowania technologiczne, a nie prosty przekaz o aktywistycznym zacięciu.

Jonas do dzisiaj uważa się przede wszystkim za performerkę. Choć coraz rzadziej występuje przed publicznością, jej prace – będące w sensie technicznym instalacjami – bardzo często odwołują się do utrwalonych działań bliskich formule video performance uprawianej w latach 70. także przez Bruce’a Naumana czy Vito Acconciego. Być może w Wenecji powróci postać nazwana przez artystkę Organic Honey – jej alter ego, często ukrywające się za maskami i kostiumami.

Wideo-kobiecość

Spośród wczesnych prac z obszaru media-artu niewątpliwym klasykiem jest Vertical Roll (1972). To krótkie wideo świetnie charakteryzuje zainteresowania i strategie twórcze Joan Jonas. Dziś wymienia się je jako jedną z najważniejszych prac video performance, w której działania artystki zostały w interesujący sposób splecione z technologią. Widzimy w niej obraz ciała kobiety, który jest nieustannie zakłócany przez typowe dla telewizji tamtego okresu uszkodzenie: Jonas tak rozregulowała monitor, by nie był on w stanie zachować synchronizacji pionowej. Praca ta odnosi się do kwestii poruszanych wielokrotnie w krytyce feministycznej, nie tylko odnoszącej się do mediów elektronicznych, ale także do filmu. Zdaniem wielu autorek ciało kobiety prezentowane jest jako spektakl, bardzo często polegający na jego parcjalizacji, sprawiającej, że „niewinne” z pozoru reprezentacje zbliżały się do pornografii, w obrębie której charakterystyczna fragmentacja ciała staje się jedną z najważniejszych cech gatunkowych. Kobieta ukazana w Vertical Roll jest również pokawałkowana, ale spektakl zostaje zakłócony w sposób odbierający widzowi (w domyśle: mężczyźnie) przyjemność patrzenia. Jonas definiuje więc wideo jako technologię przyjazną kobiecie z uwagi na łatwość jej wykorzystania i oderwanie od sfery instytucjonalnej i przemysłowej, zdominowanej przez mężczyzn.

Praca jest zaliczana do kanonu sztuki feministycznej, ale jednocześnie nawet jej krótki opis przekonuje, że Joan Jonas pojmowała swoją twórczość nieco inaczej niż zaangażowane artystki lat 70. Najbardziej interesowało ją eksplorowanie najgłębszych struktur mediów, a potem dopiero dociekanie, w jaki sposób kształtują one nasze postrzeganie kobiety.

Podobne tropy odnajdziemy także w nieco późniejszych Reflections (1973). Wideo to ma bardziej poetycki i choreograficzny charakter. Seria fantasmagorycznych obrazów odbitych na powierzchni wody sugeruje, że Jonas przypisuje deformujące cechy nie tyle samej technologii, ile jej użytkownikom, poszukującym zamiast rzeczy ich odbić i reprezentacji. Lustrzane odbicia, zdwojenia, maski i inne elementy sugerujące zatarcie czy też zachwianie tożsamości artystki widoczne są w performance’ach z „udziałem” Organic Honey – np. w Organic Honey’s Visual Telepathy (1972) czy Organic Honey’s Vertical Roll (1973–1999), będącym „żywą” wersją słynnego wideo. Wątek powraca także w Duet (1973), w którym autorka rejestruje dialog prowadzony z własnym wideo-odbiciem.

Strony: 1 2

Tekst ukazał się w czasopiśmie EKRANy nr 6/2014

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Andrzej Mitan. Sztuka (nie)zidentyfikowana

Od 18 lutego do 23 kwietnia 2017 roku

Andrzej Mitan, „W świętej racji”, płyta analogowa, proj. Ryszard Winiarski (źródło: materiały prasowe organizatora)

ABS_2067

Od 27 lutego do 17 marca 2017 roku

Philippe Rębosz, „And all my friends are dead”, akryl i olej na płótnie, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nature morte

Od 19 lutego do 14 maja 2017 roku

Barnaby Barford „Do it again, I didn’t press record”, 2009, dzięki uprzejmości artysty, Fot. Noah Da Costa, © Barnaby Barford (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alicja Bielawska. Jeśli nie tutaj, gdzie?

Od 17 lutego do 9 kwietnia 2017 roku

Alicja Bielawska, „Ćwiczenia na dwie linie”, 2014 ,fot. Bartosz Górka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Szczęśliwej podróży

Od 17 lutego do 27 maja 2017 roku

3–4 marca 2017 roku, pokaz filmu „Exil Shanghai” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Martwa Natura

Od 15 lutego do 14 marca 2017 roku

Katarzyna Makieła-Organisty, „Czaszka jelonka”, 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Skarby baroku. Między Bratysławą a Krakowem

Od 10 lutego do 23 kwietnia 2017 roku

„Widok Krakowa”, 1652, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Superorganizm. Awangarda i doświadczenie przyrody

Od 10 lutego do 21 maja 2017 roku

Marek Włodarski, „Pejzaż biologiczny”, 1930 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Piotr Zbierski. Push the sky away

Od 10 lutego do 3 marca 2017 roku

„Push the sky away”, fot. Piotr Zbierski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marek Rogulus Rogulski. Mu(e)seum. Dwie strzałki czasu

Od 4 lutego do 3 maja 2017 roku

Marek Rogulski (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR