Cuda niewidy, współzależności między sztuką, modą, architekturą, Centrum Sztuki Współczesnej Znaki Czasu w Toruniu, 15.03-26.05.2013, kuratorka: Dobrila Denegri, artyści: Hussein Chalayan, Bogomir Doringer, Naomi Filmer, Kim Hagelind, Tomoko Hayashi, Ruth Hogben, Mina Lundgren, Yuima Nakazato, Minna Palmqvist, Ana Rajcevic, Marloes ten Bhömer, Emilia Tikka, Iris van Herpen, Daniel Widrig, Anna-Nicole Ziesche

Słowo „moda” wywołuje wiele skojarzeń. Pierwszym z nich jest bez wątpienia ubiór, opętańczo rządzący zewnętrznym wyglądem, drugim – mechanizmy zachowań, kreowane przez kulturę. Moda nieustannie podlega aktualizacjom i jak zauważają badacze współczesnej kultury, zastąpiła ona pojęcie „obyczaju”. Francuski socjolog i filozof Gilles Lipovestsky stwierdził, że moda stanowi jedną  z podstawowych, esencjonalnych form związku społecznego opartego na naśladownictwie, polegającym na zamiłowaniu do wszelkich nowości[1], a Georg Simmel konstatuje, że moda łączy w sobie atrakcyjność zmiany i urok odróżniania się od czegoś najzupełniej przeciwnego – pragnienia konformizmu i dopasowania się do reszty[2]. Czyli – z jednej strony wszyscy chcą być do siebie podobni, z a drugiej – pragną się wyróżniać. Oczywiście takim czynnikiem łączącym wszystkie te dążenia jest na pewno strój, który gwarantuje szybką zmianę tożsamości. To dzięki niemu można błyskawicznie i bezszelestnie prześlizgnąć do określonej grupy społecznej.

Ana Rajcevic. Kolekcja „Zwierzę: Druga strona ewolucji”, 2012. Włókno szklane, żywica poliestrowa. Fot. Fernando Lessa, modelka: Anna Tatton, fryzura i makijaż: Sarah Frasca. Dzięki uprzejmości artystki

Ana Rajcevic. Kolekcja „Zwierzę: Druga strona ewolucji”, 2012. Włókno szklane, żywica poliestrowa. Fot. Fernando Lessa, modelka: Anna Tatton, fryzura i makijaż: Sarah Frasca. Dzięki uprzejmości artystki

Jednakże fenomen mody posiada wiele mrocznych odsłon. Jedną z nich jest fetyszyzacja określonej marki, której posiadanie zaczyna wyznaczać wartość człowieka. Drugą – kreowanie wizerunków piękna, spędzających sen z powiek przewrażliwionym na swoim punkcie jednostkom. Jednakże czy rzeczywiście moda polega tylko na konsumpcji wizualnej, chęci poprawienia swojego wizerunku i naśladownictwie? Oczywistym wydaje się być fakt, że moda to sztuka, a jej wizjonerstwo wyznacza  przyszłe losy i nastroje kultury. Wzbudza ona jednak ambiwalentne odczucia i wątpliwości, które stara się rozwiewać Valerie Steele, próbując odpowiedzieć na pytanie, na jakich zasadach można rozpatrywać modę w kategorii sztuki.

Według niej, istotnymi, współczesnymi problemami definicyjnymi mody jest na pewno jej przynależność do komercyjnego świata biznesu, a także fakt, że moda jest częścią codziennego życia, a sztuka jest raczej czymś, co wychodzi poza ramy codzienności[3]. Dodatkowym, definicyjnym utrudnieniem, jaki zauważa Steele, jest uprzednia niechęć do nazywania niektórych mediów, takich jak film i fotografia, sztuką, chociaż te dziedziny obecnie zostały za nią uznane. Jak wspomina w jednym ze swoich wywiadów, fakt, że moda traktowana jest jako sztuka można zawdzięczać muzeom, do których trafiła: „Myślę, że muzeum pełni bardzo ważną rolę, ponieważ jesteśmy przyzwyczajeni do myślenia o rzeczach, które są w muzeach, jako o dziełach sztuki, nawet jeśli nie zostały one pierwotnie stworzone jako sztuka”[4]. Jednakże według Steele w dalszym ciągu brak jest tak naprawdę zgodności co do tego, czy moda rzeczywiście jest sztuką czy nie. „Można  powiedzieć,  że  w  tej chwili moda jest w trakcie procesu bycia zdefiniowaną jako sztuka, jednakże absolutnie nie ma zgody co do tego, że  moda  jest  sztuką.  Po  pierwsze,  wielu kreatorów mody stanowczo zaprzecza temu, że moda jest sztuką, a mowa tu o nazwiskach takich jak Karl  Lagerfeld,  Miuccia  Prada  czy  Rei  Kawakubo – jakby na to nie spojrzeć, najznakomitsi ze znakomitych. Zatem,  jeśli  jakiś praktyk  powie:  «To co  ja  robię, to nie jest sztuka»,  trudno  jest  komuś  z  zewnątrz stwierdzić: «A co Ty możesz wiedzieć? My zdecydowaliśmy,  że właśnie jest». I chociaż jest wiele osób, które zaczynają sugerować, że moda – a przynajmniej haute couture  czy awangarda – mogłaby zostać uznana za sztukę, to nie ma co do tego na razie zgody” [5] – twierdzi Steele. A może tak naprawdę modne stało się umieszczanie wszystkiego, co trudne do jednoznacznego zdefiniowania w kontekście sztuki?

Autor: Mina Lundgen (źródło: materiały prasowe organizatora)

Autor: Mina Lundgen (źródło: materiały prasowe organizatora)

Na problemy, które postawiła w swoich badaniach Steele, próbuje także odpowiedzieć najnowsza wystawa w toruńskim CSW „Cuda Niewidy”. Stanowi ona pewnego rodzaju socjologiczno-antropologiczny eksperyment, którego głównym wyznacznikiem jest moda, z tą różnicą, że jest to moda „wykraczająca poza konfekcję”. Jak czytamy w tekście promującym ekspozycję, „Cuda Niewidy” starają się badać zachodzące obecnie zjawiska społeczne, związane między innymi z hybrydyzacją kulturową, czego wyrazem stają się krzyżowanie dyscyplin oraz zapożyczenia zachodzące między różnymi dziedzinami wiedzy i ekspresji, między innymi sztuki, architektury, designu, mody, nauki i postępu technicznego. Jeżeli zatem  ktoś oczekiwał po tej wystawie niekonwencjonalnej zabawy kolorami, tkaninami i fasonami, na pewno nie będzie rozczarowany. Usatysfakcjonowani mogą także być ci widzowie, którzy spodziewali się elementu zaskoczenia i zrewidowania swojego pojęcia o modzie. Jednakże wystawa do prostych w interpretacji nie należy i stanowi nie lada wyzwanie dla wyobraźni. Aranżacja ekspozycji stara się podkreślać indywidualność w myśleniu każdego z twórców. To sprawia, że główny kontekst wystawy, jakim jest wyznaczenie granic różnorakich dziedzin sztuki, trochę się rozmywa, nie ułatwiając niczego widzowi.

  1. Cyt. za  T. Szendlak. K. Pietrowicz, Rozkoszna zaraza. O rządach mody i kulturze konsumpcji, Wrocław, 2007, s. 17.
  2.  Tamże,s.22.
  3. A. Cavaluzzo, Is Fashion Art, Style Icons & Other Topics with the Director of the Museum at FIT, 30 sierpnia 2011 [dostęp: 9 kwietnia 2013]. Dostępny w Internecie:
    http://hyperallergic.com/34318/valerie-steele-daphne-guinness-museum-fit/
  4.  Tamże.
  5. Tamże.
Strony: 1 2

ZUZANNA SOKOŁOWSKA (1982) – absolwentka historii i filozofii, wykładowca akademicki. Publikowała na łamach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń