Głośno!/Loud!, 23.08-29.09.2013 r., Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach

Szaleństwo współczesnego społeczeństwa polega na nieustannym konsumowaniu obrazów i dźwięków. Oblepiają one ludzkie ciało z każdej możliwej strony, zawłaszczając sobie coraz większe terytorium. Nie można się od nich uwolnić – w zagęszczonej, nierozcieńczonej formie przenikają do najgłębszych struktur ludzkiej świadomości, wpływając na kształt współczesnej percepcji audiowizualnej, całkowicie uzależnionej od widzialności i słyszalności. Zamykając powieki i zatykając sobie uszy, w dalszym ciągu człowiek uwięziony jest przez obraz, nieokreślony powidok, który pojawia się w wyniku mocnego zmrużenia oczu, jak i przez dźwięk, tym razem wydobywający się z własnego ciała.

Alexander Kluge „Madame” (screen). „Głośno!/Loud!”, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach (źródło: materiały prasowe)

Alexander Kluge „Madame” (screen). „Głośno!/Loud!”, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach (źródło: materiały prasowe)

Nadmierny hałas powoduje rozdrażnienie, niepokój, przytępienie wrażliwości, a także bywa elementem manipulacyjnym, mogącym wpływać na ludzkie odruchy i zachowania. Podobnie dzieje się  w przypadku obrazu. Czy można jednak wyobrazić sobie brak audiowizualnego, psychodelicznego odlotu, generowanego przez stałą obecność dźwięku i obrazu w otaczającej rzeczywistości? Czy widzialność, czyli innymi słowy akt widzenia, wzbudza jeszcze jakiekolwiek zmysłowe zaufanie w kulturze „światoobrazu”, natrętnie eksplorowanej przez wrażenia dotykające tylko ludzkiego oka? Patrzenie oznacza zniewolenie, przytępienie innych zmysłów. Tymczasem słuch, jak stwierdził Walter J. Ong, związany jest z doświadczaniem wnętrza, dochodzeniem do głębokich warstw ludzkiej świadomości. Wolfgang Welsch zauważył istotne różnice pomiędzy aktem widzenia i słyszenia. „Każde spojrzenie ma coś ze spojrzenia Meduzy: pod jego wpływem przedmioty krzepną, zamieniając się w kamienie. Słyszenie przeciwnie – nie trzyma świata na dystans, lecz weń wnika. Tak jak widzenie jest zmysłem dystansowania, tak słyszenie – zmysłem powiązania”[1] – podkreśla Welsch. Tymczasem dźwięk zmiksowany z obrazem staje się próbą   dookreślenia rzeczywistości, zintensyfikowania zmysłowych doświadczeń. Wideo-art staje się w tym przypadku idealną formą przedłużenia ludzkiego ucha i oka, ćwiczeniem ze zmysłów, którym w ten sposób można nadać jakiś kształt.

Po stronie metonimicznych i metaforycznych ujęć, jakimi bez wątpienia jest sztuka wideo oraz muzyka, znajdują się na pewno artyści, których dźwiękowo-wizualne prace można oglądać podczas trwającej właśnie w katowickim BWA wystawy „Głośno!/Loud!”. Stanowi ona pokaz najważniejszych osiągnięć wideo-artu począwszy od początków lat 60. ubiegłego wieku, na dniu dzisiejszym skończywszy. Głównym założeniem wystawy nie jest sięgnięcie po historię tej dziedziny sztuki, ale analiza znaczenia dźwięku we współczesnej kulturze. Ekspozycja staje się tym samym próbą zaobserwowania i nadania kształtu nierozerwalnej więzi pomiędzy tym, co widzialne a słyszalne. Czy udaną? Nie do końca. Można odnieść wrażenie, że wystawę „Głośno!/Loud!” zdominował skutecznie obraz, a nie dźwięk, który nadal znajduje się na peryferiach bezpośredniego definiowania rzeczywistości.

W ciemnych przestrzeniach galerii odbywa się prawdziwy spektakl zmysłowych doświadczeń, które wytrącają widzów z bezpiecznej równowagi. Przeszło 20 pokazywanych obrazów składa się na prawie 13-godzinną projekcję, która obezwładnia swoją siłą przekazu. Podążając krętymi schodami w stronę ekspozycji, od razu następuje zmasowany atak na układ nerwowy odbiorcy. Hałas wydobywający się z głośników nie pozwala widzom ani na chwilę odpocząć – szepty, przyspieszone oddechy, głosy i delikatne szumy mieszają się z mocnymi dźwiękami „Gangnam Style” PSY czy „All is Full of Love” Björk. Można odnieść wrażenie, że widz znajduje się nie na wystawie, ale w głowie schizofrenika, którego umysł przeładowany jest niepołączonymi bezpośrednio ze sobą dźwiękami i obrazami, pojawiającymi się z zawrotną częstotliwością. Wszystko to sprawia, że zarówno oko jak i ucho nie potrafią się skupić na oglądanych pracach, nerwowo rozpraszając się na wszystkie możliwe strony.

Wernisaż wystawy „Głośno!/Loud!”, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wernisaż wystawy „Głośno!/Loud!”, Galeria Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach (źródło: materiały prasowe organizatora)

Aranżacja ekspozycji podzielona jest na cztery części: „Strukturę medium”, „Muzeum eksperymentów”, „Zbiorowe hipnozy” i „Videomaskarady”. Układ ten pozwala odnaleźć się w gąszczu definicji sztuki wideo. W ten sposób można spróbować prześledzić historię wideo-artu, eksperymenty dźwiękowe, a także realizacje, które stały się manifestami wykorzystującymi muzykę jako narzędzie społecznej prowokacji.

Bezpośrednio odwołującą się do głównej koncepcji wystawy sekcją jest dział „Zbiorowych hipnoz”, który stara się badać zjawisko słyszalności i jego znaczenia w doświadczaniu rzeczywistości. Meredith Monk w swoim obrazie „Ellis Island” (1982) opowiada historię wyspy, znajdującej się w porcie Nowego Jorku, która w latach 1892-1924 przyjmowała imigrantów do Stanów Zjednoczonych. W swoim mrocznym, niezwykle sensualnym wideo Monk  przedstawia to miejsce jako nawiedzone przez duchy przybyłych z najdalszych zakątków świata ludzi. Ożywia martwą materię miejsca poprzez szepty, nawoływania, nucenia i zawodzenia, którym towarzyszą cienie osób oczekujących na zgodę na pobyt w tym regionie. Ciało, ale i zarazem dźwięk stają się w tym przypadku głównymi elementami artystycznych zainteresowań Ellis, która za ich pomocą definiuje przyszłe losy imigrantów. Im słabsza, bardziej schorowana czy naznaczona chorobą psychiczną lub kryminalną przeszłością fizyczność, tym mniejsza szansa pozostania w „ziemi obiecanej”. Artystka tym samym, za pomocą zawodzących, cierpiących głosów, określa tożsamość Ellis Island, naznaczonego przez traumę, zgniliznę i śmierć.

  1. W. Welsch, Na drodze do kultury słyszenia, [w:] red. E. Wilk, Przemoc ikoniczna czy „Nowa widzialność”?, Katowice 2001, s. 67.
Strony: 1 2 3

ZUZANNA SOKOŁOWSKA (1982) – absolwentka historii i filozofii, wykładowca akademicki. Publikowała na łamach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń