Galeria Arsenał w Białymstoku, Punkt bez JA, 12.07-15.09.2013 r.

Potoczne sądy na temat sztuki współczesnej często sprowadzają się do schematu, według którego artysta tworzy, a krytyk bądź kurator otacza dzieło „ideologiczną opieką” dorabiając sens i wartości. Punkt bez JA to ekspozycja, w której kuratorzy do istniejącej już ideologii starają się dopasować twórczość artystyczną, serwując odbiorcy pluralizm form rzekomo przełamujących barierę pomiędzy sztuką a widzem.

Autor pracy: Konrad Smoleński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Autor pracy: Konrad Smoleński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Punktem wyjścia ekspozycji prezentowanej w białostockiej Galerii Arsenał elektrownia jest filozoficzna koncepcja rhisome, czyli „kłącza”, autorstwa postmodernistycznego myśliciela Gilles’a Deleuze’a. Teoria ta odnosi się do rzeczywistości jako zdecentralizowanej struktury, którą tworzą relacje zachodzące pomiędzy światem natury i kultury, a także wchodzącymi w ich skład elementami. Na wystawie zaprezentowało się aż siedemnastu artystów – w tym piątka obcokrajowców – którzy w swoich pracach osadzonych w różnorodnych mediach – od rzeźby przez wideo po wideo-instalację – starają się zinterpretować założenia teorii kłącza.

Efekt tego jest taki, że odbiorca wkracza w zamkniętą przestrzeń relacji, stając się jednocześnie jej częścią, jak i punktem centralnym, czyniąc siebie jedynym „Ja” w bezosobowej strukturze. Wiedziony jest poszarpaną i niespójną narracją anegdotycznych prac, których silna autonomia nie pozwala mu na płynne poruszanie się i budowanie wzajemnych relacji. Tym samym zaprezentowane na wystawie prace nie spełniają kuratorskich nadziei na przełamanie bariery pomiędzy widzem a dziełem, odchodząc od relacji pomiędzy formą, treścią, funkcją i genezą dzieła, artystą i jego ekspresją, a skupiając się na kodach, środkach, kontekstach, z których główny stanowi teoria kłącza.

Siedemnaście zaprezentowanych na wystawie prac można podzielić na dwie kategorie, które podejmują mniej lub bardziej udane próby artystycznej interpretacji pojęcia kłącza, a zacieśniając krąg pod względem wartości i jakości poszczególnych dzieł, wymienić można zaledwie kilka, których aspekty formalne jak i treściowe zasługują na poświęcenie im większej uwagi. Prace zgrupować można w kategoriach odnoszących się do sfery psychiki i poczucia własnego „Ja” oraz socjologicznej kategorii rzeźby społecznej. Do pierwszej z wymienionych zaliczyć można prace Izy Tarasewicz, Piotra Grabowskiego, Ady Karczmarczyk, Magdy Starskiej, Davida Ter-Oganyana i Marka Chołoniewskiego, do drugiej – dzieła Sashy Galkiny, NeSpoon i Sergeya Taushanova. Prace pozostałych artystów umieścić można pomiędzy dwiema wymienionymi wyżej kategoriami.

Na szczególną uwagę zasługuje przede wszystkim interaktywna wideo-instalacja Marka Chołoniewskiego, która swoim tytułem – Kłącze bezpośrednio nawiązuje do teorii francuskiego postmodernisty. Dzieło łączące w swojej strukturze elementy wizualne i dźwiękowe odnieść można do kategorii Gesamtkunstwerk, w której syntezie ulega idea, jak i praktyka artystyczna. Elementy wizualne o iście malarskim zabarwieniu, sięgające tradycji niemieckiego ekspresjonizmu i nurtu surrealistycznego, przeplatają się tutaj ze ścieżką dźwiękową informującą odbiorcę, czym jest i jak rozumieć kłącze. Za funkcjonowanie całości odpowiada widz, którego obecność „wewnątrz” instalacji daje jej życie – „Ja” zdaje się poruszać bezosobową strukturę całości. Jest więc to zabieg z pogranicza skończonego dzieła i performance, zakorzenionego w tradycji awangardowej zabawy i neoawangardowego traktowania powagi tejże sielanki. Znajdując się w punkcie centralnym wideo-instalacji, zdałem sobie sprawę, że praca ta w interesujący sposób oddaje również założenia awangardowej teorii wielości rzeczywistości, którą w środowisku formistów propagował Leon Chwistek.

Autorka pracy: Sasha Galkina (źródło: materiały prasowe organizatora)

Autorka pracy: Sasha Galkina (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zajmująca przestrzeń antresoli praca, w całości narracji wystawy zdaje się stanowić odrębne kłącze, hybrydę wobec pozostałych dzieł. Jest właściwie jedyną na wystawie, która w tak interesujący sposób oddaje koncepcję przewodnią ekspozycji.

Sasha Galkina zaprezentowała na wystawie kilkanaście kolorowych temperówek z wetkniętymi weń kredkami, które poddano procesowi temperowania, o czym świadczą różnobarwne ścinki układające się w kwieciste kielichy. Tym, co  zwraca uwagę na pracę Galkiny, jest pomysł artystki, która w prosty sposób zdaje się poruszać niebagatelne kwestie dotyczące przetwarzania i manipulowania przekazem informacyjnym. Swoje minimalistyczne konstrukcje Galkina lokuje w tradycji zapożyczenia i ready made, nadając przedmiotom biurowym zupełnie nową funkcję. Stała gra pomiędzy znaczonym i znaczącym, odniesienia do prekursorów antysztuki nie są jednak w stanie obronić pracy przed płytką alegorycznością, jaka zdaje się ją cechować. Treści poruszane przez artystkę były już wielokrotnie analizowane, opisywane i interpretowane przez antropologów i kulturoznawców. Czemu więc służy sztuka, która ukazuje to, co i tak oczywiste?

Charakterystyczne dla twórczości neoawangardowej zapożyczenia uwidaczniają się również w instalacji Piotra Grabowskiego, której głównym bohaterem jest fikcyjna postać Elmo, zaczerpnięta ze świata pop kultury. Elmo, a raczej coś, co go przypomina, stanowić może w pewnym sensie wizytówkę wystawy. Elmo nie ma „Ja”, nie interesuje go to, skąd się wziął, dokąd zmierza. Nagi płomień, bo taki jest tytuł instalacji Grabowskiego, zdaje się żartobliwą, ale również rozpaczliwą próbą zmierzenia się z mitem prometejskim. Zestawienie pojęć nagości i ognia odnosi nas nie tylko do pierwotności, ale również do życia. Czyżby więc Grabowski podsuwał nam tutaj sarkastyczną grę z mitem, w którym Elmo występuje jako Prometeusz? Ale jak bezosobowy twór, którego umysł pozbawiony został dialektyki, może nieść ludzkości oświecenie? Mimo odniesień do popkultury, żartobliwości i ironii praca Grabowskiego jest ponurą konkluzją na temat bezosobowego człowieka XXI wieku.

Prace zaprezentowane na wystawie sprowadzają się w większość do roli tła lub – wspomnianej w wypadku Sashy Galkiny – alegorii teorii kłącza. Ich  zawiłe pole znaczeniowe i utrzymana w duchu postmodernizmu wieloznaczność, zamykają odbiorcy drogę do interpretacji, pozostając w polu wyrażania pewnych treści na temat stanu kultury zamiast wytwarzania ich u odbiorcy. Odniesienia do stanu kultury, kształtowania człowieka przez otaczającą go ikonosferę, nierówności społeczne, konsumpcjonizm etc. w większym stopniu zawarte są w zamieszczonych na ścianach cytatach z Ericha Fromma niż w autonomii samych dzieł. Jeśli elementem przewodnim wystawy jest strukturalistyczna teoria kłącza, to przyglądając się wystawie, można potraktować przestrzeń elektrowni jako zamkniętą strukturę pełną znaczeń i kontekstów, powiązanych ze sobą – jak zakłada koncepcja Deleuze’a – strukturą policentryczną i niezhierarchizowaną. Wystawa nie odnosi się do świata estetyki ani przeżycia estetycznego, lecz stanowi artystyczną próbę zdefiniowania rzeczywistości, która poprzez ikonosferę brutalnie odziera człowieka z jego „Ja”, które należy rozumieć tutaj jako zdolność do myślenia dialektycznego.

Konkluzja jest taka, że temat wystawy, jak i obecnie powstającej sztuki coraz częściej traktować można jako współdziedzinę naukową w kulturoznawczym dyskursie. Punkt bez JA to ekspozycja, która w artystycznej formie winna uświadomić widza lub – jak chciał Teodor Adorno – zdemaskować iluzoryczną zgodę na rzeczywistość zastaną. Ale wiele z wyeksponowanych dzieł zdaje się nakładać kolejne maski i mnożyć wątpliwości co do rzeczywistości, miast odzierać ją z iluzoryczności.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centralna, Środkowo-Wschodnia

Od 13 października do 23 listopada 2017 roku

Ivars Gravlejs, „FUCK” (Early Works), 1994 źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR