W bój lećmy zwyciężać…, 10.05-15.09.2013 r. Pałac Krzysztofory w Krakowie

Ojczyźnie naszej, Polsce, bądźmy wierni
Pokąd tchu w łonie!
Stójmy wytrwali, gdy wieńce nam z cierni
Kładą na skronie!
Nieszczęścia i klęski niech miłość połamie!
Czy dźwiga nas dola, czy chytrze nam skłamie,
Ojczyźnie tej życie, krew naszą i ramię
I chwała w zgonie![...]

Stójmyż gotowi, jak straż czuwająca,
Bo nikt nie powie,
W który dzień trąba zawezwie nas grzmiąca
Matce nieść zdrowie!
A wonczas, jak piorun, co kruszy i pali,
W bój lećmy zwyciężać z nadzieją ze stali,
Lub gińmy szlachetni, jak ojce konali
- Polski synowie!.

fragment wiersza Mieczysława Romanowskiego „Hymn polski”(1860 r.)

Weterani Powstania Na Sowińcu, 1936 rok (źródło: mat. prasowe)

Weterani Powstania Na Sowińcu, 1936 rok (źródło: mat. prasowe)

Ideą wystawy prezentowanej od 10 maja do 15 września b.r. w Pałacu Krzysztofory jest uczczenie i przypomnienie powstania styczniowego i jego dziedzictwa w Krakowie w rocznicę 150. wybuchu tego jednego z największych i najdłużej trwającego zrywu niepodległościowego w dziejach Polski. Powstanie wybuchło w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. w Królestwie Polskim i trwało do jesieni 1864 r.; zasięgiem objęło także ziemie bezpośrednio wcielone do Rosji – Litwę, Białoruś i część Ukrainy. Powstanie ze względu na znaczną dysproporcję sił stron walczących przybrało formę wojny partyzanckiej. Przez ich szeregi łącznie przeszło ok. 200 tysięcy ludzi, jednak jednocześnie w walkach brało udział ok. 30 tysięcy żołnierzy. Powstanie spotkało się z poparciem międzynarodowej opinii publicznej, lecz spodziewana pomoc z zagranicy nie nadeszła, nawet ze strony Francji i jej władcy cesarza Napoleona III (1808-1873). Mocarstwa zachodnie poprzestały tylko na wydaniu ogólnych deklaracji dyplomatycznych, uważając polską insurekcję za wewnętrzną sprawę Imperium Rosyjskiego. Jedynie papież Pius IX w swojej mowie tronowej z 24 kwietnia 1864 r. wystąpił w obronie Polaków: „sumienie mnie nagli, abym podniósł głos przeciwko potężnemu mocarzowi, którego kraje rozciągają się aż do bieguna [...] Monarcha ten prześladuje z dzikim okrucieństwem naród polski i podjął dzieło bezbożne wytępienia religii katolickiej w Polsce” [1]. Fakt uwłaszczenia chłopów przez Rząd Narodowy sprawił, że 2 marca 1864 r. car wydał dekret o uwłaszczeniu i przyznaniu chłopom na własność użytkowaną przez nich ziemię. Działalność rosyjskich organów śledczych na czele z generałem-policmajstrem Fiodorem Fiodorowiczem Trepowem (1812-1889) doprowadziła wkrótce do rozbicia organizacji powstańczej. 5 sierpnia 1864 r. na stokach Cytadeli Warszawskiej został powieszony Romuald Traugutt (1826-1864) i czterej jego najbliżsi współpracownicy: Roman Żuliński, Józef Toczyski, Rafał Krajewski i Jan Jeziorański. Bilans strat związanych z powstaniem był tragiczny. Rosjanie rozpoczęli represje natychmiast po stłumieniu insurekcji – wiele tysięcy ludzi przypłaciło życiem udział w powstaniu – zginęli podczas potyczek lub zostali zamordowani przez wojska rosyjskie. Około 40 tysięcy osób wysłano etapami na katorgę na Sybir. Znaczne były także straty materialne: podczas walk z dymem poszło sto wsi i miasteczek, Rosjanie skonfiskowali prawie 1700 majątków szlacheckich, oddając je na licytację lub obdarowując nimi oficerów rosyjskich. Najbardziej dostrzegalnym następstwem było zmniejszenie się polskiego posiadania na kresach wschodnich. W 1867 r. zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, nazywanego odtąd Krajem Przywiślańskim. W ramach represji miastom, które czynnie popierały powstanie odebrano prawa miejskie, powodując ich upadek, skasowano również wszystkie klasztory w Królestwie, które były głównymi ośrodkami polskiego oporu. Władze rosyjskie przystąpiły też do wzmożonej rusyfikacji społeczeństwa polskiego, mającej na celu upodobnienie Kongresówki do innych prowincji Imperium Rosyjskiego. Po klęsce powstania Polacy pogrążyli się w żałobie narodowej. Klęska powstania styczniowego była tragedią narodową i na długo przekreślała nadzieję na odzyskanie niepodległości w drodze walki zbrojnej. Wraz z upadkiem powstania klęskę poniosła także romantyczna ideologia. Pozostała gorycz i wzmagający się terror zaborców. Nowe pokolenie pozytywistów zaczęło propagować hasła pracy u podstaw. Polska myśl skierowała się ku pracy organicznej. Powstanie styczniowe utrwaliło w polskiej świadomości mit i postawę gloria victis. Ten największy w dziejach XIX wieku czyn zbrojny Polaków pozostawił trwały ślad w polskiej literaturze i sztuce.

***

Wystawa „W bój lećmy zwyciężać…” w 150. rocznicę powstania styczniowego, której tytuł jest cytatem z wiersza „Hymn Polski” Mieczysława Romanowskiego z 1860 r., koncentruje się wokół wybranych postaci historycznych, ściśle związanych z Krakowem i z działaniami powstańczymi. Miasto położone w monarchii austriackiej, kilkanaście kilometrów na południe od granic zaboru rosyjskiego, stało się ważną bazą i zapleczem zaopatrzeniowym powstania. Po wybuchu powstania wielu młodych ludzi, w tym studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego i Instytutu Technicznego przedzierało się do oddziałów powstańczych. Pierwsza większa grupa wyruszyła 6 lutego 1863 r. do pobliskiego Ojcowa, tam też powstał oddział tzw. żuawów śmierci. 17 lutego 1863 r. doszło do bitwy o Miechów, podczas której oddziały powstańcze pod dowództwem Apolinarego Kurowskiego (1818-1878) poniosły całkowitą klęskę. Poległo wówczas bądź zostało rannych 400 powstańców. Kraków okrył się żałobą. Ta klęska zaważyła na kolejnych wyprawach zbrojnych organizowanych w mieście, których podstawowym celem było połączyć się z walczącymi oddziałami na terenie Królestwa Polskiego. Tylko od kwietnia do sierpnia 1863 r. urządzono ich jedenaście (ponad 3000 ludzi), ale wszystkie zostały szybko rozbite przez Rosjan. Z Krakowa szły do powstania transporty broni kupowanej w Wiedniu, tu działały fabryki amunicji (jesienią 1863 r. było ich sześć) i jej składy mieszczące się w wielu prywatnych domach. Dzięki krakowskim lekarzom i studentom medycyny działały szpitale w miasteczkach i dworach wzdłuż granicy, a także w samym Krakowie w domach prywatnych i klasztorach. Ofiarnie działał Komitet Niewiast Polskich, którego członkinie pełniły obok pracy w szpitalach także funkcje kurierek, gromadziły leki i środki opatrunkowe, jak również zaopatrywały powstańców w żywność i odzież. W Krakowie zapadały także ważne decyzje związane z powstaniem styczniowym, m.in. o powierzeniu dyktatury Marianowi Langiewiczowi, tutaj odbywały się narady z udziałem Romualda Traugutta.

  1. Szerzej: Jan Kania: Pius IX a wojna Polaków z Rosją. Powstanie styczniowe (1863-1864), Kraków 2000.
Strony: 1 2 3 4

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Daniel Pielucha. Nadrealizm polski

Od 24 lutego do 26 marca 2017 roku

Daniel Pielucha (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urszula Tarasiewicz. Ogrodowa / Garden Street

Od 24 lutego do 31 marca 2017 roku

Urszula Tarasiewicz, „Ogrodowa/Garden Street” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kupując oczami

Od 22 lutego do 11 czerwca 2017 roku

Projekty aranżacji wystawy sklepu Juliusza Grossego  w Krakowie autorstwa Franciszka Seiferta, autor fot. nieznany, lata 30. XX w., wł. Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Andrzej Mitan. Sztuka (nie)zidentyfikowana

Od 18 lutego do 23 kwietnia 2017 roku

Andrzej Mitan, „W świętej racji”, płyta analogowa, proj. Ryszard Winiarski (źródło: materiały prasowe organizatora)

ABS_2067

Od 27 lutego do 17 marca 2017 roku

Philippe Rębosz, „And all my friends are dead”, akryl i olej na płótnie, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nature morte

Od 19 lutego do 14 maja 2017 roku

Barnaby Barford „Do it again, I didn’t press record”, 2009, dzięki uprzejmości artysty, Fot. Noah Da Costa, © Barnaby Barford (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alicja Bielawska. Jeśli nie tutaj, gdzie?

Od 17 lutego do 9 kwietnia 2017 roku

Alicja Bielawska, „Ćwiczenia na dwie linie”, 2014 ,fot. Bartosz Górka (źródło: materiały prasowe organizatora)

Szczęśliwej podróży

Od 17 lutego do 27 maja 2017 roku

3–4 marca 2017 roku, pokaz filmu „Exil Shanghai” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Martwa Natura

Od 15 lutego do 14 marca 2017 roku

Katarzyna Makieła-Organisty, „Czaszka jelonka”, 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Skarby baroku. Między Bratysławą a Krakowem

Od 10 lutego do 23 kwietnia 2017 roku

„Widok Krakowa”, 1652, olej na płótnie, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR