Ziemowit Szczerek, Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian, premiera: maj 2013 r., Korporacja Ha!art

Podróż na mityczny wschód, na dzikie kresy, w miejsce, gdzie wódka jest bogiem, a wiara nałogiem, jest okazją do zgłębienia najmroczniejszych żądz, do posunięcia się za daleko, a nawet jeszcze dalej. Zakrapiana balsamem Wigor wiwisekcja, eksperyment poznawczy: ile Słowianina jest w Polaku, ile Polaka jest w Ukraińcu, ile Ukraińca w Polaku, ale też czy Ukrainiec to gatunek Polaka, Ruskiego, może na odwrót, a może jeszcze coś zupełnie innego – taka jest błyskawiczna niczym kozacka szarża, próba syntezy narracji książki Przyjdzie Mordor i nas zje, czyli tajna historia Słowian.

Ziemowit Szczerek, „Przyjdzie Mordor i nas zje”, Korporacja Ha!art – fragment okładki (źródło: materiały prasowe)

Ziemowit Szczerek, „Przyjdzie Mordor i nas zje”, Korporacja Ha!art – fragment okładki (źródło: materiały prasowe)

Każdy kto zna z własnego doświadczenia smak podróży na Ukrainę, wie że książka ta jest prawdziwa. I nie chodzi tutaj o wierność faktom – wszystkie te historie, sprzedawane nam przez autora, mogą być od początku do końca zmyślone, ale mimo to doskonale oddają całokształt naszego wyobrażenia o kraju wschodnich sąsiadów. Bo nie jest to książka o Ukrainie, ale o naszym postrzeganiu Ukrainy, a więc o całym zestawie sentymentów, resentymentów, lęków, rojeń, uprzedzeń, fascynacji, fantazji i kompleksów.

Być może w powyższym zestawieniu najbardziej kontrowersyjne są właśnie kompleksy, bo wydawać by się mogło, że Polacy po to jeżdżą na Wschód, żeby się z kompleksów leczyć. Osobiście uważam jednak, że symbolem skrywanego kompleksu niższości jest przelewający się w ilościach przemysłowych na kartkach książki tajemniczy lek na potencję, którym upijają się nieustannie goszczący na Ukrainie Polacy. Balsam Wigor symbolizuje lęk przed zachodnią impotencją i podziw dla wschodniej witalności. Bo nawet jeśli ukraińskie piękności postrzegane są głównie jako prostytutki i żony na eksport, a ukraińskie osiłki jako mafia i dresy, to jednak gdzieś głęboko Polak czuje się wobec tego żywiołu onieśmielony, mało słowiański, mało prawdziwy. Mało męski.

Ziemowit Szczerek bierze nas w podróż po Ukrainie przejaskrawionej. Próżno szukać u niego rzetelnych opisów odwiedzanych miejsc. Szczerek uprawia bowiem gonzo, czyli gatunek pseudoreportażu, w którym nie liczy się prawda, ale akcja, nie liczą się fakty, ale poziom hardcoru. Jeśli szukasz przewodnika po lokalnych specjałach, dostaniesz przewodnik po bimbrowniach i kanałach przemytu kokainy. Jeśli chcesz dowiedzieć się czegoś o lokalnym kolorycie, obejrzysz obskurne podwórka i rozpadające się kwatery bez ciepłej wody. Zamiast wycieczki do muzeum, będzie mordobicie. Innymi słowy bród, smród i metaamfetamina.

Czy właśnie taka jest Ukraina? Trochę tak, trochę nie. A dokładniej – jest na tyle, na ile Polska jest taka w przekonaniu statystycznego Niemca. Kwestia punktu widzenia, obycia i tego, co kto robił podczas pobytu u wschodniego sąsiada. Ale nie o to chodzi. W Przyjdzie Mordor i nas zje… dostajemy gotowy zestaw opowieści, które chcielibyśmy opowiedzieć naszym znajomym po powrocie z wycieczki na Ukrainę. Wschodni hardcore – picie z Ruskami, łapówkarstwo na każdym szczeblu funkcjonowania państwa od milicjanta począwszy na sprzątaczce w hotelu skończywszy, bieda, rudery, mafia, bezwzględność. Polak, który wrócił z Ukrainy, potrzebuje tych historii. Potrzebuje, żeby pokazać jak bardzo jest fajny i kozak, i w ogóle że ma jaja, bo przeżył i wrócił. A tam jest Wild, Wild East…

Ale czy w takim razie jest to książka do czegokolwiek potrzebna? Skoro dostajemy w niej tylko zestaw klisz z własnych stereotypów i utartych przekonań, to może jest to czytadło bez sensu? A jednak nie, bo w słodkim sosie absurdu i groteski, dostajemy gorzką prawdę o naszym polskim prowincjonalizmie, kompleksach i małostkowości. O tym że dalej „Polska od morza do morza” i że wciąż gdyby nie „sto dwadzieścia lat zaborów”. I jeszcze: „Jedna bomba atomowa i wrócimy znów do Lwowa”.

Jest to książka, którą czyta się świetnie. Od początku jest zabawnie, kolejne rozdziały są ekscytujące, śmiech, zaskoczenie, wypieki na twarzy. Ale kiedy kończymy czytać, robi się człowiekowi niedobrze. Czujemy niesmak, mamy moralniaka. Bo to wszystko, co się wydarzyło jest prawdą, pijackie niemal zamroczenie mija i okazuje się, że my to my i nawet w odległych zakątkach Ukrainy pozostaliśmy tak samo śmieszni i godni pożałowania. Śmialiśmy się z siebie samych, jakkolwiek by to banalnie nie brzmiało. Myśleliśmy, że bawimy się kosztem Ukraińców, ale to naszym kosztem się zabawiono.

P.S. Po tej książce miałem flashback, podłe zejście i kaca. Bo też byłem kiedyś jednym z tych przemierzających książkę i ukraińskie bezkresy plecakowców – żądnych wrażeń i ukraińskiego hardcoru. I też całowałem polską ziemię po przekroczeniu granicy w Medyce… Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa!

Paweł Brzeżek jest krytykiem literackim, absolwentem Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego na kierunku filologia polska, stypendystą Uniwersytetu Florenckiego (Facoltá di Lettere e Filosofia). Zajmuje się dziennikarstwem kulturalnym, krytyką literacką, a także prowadzeniem zajęć kreatywnego pisania.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń