Daltonista, który upodobał sobie kolor czerwony; outsider rozdarty między Danią a USA; twórca, dla którego uprawianie sztuki jest tożsame z aktem przemocy; autor dla wszystkich i dla nikogo. Nicolas Winding Refn.

Przez kilkanaście lat Nicolas Winding Refn sprawiał niemałe problemy recenzentom lubiącym szufladki. Niby obracał się w kręgu konwencji gatunkowych, lecz jego filmy daleko odbiegały od przezroczystej i podporządkowanej narracji stylistyki. Zarazem z miernym powodzeniem próbował zainteresować swoimi projektami wytrawną publiczność festiwalową. Dla koneserów kina artystycznego były one zanadto naznaczone odwołaniami gatunkowymi i nazbyt brutalne, prowokując do łatwych i niesprawiedliwych skojarzeń z epigonami Quentina Tarantino. W wypadku Refna łączników biograficznych z autorem Wściekłych psów (1992) jest jednak kilka – to przede wszystkim zamiłowanie do krwawego kina eksploatacji, pieczołowite układanie ścieżek dźwiękowych oraz dyplom reżysera-samouka, uzyskany w wypożyczalni kaset wideo, a nie w szkole filmowej.

Nicolas Winding Refn, „Pusher II”

Nicolas Winding Refn, „Pusher II”

Tej ostatniej Refn bowiem nie ukończył. Gdy po epizodzie w szkole aktorskiej dostał się na prestiżowe zajęcia dla reżyserów w Kopenhadze, szybko je porzucił, aby skupić się na pracy nad pełnometrażowym debiutem. Dealer (1996) – rozwinięcie wcześniejszej krótkometrażówki Pusher (1993) – odniósł spektakularny sukces w rodzimej Danii i zapoczątkował międzynarodową karierę Madsa Mikkelsena. Odmierzana ekranowymi planszami z dniami tygodnia opowieść o upiornych siedmiu dniach z życia Franka, podrzędnego handlarza narkotyków, intrygowała połączeniem kina społecznego w ujęciu brytyjskim z gatunkowymi wzorcami kina gangsterskiego.

Na szorstki realizm, przywodzący na myśl wczesne filmy Kena Loacha, została nałożona klasycznie prosta intryga – szybko wygenerowany dług wpycha głównego bohatera na drogę do zatracenia. W chropowatej fakturze ujęć z ręki, które właśnie wtedy lansowali młodzi buntownicy spod znaku Dogmy, pojawiają się pewne pęknięcia. Refn nie jest bowiem zainteresowany wyłącznie dążeniem do minimalizmu i „życiowej prawdy”. Niektóre kadry Dealera wydają się celowo wyprane z kolorów, z kolei inne – przefiltrowane przez błękity, zielenie i różne odcienie czerwieni. W wieloplanowej sekwencji finałowej migający w tle niebieski neon – niczym kardiogram wskazujący, że serce bohatera jeszcze bije – towarzyszy ujęciom rdzawo rozświetlonej twarzy przerażonego Franka. Takie zbitki kolorystyczne powrócą w Drive (2011), gdzie Refn rozcieńcza swą ulubioną mocną czerwień już nie tylko w cynober wystroju gangsterskiej pizzerii, ale i w pomarańczowe światło miejskich latarni, miękko ogrzewające zimny miejski krajobraz.

Pomaluj to na czerwono

Zamiłowanie reżysera do wyrazistych zabiegów barwnych jest o tyle dziwne, że jest on daltonistą. Być może jednak to właśnie ten fakt sprawia, że Refn jest zdolny do odróżniania tylko niektórych kolorów i dlatego jego kolejne filmy są skąpane w karmazynowych odcieniach, a plany zdjęciowe obstawione szkarłatnymi rekwizytami. Hotel w Fear X (2003), dom publiczny w Pusherze II – Krwi na rękach (2004), bar w trzeciej odsłonie trylogii (Pusher III – Jestem aniołem śmierci, 2005), a nawet mieszkanie wuja tytułowego Bronsona (2008) wyglądają jak dzieło tego samego szalonego dekoratora wnętrz (choć każdy z tych filmów był współtworzony przez innego scenografa). Czerwone kotary, dywany, abażury, czasem ściany, a niekiedy nawet serwowane drinki – tak mogłyby wyglądać oniryczne przestrzenie kolejnego obrazu Davida Lyncha. U Refna ta scenografia nie kojarzy się z surrealizmem, lecz może być wskazówką, że destrukcyjny potencjał bohaterów manifestuje się w wyglądzie ich otoczenia lub ujawnia się w stylistycznych zabiegach naznaczonych barwą posoki i gwałtownych uczuć.

W nakręconym w Kanadzie Fear X, nie do końca udanym puzzle film, opowiadającym o sklepowym ochroniarzu (John Turturro) próbującym wyjaśnić zagadkę śmierci żony, intensywne doznania psychiczne bohatera obrazują niepokojące ujęcia. Kamera kilkakrotnie „wsuwa się do głowy” protagonisty, a tam znajduje tajemniczą postać niepotrafiącą wyzwolić się z przypominającej łono pułapki. Ostatecznie dopiero fizyczny ból i widok własnej krwi wydają się przynosić upragnione wyzwolenie. Sekwencję abstrakcyjnych, nerwowo migoczących w takt industrialnych dźwięków, czerwono-czarnych kadrów wieńczy surrealistyczny widok hotelowej windy, przed którą delikatnie faluje woda. Drzwi zasuwają się– kilkuletni koszmar paranoicznego bohatera zdaje się dobiegać końca.

Nicolas Winding Refn, „Valhalla rising”

Nicolas Winding Refn, „Valhalla rising”

W zbliżony sposób narasta pulsowanie czerwieni w filmie Valhalla: Mroczny wojownik (2009), historii podróży skandynawskich krzyżowców do Nowego Świata. Monochromatyczne otwarte przestrzenie, poszarzałe przez wiecznie osiadłą mgłę, są kontrapunktowane coraz bardziej intensywnymi jaskrawoczerwonymi snami wojownika. Niemy Jednooki, stylizowany na wcielenie Odyna, zdradza nie tylko ponadprzeciętne umiejętności walki, lecz ujawnia również zdolności profetyczne. Śniąc w czerwieni, wizualizuje on własną ofiarę, którą wkrótce przyjdzie mu złożyć. Wcześniejsze ujęcie zabarwionej na czerwono wody zapowiada, że danina krwi jest nieunikniona. Dopiero finałowa scena, w której błękit nieba połączy się z lazurem oceanu, przynosi ukojenie.

Czerwień, łączona zwykle u Refna z czernią, już w napisach początkowych wielu jego filmów zapowiada agresję, krew i śmierć– nigdy miłość. Na poły autobiograficzny Bleeder (1999) potwierdza ten trop. Obserwowany przez bohatera akt przemocy, którego dopuszczają się ochroniarze w nocnym klubie wobec sprowokowanego napastnika, rozgrywa się w ciasnym korytarzu, który tonie w czerwieni. Szokujący widok staje się dla niego poluzowaniem wewnętrznego spustu, uruchamiającego powstrzymywane dotąd pragnienia. Czerwone światło mówi „Idź!”, a nie „Stój!”. Od tej pory ujęcia sygnalizujące kolejne stopnie pogrążania się w obsesji „rozwiązania swoich problemów” za pomocą broni palnej będą kończone poczerwienieniem ekranu.

Strony: 1 2 3

Michał Lesiak – redaktor czasopisma „EKRANy”.

Artykuł ukazał się w dwumiesięczniku EKRANy numer 2(12)/2013

1 komentarz do artykułu “Studia w szkarłacie”

  1. Mania

    Ciekawy artykuł! Dzięki ;)

Dodaj komentarz


Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wystawa Coming Out 2018 w Koneserze

Od 30 listopada do 21 grudnia 2018 roku

Wystawa „Coming Out 2018” w Koneserze (źródło: materiały prasowe organizatora)

Six memos / Sześć przypomnień

Od 23 listopada do 20 grudnia 2018 roku

Fabio Tasso, „EOBSY18”, 2015-2018, żywica, pył marmurowy, pigmenty (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR