13. Międzynarodowy Festiwal Filmowy T-Mobile Nowe Horyzonty, 18-28.07.2013 r., Wrocław

Nowym Horyzontom, zakończonym właśnie we Wrocławiu, towarzyszy niezmiennie ambicja odkrywania przyszłych szlaków X Muzy, którą zdradza już sama nazwa festiwalu. Kilka pokazywanych w jego trakcie filmów skłania do napisania relacji nie będącej klasycznym sprawozdaniem z imprezy, lecz koncentrującej się na trendach możliwych do zauważenia na kinowym firmamencie. Prognozowanie jest aktywnością obarczoną sporym ryzykiem, ale festiwal dostarczył trzech mocnych przesłanek pozwalających wybiegać w przyszłość. Po pierwsze, neomoderniści wciąż trzymają się mocno, po drugie, dożyliśmy czasów, w których postmodernizm stał się estetyką anachroniczną, po trzecie, 3D wciąż pozostaje technologią równie obiecującą, co nie wykorzystaną w satysfakcjonujący sposób.

„Goltzious and the Pelican Company”, reż. Peter Greeneway – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe festiwalu Nowe Horyzonty)

„Goltzious and the Pelican Company”, reż. Peter Greeneway – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe festiwalu Nowe Horyzonty)

Odsłona pierwsza i druga: neomoderniści w formie

Młodym miłośnikom kina w latach 90. zdawało się, iż zatarcie granic między sztuką wysoką i niską, niechęć do lekceważenia ludycznego aspektu kina, żonglerka gatunkowymi formułami, ironiczny dystans wobec filmowej formy i świata przedstawionego, szybkie tempo narracji i dynamiczny montaż to szczyt rozwoju sztuki filmowej, której nie pozostaje nic innego jak powielanie ówczesnych osiągnięć Tarantino, Lyncha, braci Coen czy Greenawaya. Dość niespodziewanie kolejne stulecie przyniosło popularność (przynajmniej pośród festiwalowych jury, krytyków i filmoznawców) sytuującemu się w jaskrawej kontrze do wspomnianej estetyki zjawisku trafnie nazwanemu neomodernizmem. Termin ten o tyle dobrze oddaje istotę fenomenu, że odnosi się do, uznawanego w latach 90. za przebrzmiały, europejskiego modernizmu, co stanowi istotną przewagę nad konkurencyjnymi „Slow Cinema” czy „Contemporary Contemplative Cinema”. Kino spod znaku „neo” cechują – jakże odległe od postmodernistycznych fajerwerków – niespieszny rytm, minimalizm kinematograficznych środków, linearna narracja, rozciągnięta do granic percepcyjnych widza gra z czasem, kontemplacyjny nastrój, a także świadome ograniczenie przede wszystkim do publiczności festiwalowej i dyskursu krytyków, bez jakichkolwiek starań o uwagę szerszej widowni, skutkujące wygodnym zamknięciem w artystowskiej „wieży z kości słoniowej” i modernistycznym dyskursie autonomicznej „sztuki czystej”. Ta estetyka festiwalowe tryumfy święci już od dobrych kilku lat. Na ostatnich Nowych Horyzontach oglądać mogliśmy najnowsze filmy dwóch reżyserów, których z tak pojętym neomodernizmem można łączyć. Camille Claudel, 1915 Bruno Dumonta i Raj: nadzieja zamykający trylogię Ulricha Seidla przekonują, iż formacja ta nie weszła jeszcze w fazę swojego schyłku. Nawet nie zaliczając się do zwolenników tej estetyki, trudno kwestionować klasę tych akurat reżyserów.

Dumont umieszcza akcję swojego filmu w drugim roku pobytu francuskiej rzeźbiarki w zakładzie dla psychicznie chorych. W latach 80. poświęcony artystce głośny francuski film w reżyserii Bruno Nuyttena kończył się w momencie jej osadzenia w zakładzie – w tym sensie dzieło Dumonta podejmuje biografię Claudel w momencie niegdyś przez kino francuskie zarzuconym. Rzecz jasna nie sposób uznać go za kontynuację estetyczną tamtego filmu, będącego klasycznym historycznym filmem biograficznym. Autor Poza szatanem pozostaje wierny swojemu charakterystycznemu i konsekwentnie rozwijanemu stylowi. Snuje opowieść w nieruchomych kadrach, długich ujęciach, często sięgając po zbliżenia, uznając najwyraźniej starą zasadę, iż ludzka twarz jest najciekawszą kinematograficzną przestrzenią do sfotografowania. Osiąga dzięki temu nieprzeciętną psychologiczną gęstość i intensywne napięcie przenikające świat przedstawiony jego filmu. Grana przez Juliette Binoche rzeźbiarka wyraźnie odcina się od swych ciężko upośledzonych towarzyszek, gdyż jej jedyną przewiną względem „normalności” okazuje się megalomania oraz mania prześladowcza, dotyczące jej, jak się zdaje, w stopniu niewiele przewyższającym standardy środowisk artystycznych. Pozostałe pensjonariuszki zakładu, portretowane na podobieństwo złośliwych demonów, traktują Claudel niczym w klasycznych scenach filmów więziennych, pogłębiając jej rozpaczliwą frustrację i alienację. Świat, w jakim umieszcza tytułową postać reżyser, ukazany jest jako piekło, w którym znalazła się już za życia, piekło konstytuowane przez słynną Sartrowską formułę. Camille Claudel, 1915 oparty jest przy tym na opozycji artystki oraz postaci jej brata – odnoszącego sukcesy poety, dyplomaty i gorliwego katolika. Niestety Dumont konstruuje postać antagonisty tytułowej bohaterki  tak wyraziście, iż zbliża ją do granic groteski. Paul Claudel (Jean-Luc Vincent, aktor teatralny, po raz drugi na ekranie) – o okrągłej, lekko zaróżowionej i niezmiennie perfekcyjnie ogolonej twarzy, z twardością i żelazną pewnością wygłaszający swoje sądy – jest ucieleśnieniem mieszczańskiej kultury i instytucjonalnej religijności. Groteskowość tej postaci sprawia jednak, iż reżyser nie wykorzystuje zderzania dwóch racji. Paul może budzić jedynie reakcję gwałtownego odrzucenia, a wynik psychologiczno-ideowej konfrontacji rodzeństwa jest z góry rozstrzygnięty.

„Camille Claudel 1915”, reż. Bruno Dumont – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe festiwalu Nowe Horyzonty)

„Camille Claudel 1915”, reż. Bruno Dumont – kadr z filmu (źródło: materiały prasowe festiwalu Nowe Horyzonty)

Niedoskonałość ta nie psuje jednak dzieła Dumonta, bo prawdziwym bohaterem tego filmu okazuje się światło. Oszczędnie dozowane, delikatne, nieśmiałe jak wczesną wiosną promienie słońca pojawiają się w kilku zaledwie scenach: wyjścia z kaplicy, spaceru w ogrodzie, oczekiwaniu na brata i wreszcie w scenie finałowej. Dumont instynktownie rozgrywa swój dramat nie w dialogu, ale w wizualnej koncepcji światła, w typowy dla siebie sposób, poprzez „agnostycką metafizykę”, lokując w świetle i przyrodzie aspekt nieuchwytnej boskości.

Strony: 1 2 3

Marcin Adamczak – wykłada w Instytucie Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu, w PWSFTviT w Łodzi oraz na Uniwersytecie Gdańskim. Dyrektor festiwalu Cinemaforum w Warszawie. Stypendysta Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (2010 i 2011). Laureat konkursu im. Krzysztofa Mętraka dla młodych krytyków filmowych (2011). Autor książek Globalne Hollywood, filmowa Europa i polskie kino po 1989 roku (2010) oraz Obok ekranu. Perspektywa badań produkcyjnych a społeczne istnienie filmu (2014). Publikował m.in. w "Odrze", "Kwartalniku Filmowym", "Panoptikum", "EKRANach", "Kinie", "Magazynie Filmowym SFP" oraz w kilkunastu tomach zbiorowych.

1 komentarz do artykułu “Nowe Horyzonty w pięciu odsłonach”

  1. Magda

    Fantastyczna końcówka. Nie przekonuje mnie nieco przydługie według mnie naświetlanie filmów stanowiących klu opisywanych przez Ciebie trendów*, ale końcówka, polemika z Cousinsem, Hegel, Fukuyama, wprost genialne. Mądre, bezpretensjonalne. Chapeau bas!!! No i Vince Vega spotykający wujka Boonmee – nic dodać nic ująć :)

    _____
    *zresztą aż by się prosiło wspomnienie choć o ‘tegorocznym’ neobaroku, który dopełnia tej pstrej mozaiki

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centralna, Środkowo-Wschodnia

Od 13 października do 23 listopada 2017 roku

Ivars Gravlejs, „FUCK” (Early Works), 1994 źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR