Jak się staje, kim się jest, 10.05-23.06.2013 r., BWA w Tarnowie

„Tarnów, Tarnów”

Zacznijmy od miejsca, o którym Kantor nigdy nie pisał. Znajdujemy się na rynku w Tarnowie. Stoimy przed renesansowym ratuszem, landmarkiem miasta.  Z całą pewnością oglądał go również Kantor – wielokrotnie i z różnych perspektyw. To dobre miejsce żeby wspomnieć o głębokim szacunku jakim czołowy artysta awangardy darzył przeszłość.  Świadczą o tym nie tylko sławne klisze pamięci ale  także cytaty malarskie  i wypowiedzi. W jednej z kamienic przy rynku znajduje się Muzeum Okręgowe. W magazynach tego muzeum znajdują się natomiast trzy oleje na płótnie i dwie tempery na papierze, których Kantor w Tarnowie nie namalował. Rysunki do spektaklu „Powrót Odysa” ,  abstrakcje geometryczne powstałe krótko po wojnie, kiedy trudno było się zdobyć na solidną konstrukcję oraz „Odwrócona postać” czyli chłopiec sklejony nie tak jak powinien,  trochę jak u Wróblewskiego.

Wystawa „Jak się staje, kim się jest”. Fot. Daniel Rumiancew, archiwum BWA w Tarnowie

Wystawa „Jak się staje, kim się jest”. Fot. Daniel Rumiancew, archiwum BWA w Tarnowie

Kierujemy się kilka kroków na zachód, stoimy na skrzyżowaniu ulicy Wałowej i Krakowskiej. Tadeusz Kantor wspomina, że chodząc zatłoczoną ulicą Krakowską, jedną z głównych ulic miasta, często myślał o stworzeniu ruchomego obrazu. Miejsce, w którym  stoimy jest dobrym punktem obserwacyjnym. Widać stąd wieże kościoła Świętej Rodziny, które zostały wzniesione dekadę przed przyjściem na świat artysty. Na jednym z przystanków autobusowych w okolicy tego kościoła, stała kilka lat temu ławka z „Umarłej klasy”, która w zastępstwie plakatu zapraszała na spektakl.

Idziemy wzdłuż ulicy Wałowej, po zejściu ze schodów stajemy przez I Liceum Ogólnokształcącym (za czasów Kantora było to Gimnazjum). Odwróćmy się na chwilę do tyłu i rzućmy okiem na wieżę katedry widoczną zza kamienic. Córka Tadeusza Kantora, Dorota Krakowska, stojąc w tym miejscu, powiedziała, że taki widok musiał na ojcu robić wrażenie. Wspomniała również, że otoczenie bezwzględnie kształtuje człowieka. Wróćmy jednak do szkoły. Głównym celem tej placówki był filologiczno-klasyczny kierunek kształcenia. Przeglądając tzw. katalogi klasowe oraz świadectwo dojrzałości Kantora znajdujące się w Archiwum Państwowym w Tarnowie, dokumenty monotonne, bo wypełnione skrótami „bdb” i rzadziej „db”, nie ma wątpliwości, że był uczniem wybitnym i pracowitym, całkowicie zaangażowanym. Wszystkie te cechy określają również jego postawę wobec późniejszej twórczości artystycznej. Warto w tym miejscu wspomnieć historię o obrazie, który Kantor namalował w czasie nauki w Gimnazjum. Miała być to praca inspirowana symbolizmem Malczewskiego, przedstawiająca śmierć w całunie na tle pojazdu. Obraz ten spodobał się matematykowi Kantora Józefowi Salibillowi, dlatego młody artysta podarował mu go w prezencie. Po wojnie ślad po matematyku, a co za tym idzie, również za „śmiercią w całunie”, zaginął. Wspomnijmy jeszcze o pierwszych scenografiach zaprojektowanych i wykonanych przez Kantora z okazji dwudziestopięciolecia śmierci Stanisława Wyspiańskiego. Scenografia do III aktu Wyzwolenia oraz do IV aktu Akropolis, powstawały podobno pod silnym wpływem Pronaszki.

Kantor wraca do parku

Spacer po mieście śladami Tadeusza Kantora mógłby trwać dłużej, przenieśmy się już jednak do pobliskiego Parku Strzeleckiego, a konkretnie do neogotyckiego pałacu, w którym na początku maja tego roku, swoją działalność zainaugurowała Galeria Miejska BWA.  Pierwsza wystawa w nowej siedzibie galerii została zadedykowana postaci Tadeusza Kantora, a konkretnie ośmiu latom z jego biografii. To jest właśnie ta luka między mitycznym Wielopolem Skrzyńskim, a Krakowem, z którym artysta związał się na resztę swojego życia. Luka obejmująca lata 1924 – 1933. Jak więc taka wystawa powinna wyglądać? Prace, które wtedy powstały znamy tylko ze wspomnień, z opisów, nie istnieją reprodukcje. Świadectwo maturalne, pocztówka z kolekcji Kantora przedstawiająca „Gimnazyum męzkie”, zdjęcie małego Tadeusza w mundurku oraz zdjęcie z trzydniowej wycieczki w Tatry z 1930 roku nie wystarczają na stworzenie wystawy historycznej.

Ze wspomnień Tadeusza Kantora: Tarnów był starym miastem z piękną katedrą gotycką, zabytkami, najpiękniejszą w Polsce synagogą, wieloma gimnazjami o kilkuwiekowej tradycji. Z końcem moich studiów gimnazjalnych datują się moje pierwsze próby malarskie pod wpływem symbolizmu. Postanowiłem zostać malarzem. Ostatnie zdanie tej wypowiedzi nadaje miastu większe znaczenie w biografii artysty niż wszelkie zachowane archiwalia. Stąd też tytuł i koncepcja wystawy „Jak się staje, kim się jest”, która podejmuje temat młodości, budowania swojej tożsamości oraz momentu, w którym pierwsze doświadczenia zaczynają tworzyć dojrzałą jednostkę.

Przestrzeń wystawy jest gęsta. Można ją porównać do graciarni, ale nie ma to w tym wypadku pejoratywnego znaczenia. Jest to graciarnia kantorowska, w której różne nieoczywiste przedmioty oraz przedmioty powszechne, zyskują wyższą rangę i nowe znaczenia.

Wystawa „Jak się staje, kim się jest”. Fot. Daniel Rumiancew, archiwum BWA w Tarnowie

Wystawa „Jak się staje, kim się jest”. Fot. Daniel Rumiancew, archiwum BWA w Tarnowie

Wystawa. Kantor w procentach

„Kompozycja przestrzenna dla Tadeusza Kantora” autorstwa duetu Vasil Artamonov & Alexey Kluykov nie jest dedykacją czy hommage à jak mógłby sugerować tytuł pracy. Duet stworzył ramy dla (wspomnianych wcześniej) dzieł Kantora z kolekcji Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Prace, które łączy tylko autorstwo i przynależność do tej samej kolekcji, bo pochodzą z różnych okresów twórczości, oprawione zostały w ramy-instalacje, skonstruowane tak by wyeksponować rewersy. Dzięki temu zabiegowi artyści stawiają znak równości między tym co namalowane a historią samych obiektów. Tylko jeden z „wykorzystanych” obrazów nie należy do kolekcji tarnowskiego muzeum. Jest to niepozorny niewielki pejzażyk, w którym nie widać jeszcze kantorowskiej ręki. Jest to jedyna zachowana praca, która pochodzi z czasów, kiedy artysta mieszkał w Tarnowie, została namalowana około 1932 roku. Przestawia Park Strzelecki, czyli park, w którym znajduje się nowa siedziba BWA. Tym sposobem historia zatoczyła koło, a pejzaż można bezpośrednio skonfrontować z miejscem, które przedstawia.

Druga i ostatnia bezpośrednio nawiązująca do Kantora praca na wystawie, to wideo Zbigniewa Libery „Umarła klasa”. Ostatnia część emitowanego w TVP „Przewodnika po sztuce” nie została jednak nigdy w telewizji pokazana. Wideo, mające więcej wspólnego z hołdem dla mistrza niż instalacja rosyjskiego duetu, przedstawia zmagania Libery z opowieścią o kanonicznym spektaklu Tadeusza Kantora. Artysta zaczyna opowieść, ale nie może jej skończyć, słowa nie przechodzą mu przez gardło, fizycznie zmaga się z arcydziełem, ale jego serce nie wytrzymuje: próbuje i przegrywa. Wynik 1:0 dla Kantora.

Strony: 1 2

Katarzyna Nalezińska (ur.1989) – studentka historii sztuki. Założycielka i właścicielka galerii „Jak bezrobotna dziewczyna może sobie pozwolić na pracę sławnego artysty?” Stara się trzymać rękę na pulsie: swoje teksty o sztuce współczesnej publikuje na blogu „Artvolver. Sztuka współczesna on-line”. Początkująca kolekcjonerka sztuki. Pochodzi z Mościc – przemysłowej dzielnicy Tarnowa. Obecnie mieszka w Warszawie.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centralna, Środkowo-Wschodnia

Od 13 października do 23 listopada 2017 roku

Ivars Gravlejs, „FUCK” (Early Works), 1994 źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR