Splendor tkaniny, Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, kurator: Michał Jachuła, współpraca: Katarzyna Kołodziej, 9.03-19.05.2013 r. W wystawie udział biorą m.in.: Magdalena Abakanowicz, Alicja Bielawska, Zofia Butrymowicz, Sarah Crowner, Tadeusz Dominik, Jarosław Fliciński, Barbara Falkowska, Aneta Grzeszykowska, Maria Jarema, Katarzyna Józefowicz, Tadeusz Kantor, Piotr Kotlicki, Zofia Kulik, Lilla Kulka, Jadwiga Maziarska, Teresa Murak, Marzena Nowak, Franciszek Orłowski, Jolanta Owidzka, Eleonora Plutyńska, Mariola Przyjemska, Józef Robakowski, Wojciech Sadley, Jadwiga Sawicka, Jan Simon, Jan Smaga, Kajetan Sosnowski, Władysław Strzemiński, Mieczysław Szymański, Anna Śledziewska, Leon Tarasewicz, Olga Wolniak

Słowo „splendor” należy do coraz rzadziej używanych, można je nawet zaklasyfikować do grupy archaicznych. W Słowniku języka polskiego funkcjonuje jako wyrażenie książkowe [1]. Znajdziemy je też w Słowniku wyrazów zapomnianych czyli słownictwo naszych lektur [2]. Z początkiem marca zaistniało jednak w kontekście jak najbardziej współczesnym. Wtedy bowiem w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki otwarta została wystawa Splendor tkaniny. Do 19 maja w salach przy Placu Małachowskiego można oglądać blisko 150 dzieł wykonanych w różnych technikach, za pomocą różnych materiałów i w najróżniejszej skali. Kurator warszawskiej prezentacji, Michał Jachuła, nie tylko zebrał liczne przykłady tkaniny artystycznej, ale też skonfrontował je z dziełami współczesnych artystów, którzy się nią bezpośrednio nie zajmują. Jak ujął to sam Jachuła: „[…] oprócz dużej grupy dzieł opartych o klasyczne metody tkackie i z wykorzystaniem tekstyliów, pokazane zostały liczne prace współczesne niebędące tkaniną. Obecne jest w nich jednak ‘myślenie’ splotem lub wzorem, nacisk na materialność tworzywa bądź inne cechy typowe dla tkaniny artystycznej”[3].

Urszula Plewka-Schmidt, „Madonna z Krużlowej” z cyklu „Podróż do źródeł czasu”, 1985, wł. Muzeum Narodowe w Poznaniu, fot. Adam Cieślawski (źródło: materiały prasowe)

Urszula Plewka-Schmidt, „Madonna z Krużlowej” z cyklu „Podróż do źródeł czasu”, 1985, wł. Muzeum Narodowe w Poznaniu, fot. Adam Cieślawski (źródło: materiały prasowe)

Wystawa ma charakter problemowy. Prezentowane na niej dzieła, jak też określone nurty i zjawiska, nie zostały ujęte w porządku chronologicznym. Celem Michała Jachuły nie było bowiem wyczerpujące przedstawienie dziejów tkaniny artystycznej w Polsce, lecz ukazanie różnych postaw twórczych, ideowych bądź społecznych. Z tego też względu każda z sal Zachęty dedykowana jest określonemu zagadnieniu. Największą z nich – Matejkowską – zawładnęła swoiście postrzegana historia. Jest to zarazem sala najbardziej dyskusyjna, jeśli chodzi o zestaw eksponowanych dzieł. Można w niej oglądać Pochód triumfalny Scypiona do świątyni Jupitera na Kapitolu, wykonany w 1660 roku przez warsztat Geraerta van der Streckena, ewokujący bogatą tradycję obecności arrasów i gobelinów w kulturze materialnej Rzeczypospolitej. Z kolei datowany na koniec XIX w. perski kobierzec Ferehan-Sultanabad zdaje się przywoływać bogate i bezpośrednie kontakty dawnej Polski z krajami Orientu. Oprócz nich miejsce w Sali Matejkowskiej znalazły wierna oryginałowi pod względem wielkości Bitwa pod Grunwaldem, wykonana w technice haftu krzyżykowego w latach 2008-2012, Wojciecha Sadleya Gobelin olimpijski (1975), a także m.in. wykonana na potrzeby wystawy praca Marzeny Nowak – potężnych rozmiarów kilkuelementowy, wielokształtny dywan, wykonany przez białostocką Fabrykę Dywanów „Agnella”, zawierający motywy współczesne, jak i tradycyjne, kojarzone z Orientem. Mamy więc misz-masz form, technik oraz tematów, które łączyć ma ogólnie pojęta historia, rozumiana zarówno w sensie tradycji (tkanina obecna jest w dziejach sztuki polskiej od dawien dawna), jak i ikonografii.

Zastanawiając się nad koncepcją doboru prac do Sali Matejkowskiej można mieć pewne wątpliwości. Z jednej strony mamy zaznaczoną obecność tkaniny w historii kultury polskiej, z drugiej jednak jest ona zasygnalizowana dość łopatologicznie i niepełnie. XVII-wieczna tkanina, niejako automatycznie kojarząca się z wawelskimi komnatami, do tego XIX- wieczny perski dywan… Wszystko w porządku, ale… dlaczego ten drugi jest dopiero z końca XIX stulecia, skoro żywe i owocne pod względem kulturowym oraz artystycznym kontakty z krajami Orientu przypadają w przeważającej mierze na XVII-XVIII wiek (obiektów  tego czasu mamy w krajowych zbiorach całkiem dużo, może warto było po nie właśnie sięgnąć, nie po kobierzec, który nie sposób kojarzyć z Rzeczpospolitą Obojga Narodów)? Nadto, pozostałe prace zaprezentowane na wystawie powstały po II wojnie światowej. Czy w takim razie nie warto było choćby symbolicznie zaznaczyć, że w dwudziestoleciu międzywojennym tkanina artystyczna również funkcjonowała? Prace w Sali Matejkowskiej sprowadzone zostały do wspólnego mianownika, którym jest historia, z tym że ta ostatnia nie została jasno zdefiniowana. Raz historią jest tradycja obecności tkaniny w sztuce i kulturze, innym razem chodzi o motywy historyczne i stosunek do przeszłości. Obie kategorie są w istocie dość płynne, w związku z czym można byłoby pod nie podpisać prace, które umieszczono w pozostałych salach, choćby zestaw serwetek z obozu internowanych, wykonywanych w okresie stanu wojennego przez Krzysztofa Ołka. W końcu tak jak Bitwa pod Grunwaldem wpisuje się w polską historiozofię, tak i serwetki z obozu internowanych, związane z postawą oporu wobec narzuconych społeczeństwu władz, można traktować jako wyraz swoiście pojętej polskości, patriotyzmu czy przywiązania do religii. W historii zanurzone są także inne prace Splendoru tkaniny, choćby z okresu stalinizmu.




  1. Uniwersalny słownik języka polskiego PWN, red. S. Dubisz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
  2. K. Holly, A. Żółtak, Słownik wyrazów zapomnianych czyli słownictwo naszych lektur, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
  3. M. Jachuła, Splendor tkaniny, w: M. Kowalewska, M. Jachuła (red.), Splendor tkaniny, kat. wyst., Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2013, s. 8.
Strony: 1 2 3

dr Kamil Kopania (ur. 1979) – adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie (Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku). Zajmuje się związkami sztuk plastycznych z teatrem, ceremoniami liturgicznymi o charakterze parateatralnym, funkcją i odbiorem dzieł sztuki w średniowieczu, historią teatru lalek oraz wybranymi zagadnieniami sztuki współczesnej. Współtwórca i wiceprezes Podlaskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, którego celem jest uzupełnianie i promocja Kolekcji II Galerii Arsenał w Białymstoku (www.galeria-arsenal.pl), jednego z najważniejszych zbiorów sztuki polskiej i obcej powstającej po 1989 roku (www.zachetapodlaska.org.pl).

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Poza słowami – Katarzyna Józefowicz

Od 30 marca do 19 maja 2019 roku

Katarzyna Józefowicz, gry, 2001–2003, tektura, papier z ulotek reklamowych, ok. 21 000 elementów, dokumentacja z 2015 roku z wystawy indywidualnej habitat w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie autorstwa B. Górki (źródło: materiały prasowe)

Zjednoczona Pangea

Od 22 marca do 9 czerwca 2019 roku

Monika Zawadzki, Karmiąca, 2014, żywica epoksydowa, akryl,. 150 x× 100 x× 214 cm, dzięki uprzejmości artystki (źródło: materiały prasowe)

Made in Britain ….On Making

Od 15 marca do 9 czerwca 2019 roku

Tucker Judith, Evi pływa / Evi Swims, 2007,olej na płótnie / Oil on canvas, fot. © Priseman Seabrook Collection (źródło: materiały prasowe)

FOGHORN. Wątek transformacji w pracach z Kolekcji II Galerii Arsenał

Od 15 marca do 5 maja 2019 roku

Piotr Uklański, Bez tytułu (Solidarność), 2007, dyptyk, fotografia na dibondzie, 260 × 370 cm, edycja 5 +AP, praca z Kolekcji II Galerii Arsenał, Białystok (źródło: materiały prasowe)

Czas przełomu. Sztuka awangardy w Europie Środkowej 1908–1928

Od 8 marca do 9 czerwca 2019 roku

Imre Szobotka, Marynarz, 1915, Janus Pannonius Múzeum, Modern Magyar Képtár, Pécs (źródło: materiały prasowe)

Patchwork: Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

Od 28 lutego do 18 maja 2019 roku

Grunwaldzki Square, fot. Michał Brzoza (źródło: materiały prasowe)

Moc natury. Henry Moore w Polsce

Od 22 lutego do 30 czerwca 2019 roku

Henry Moore, Oval with Points (na wystawie: przed Gmachem Głównym MNK) (źródło: materiały prasowe)

Nicolas Grospierre – subiektywny atlas architektury modernistycznej

1 marca do 7 kwietnia 2019 roku

Nicolas Grospierre, Blok mieszkalny, Sankt Petersburg, Rosja, 2007 (źródło: materiały prasowe)

Mikołaj Poliński: 19 odcieni szarości

15 lutego do 31 marca 2019 roku

Widok wystawy Mikołaja Polińskiego w Galerii Muzalewska, fot Galeria Muzalewska (źródło: materiały prasowe)

Ignacy Czwartos. Malarz polski

Od 22 lutego do 29 kwietnia 2019 roku

Ignacy Czwartos. Malarz polski (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR