Oskar Dawicki, Performer. Wystawa, Film, Sztuka, Życie, Galeria Art Stations, Stary Browar, Poznań 18.01-5.05.2013 r.

Nie widzieliście państwo jeszcze wystawy Oskara Dawickiego w galerii Art Stations? Nic nie szkodzi. I nie znaczy to wcale, jakobym nisko ceniła sztukę Dawickiego. Brak konieczności osobistego kontaktu z jego twórczością wynika z innych przyczyn. Otóż sztuka Dawickiego sama tak dalece ulega procesowi zapośredniczenia, że kontakt z nią „na żywo” nie ułatwia (a wręcz może utrudniać) odnalezienia najważniejszych tropów interpretacyjnych.

Oskar Dawicki, „Portret człowieka, który sprzedał kamień nerkowy swojego ojca”, 2010, fotografia, fot. dzięki uprzejmości galerii Raster (źródło: materiały prasowe Galerii Art Stations w Poznaniu)

Oskar Dawicki, „Portret człowieka, który sprzedał kamień nerkowy swojego ojca”, 2010, fotografia, fot. dzięki uprzejmości galerii Raster (źródło: materiały prasowe Galerii Art Stations w Poznaniu)

Na czym polega owo zapośredniczenie? Może tu chodzić o wypowiadanie się o sztuce (a także o artyście, kuratorze czy świecie sztuki) za pomocą różnych mediów. Mit artysty zostaje przetworzony przez narrację filmową. Wiersz, wypowiedziany ustami, ale nie głosem Dawickiego, staje się sfilmowanym performensem. Masowo powielany plakat reklamowy zawiera cząstkę niepowtarzalnego „ja” artysty. Ukryta sygnatura przeobraża tandetny szyld w limitowaną grafikę….

Zapośredniczenie dotyczy jednak także specyfiki omawianej wystawy.  Nie można już mówić (albo bardzo trudno, z wieloma zastrzeżeniami) o „dziele, artyście czy sztuce” właśnie. Obiekty wystawione i zaprezentowane w galerii Art Stations mogą być zarówno „dziełami”, „pomysłami”, „żartami”, jak jedynie „przedmiotami”. Kontekst Starego Browaru staje się zatem dwuznaczny: być może to, co obserwujemy, nie jest wcale wystawą sztuki? Może to tylko zbiór intrygujących nas przez chwilę obiektów, nagrań i zapisków, urozmaicających szaleństwo zakupów?

ZDYSTANSOWANY

Oskarowi Dawickiemu, jak wynika z obserwacji jego twórczości, nie powinno zbytnio zależeć na tym, by kurczowo trzymać się przynależności do „świata sztuki”. Choć więc galeria w Starym Browarze cieszy się już ustaloną renomą jako przestrzeń wystawiennicza, konotacje ze światem komercji czy rozrywki mogą przysporzyć sztuce Dawickiego jedynie dodatkowych znaczeń. Ta pojemność może drażnić. Twórczość Dawickiego wydaje się niezwykle elastyczna, zdolna przyjąć i pomieścić w sobie wszystko: żart, ironię, śmiertelną powagę, film, naukowość, wojnę, literaturę, problemy egzystencjalne i tożsamościowe… Co więcej, Dawicki jako artysta tworzy praktycznie za pomocą każdego medium. Wykształcony jako malarz, po studiach działał jednak jako performer, inspirowany działaniami swojego mistrza, Zbigniewa Warpechowskiego. Po 2000 roku pracował z różnymi mediami: nagrywał filmy i zlecał ich nagrywanie. Bywało, że sam w nich grał. Tworzył na papierze i romansował z grafiką reklamową. Wystawy pełne są jego instalacji: od drobnych elementów, jak tabliczka nagrobna, po rozbuchane, niczym barokowe ołtarze, kompozycje przestrzenne. Czy to nie zbyt wiele? Odbiorca (i czytelnik) może się już zacząć gubić. Kim jest Oskar Dawicki?

Wystawa w Art Stations nie pomaga w odpowiedzi na tak postawione pytanie. Przeciwnie: komplikuje możliwe strategie interpretacyjne, wysuwając na pierwszy plan ironię i prześmiewczy charakter prac artysty. Wyłania się z niej wizerunek niezwykle zdystansowanego twórcy, który powagę miesza (dosłownie!) z fekaliami, a uświęcone tradycje niweluje śmiesznymi podskokami. To niewątpliwie wabik przyciągający na wystawę. Elementy ludyczne i łagodny sarkazm wobec rzeczywistości nie nadają jego sztuce, jak zapewnia nas kurator Łukasz Gorczyca, tragizmu i autorefleksji. Przeciwnie, widać, że zwiedzający wystawę dobrze się bawią, prześcigając się w znalezieniu śladów artysty na plakatach lub omijając krowie łajno. Czy jednak sztuka nie może być zabawna? Czy powinniśmy oglądać wystawy z męką, trudząc się nad znaczeniami hermetycznych prac?  Być może istnieje wiele rodzajów sztuki, stosownie do potrzeb tak zwanej publiczności i samego świata sztuki. W tej różnorodności byłoby zatem miejsce i dla poważnych krytyków współczesności, i dla wesołych pajaców, takich jak Oskar Dawicki.

Niech uzasadnieniem dla takiej oceny będzie krótkie „oprowadzanie” po wystawie w galerii Art Stations.

PRZENIKLIWY

Zacznijmy od końca. Ostatnie piętro wystawy pokazuje swoiste muzeum twórczości Dawickiego – choć trafniejsze wydaje się określenie „gabinet osobliwości”. Brak tu tradycyjnej formy wystawienniczej, gablot czy postumentów. Niektóre z propozycji Dawickiego zdają się nawet przekraczać ramy definicyjne tak zwanych instalacji. Jak bowiem nazwać jedną z najbardziej trafnych w diagnozie współczesności pracę, która jest w istocie pracą magisterską? Dawicki anonimowo zamówił tekst naukowy, którego głównym tematem jest on sam. Próżność? Być może. Parodia mitu artysty? Z pewnością. Ale jest w tej „pracy” także ostra recenzja stanu polskiej nauki i nauczania. Społeczny problem, jakim jest systematyczne obniżanie się poziomu kształcenia, niełatwo pokazać w galerii sztuki. Napisanie takiej pracy kosztowało być może kilkaset złotych. Dzięki takiej sumie możemy odczytywać tekst włączający twórczość Dawickiego w kanon sztuki performensu. Co więcej, lektura ta przekonuje nas, że już Derrida i Foucault pisali o sprawach obecnych w jego sztuce. Obserwujemy więc proces wepchnięcia konkretnej sztuki w koleiny wielkich teorii. Zaprezentowany tekst był „naukowy”, a nie naukowy. Boleśnie przypominał naprędce tworzone licencjaty i magisterki. Ale Dawicki nie poprzestał na upublicznieniu kolejnego nonsensownego maszynopisu. Podobno nawet spotkał się z autorem pracy. O czym rozmawiali – nie wiadomo.

Tuż obok oprawionych stronic pseudopracy znajdziemy inny znak naszych czasów. Oto materiały używane do pomiarów inteligencji: słynne testy IQ, podważane  lub unaukowione, obśmiane lub brane za pewnik przy rekrutacjach i egzaminach. Oskar Dawicki pokazuje nam na wystawie, że ma najwyższy współczynnik inteligencji z możliwych. Nieprawda? A co za różnica? – zdaje się szydzić artysta – i tak ta informacja przedostanie się do szerokiej publiczności, zaanektowana przez umysły maluczkich. Kto dziś pamięta i kojarzy, jak wyglądają te testy? Kto sprawdza, czy przy ich wykonywaniu nie oszukiwano? Czy nie uczono się reguł rozwiązywania na pamięć? Tak właśnie zrobił Dawicki – dokonał niemożliwego. Wyuczył się inteligencji mierzalnej za pomocą zestawu pytań. Mało tego, posunął się jeszcze dalej. Przybliżył zwiedzającym wystawę w Art Stations zasady rozwiązywania testów na inteligencję.

A kiedy Komisja ds. Testów Psychologicznych Polskiej Akademii Nauk sprzeciwiła się (na piśmie) wykorzystaniu kopii wypełnionego arkusza odpowiedzi i ujawnieniu klucza do testu, Dawicki odpowiedział w sposób sobie właściwy. Na problematyczny materiał spuścił (dosłownie) zasłonę milczenia. Zasłona – a właściwie zasłonka, figlarny kawałek materiału na karniszu – nosi napis WSTYDLIWE STRONY INTELIGENCJI. Zasłaniając – odsłonił więc to, czego chcielibyśmy nie widzieć. Ten gest pokazuje, że sztuka Dawickiego wciąż żyje i zmienia się pod wpływem rzeczywistości. Artysta zdaje się tylko czekać, aż któryś z widzów jego performensu zareaguje. Dzięki temu występ trwa cały czas, a performensem może stać się wszystko. W szerokim rozumieniu tego pojęcia nawet obserwacja zwykłej betoniarki staje się obserwacją performensu. Niemożliwe? A jednak: spójrzmy na pracę betoniarki jak na występ. Zbadajmy jej rolę i wizerunek w kulturze, pomyślmy o jej swoistości w naszej  rzeczywistości. Znajdźmy aluzje do mitu polskiego robotnika lub, odwrotnie, polskiego nieróbstwa. Kłopoty z definicją performensu można bowiem łatwo przeistoczyć w twórczą grę.

Strony: 1 2

Tekst ukazał się w miesięczniku Odra nr 5/2013

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Bownik. Wyobraź sobie czasy, w których wszystkie rekordy już padły

Od 20 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Bownik, „Passage”, 2013 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Prabhakar Pachpute i Rupali Patil. Zwiastunki chaosu

Od 28 stycznia do 18 czerwca 2017 roku

Prabhakar Pachpute, „Góra ucieczki”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marek Starzyk. Gazetowe obrazki

Od 27 stycznia do 23 lutego 2017 roku

Marek Starzyk, Bez tytułu, 1999–2000 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jacek Sempoliński. Obrazy patrzące

Od 21 stycznia do 26 marca 2017 roku

Jacek Sempoliński (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ludwik Gronowski. Fotografie Krzemieniec/Wołyń 1930–1939

Od 19 stycznia do 19 marca 2017 roku

Ludwik Gronowski, „Na szybowisku” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Eksplozja litery

Ikonografia tekstualności jako źródła cierpień

Od 12 stycznia do 31 marca 2017 roku

Ireneusz Walczak, „Bartoszewski”, 2016 (źródło: materiały prasowe organizatora)

World Press Photo 2016

Od 14 stycznia do 12 lutego 2017 roku

Warren Richardson, Australia | „Hope for a New Life”, 28 August, Serbia/Hungary border (źródło: materiały prasowe)

Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa

Od 10 stycznia do 8 lutego 2017 roku

„Jan Kucz. Antoni Janusz Pastwa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nie, no to nie. Dźwiękowe działania obrazoburcze

Od 11 stycznia do 14 lutego 2017 roku

Ryszard Ługowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Urok prowincji w fotografii Jerzego Piątka

Od 10 stycznia do 2 lutego 2017 roku

Jerzy Piątek, „Smutek i urok prowincji”, koniec lat 70. i 1 poł. lat 80. XX w. (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR