Listopad i grudzień, w „gorączce” licznych festiwalów młodej sztuki, to szczególny czas dla artystów wchodzących na scenę artystyczną. Z jednej strony takie wydarzenia są dla nich szansą zaistnienia i odnalezienia się pośród różnorodnych kierunków oraz tendencji w sztuce, a z drugiej strony festiwale młodej sztuki mają również istotne znaczenie dla galerników i kuratorów wystaw. Warto w tym miejscu postawić pytanie o wartość, jaką dziś ma młoda sztuka. Czy aktualne kierunki w sztuce są dyktowane trendami, decyzjami i wyborami galerników i kuratorów, pieniędzmi wraz z rynkiem sztuki, czy też może istnieje jeszcze pojęcie „niezależności” młodych artystów?

Do udzielenia kolejnej opinii zaprosiliśmy Agatę Smalcerz – absolwentkę historii sztuki na UJ (dyplom 1988, dotyczący performance w Polsce). Od 1992 roku związaną z Galerią Bielską BWA w Bielsku-Białej (od 2003 jej dyrektor). Kuratorkę wystaw, autorkę tekstów o sztuce. Odpowiedzialną za rozwój Biennale Malarstwa „Bielska Jesień”.

Remigiusz Suda, „300 dpi”, fot. Jacek Rojkowski, Galeria Bielska BWA, 41. Biennale Malarstwa Bielska Jesień (źródło: materiały prasowe organizatora)

Remigiusz Suda, „300 dpi”, fot. Jacek Rojkowski, Galeria Bielska BWA, 41. Biennale Malarstwa Bielska Jesień (źródło: materiały prasowe organizatora)

Czy sztuka musi być młoda?

W obecnym, zdominowanym przez marketing świecie, przyjęło się, że młodość jest wartością samą w sobie. Jest atrakcyjna, w przeciwieństwie do starości. Już nie doświadczenie jest ważne, ale przebojowość. Coraz młodsi sportowcy, już często dzieci, coraz młodsze gwiazdy pop-muzyki, modelki, aktorzy. Ściganie się, jak w sporcie, prowadzi do tego, że i w sztuce szuka się coraz młodszych geniuszy. Ukuto więc termin Młoda Sztuka, który ma czysto marketingowy wydźwięk. Tymczasem nie ma takiej kategorii artystycznej. Tak samo jak w przypadku innych dziedzin, muzyki czy literatury, chodzi wyłącznie o wskazanie młodego wieku jej twórców, co może pociągać za sobą nowe spojrzenie na tę dziedzinę i wartości, których do tej pory nie odkryto. Ale wcale nie musi. Pogoń za nowością strasznie wypacza ocenę sztuki.

Biennale Malarstwa „Bielska Jesień” nigdy nie było przeznaczone wyłącznie dla młodych artystów. Świat sztuki oglądany z pozycji jej organizatora – galerii leżącej w dużej odległości od centrum – nie zamyka się do wąskiego grona, faworyzowanego przez topowe warszawskie galerie. Wręcz przeciwnie: ambicją Galerii Bielskiej BWA jest poszukiwanie nieodkrytych talentów wśród nieznanych, młodych i starszych twórców w całej Polsce. Wiek nie odgrywa tu żadnej roli, szanse ma nie tylko ten, kto jest świeżo upieczonym absolwentem którejś z akademii. Często rozwój artysty powoduje, ze dopiero w starszym wieku dopracowuje się własnej, autentycznej formuły. Od tego roku postanowiliśmy także w ogóle nie zwracać uwagi na dyplom, czy jego brak. Ta rewolucyjna edycja nie przyniosła jakiegoś bardzo spektakularnego debiutu: decyzje jury są wypadkową pięciu głosów, przez co niwelują się bardziej odważne wybory. Formuła otwartości na wiek spowodowała, że wspaniale zaistniała, nagrodzona II nagrodą, Ewa Skaper (rocznik 1954), a brak wymogów co do dyplomu – że został wyróżniony student I roku Remigiusz Suda (rocznik 1988). Niestety jury nie wyłowiło żadnego ciekawego artysty, który w ogóle nie studiowałby na Akademii. Ale jest to szansa przy kolejnych edycjach, być może te decyzje będą bardziej odważne.

Zaistnienie – sprawa ambiwalentna

Przyjęło się, że pewne miejsca – kilka galerii i muzeów oraz redakcji – wyznaczają to, co wartościowe w sztuce. Jeśli artysta „tam” nie zaistnieje, to właściwie nie ma dostępu do wielkiej kariery. Tymczasem, funkcjonują też inne instytucje – galerie i fundacje, które raczej nie spotkają się na jednej orbicie. Inna sprawa to „świat sztuki” za granicą i tam ta polaryzacja jest jeszcze większa. Większą rolę odgrywają w niej kolekcjonerzy i ich zainteresowanie danym artystą powoduje, że nagle w Polce również zaczyna on być dostrzegany.

Zaistnienie w tym szalenie trudnym świecie następuje wtedy, gdy o kimś się mówi. Zainteresowanie artystą powoduje, że dostaje się różne propozycje. Jednak tu też trzeba być przezornym i czasem odrzucić lukratywną z pozoru ofertę, bo może ona zaprowadzić na manowce. Czasami powodem zainteresowania bywa tzw. skandal, ale jeśli jest on celem samym w sobie, to można przepaść. Z drugiej strony gloria, np. zwycięzcy jakiegoś konkursu, też nie daje gwarancji dalszego sukcesu, zawiść w tym środowisku – jak zresztą wszędzie – bywa zabójcza. Niemal wszystko zależy od szczęśliwego zbiegu okoliczności, zainteresowania odpowiednich ludzi, wpływowych kuratorów, obracania się w pewnych kręgach. Ja zawsze cenię uczciwą postawę – twórczość nie podszytą dążeniem do sukcesu. Przy wyborze prac młodych artystów na wystawę kieruję się tym, czym w przypadku artysty nie-młodego. Jego propozycja musi być interesująca, własna, nie powielająca schematów. Chcę też aby sztuka była o czymś, żeby odzwierciedlała autentyczne problemy, sprawy, które nurtują jej twórcę. Znalezienie formy, która przemówi do innych o sprawach ważnych dla autora jest podstawowym warunkiem dobrej sztuki.

Jednak młodym jest trudno

Sytuacja młodych artystów jest bardzo trudna. O ich istnieniu na rynku sztuki najlepiej świadczy fakt, że aby sprzedać obraz, godzą się np. brać udział w aukcji sztuki, gdzie ceną wywoławczą jeszcze do niedawna było 200 złotych (teraz to chyba 500 złotych). Ale taki jest polski rynek. Dużym zainteresowaniem cieszą się wszelkie targi taniej sztuki, gdzie ceny oscylują wokół owych 200 złotych. Taka kwota wydaje się być adekwatna dla możliwości przeciętnego polskiego portfela. Początkującym kolekcjonerom radzi się kupować dzieła młodych artystów z nadzieją, że któryś z nich zrobi karierę, jak emblematyczny Sasnal. Ale nie ma jednego gremium, które przybijałoby pieczątkę wartościowości lub jej braku. Jeden krytyk wyniesie pracę pod niebiosa, a inny – niemal pogrąży. Ambiwalencja dotyczy nie tylko sztuki młodych artystów. Mówi się, że czas zweryfikuje wszystko, ale czasem to kwestia wielu dziesiątków lat.

Jeśli ktoś nie „załapie się” jako asystent na Akademii (gdzie też ma na początku groszową pensję) lub nie podejmie innej pracy – w szkole czy w reklamie – właściwie nie ma za co żyć. Rzesze absolwentów, które co roku opuszczają wyższe uczelnie plastyczne są właściwie nie do zagospodarowania. Tylko jednostki mogą liczyć na wystawę czy realizację projektu artystycznego, ale to też nie daje dochodu. Nawet stypendium przeznaczone jest głównie na materiały czy usługi związane z projektem, a nie na utrzymanie artysty.

Trochę optymizmu

Optymistyczne jest to, że młodzi ludzie stosunkowo dobrze radzą sobie za granicą: w zdobywaniu różnego rodzaju grantów, udziale w rezydencjach artystycznych. Nie mają kompleksów, zdają sobie sprawę z tego, że ich sztuka nie jest gorsza od tej uprawianej przez rówieśników z lepiej rozwiniętych krajów. Znają języki, dobrze poruszają się zarówno fizycznie, wyjeżdżając i nawiązując kontakty, jaki i wirtualnie, tworząc strony internetowe, blogi, profile na myspace, vimeo czy you tube. Świat stoi przed nimi otworem.

1 komentarz do artykułu “Na przekór lukratywnym ofertom”

  1. Frank

    proponuję wrócić być może tyle samo że jest to jednak coś nowego jeżeli chodzi o terminologię nie byłaby to gdzie jest sztuka dojrzała na przykład z przejrzała niedojrzała dojrzewająca bardzo dojrzała dojrzała.

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Not a Pretty Story

Magdalena Kargul

„I Am Not Your Negro”, reż. Raoul Peck (źródło: materiały prasowe Magnolia Pictures)

Otwieranie formy

Paweł Bień

Oskar i Zofia Hansenowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ucieczka do przodu

Sebastian Pytel

„Człowiek z magicznym pudełkiem”, reż. Bodo Kox, 2017 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Świat zahibernowany

Piotr Jemioło

„Zero K”, Don DeLillo, Oficyna literacka Noir sur Blanc, 2017 (źródło: materiały prasowe wydawcy)

W grotach pamięci

Rafał Augustyn

Alberto Ginastera, „Bomarzo”, fot. Javier del Real (źródło: materiały prasowe Teatro Real w Madrycie)
więcej artykułów

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Awers/rewers. Architekt Bohdan Lachert

Od 24 listopada 2017 roku do 2 kwietnia 2018 roku

Dom własny Bohdana Lacherta przy ul. Katowickiej 9 w Warszawie, pokój stołowy i oranżeria, fot. Witalis Wolny, 1972, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk (źródło: materiały prasowe organizatora)

14. Festiwal Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza

Od 21 listopada do 10 grudnia 2017 roku

Plakat 14. Festiwalu Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza (źródło: materiały prasowe)

Chór Alexandrowa – polska trasa koncertowa

Od 21 do 26 listopada 2017 roku

Chór Alexandrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm

Od 1 grudnia 2017 roku do 8 kwietnia 2018 roku

Wawrzyniec Dayczak, projekt Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego przy ul. Sakramentek, widok perspektywiczny, 1934–1938, flamaster i tusz na kalce technicznej, 40,5 x 53,5 cm, ze Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

12. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Opowiadania Superbohaterowie

Od 15 do 19 listopada 2017 roku

Grupa Studnia O. „Don Kichot i jego opowieści” (źródło: materiały prasowe organizatora)

David Lynch. Silence and dynamism

Od 12 listopada 2017 roku do 18 lutego 2018 roku

„Shadow of a Twisted Hand Across My House”, 1988, Copyright: David Lynch (źródło: materiały prasowe organizatora)

43. Biennale Malarstwa Bielska Jesień 2017

Od 10 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Sebastian Krok, Amor, 2016, tempera, akryl, alkid, lakier do podłóg na pościeli nabitej na krosno, 23x30 cm (źrodło: materiały prasowe organizatora)

Odciskanie świata

Od 11 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Fot. Sandra Kępa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kryptonim Żegota – ukryta pomoc, pomoc ukrytym

Od 16 listopada 2017 roku do lipca 2018 roku

Polskie i żydowskie dzieci, podopieczni domu sierot w Poroninie, po 1945, wł. prywatna (źródło: materiały prasowe organizatora)

37. Konkurs im. Marii Dokowicz – Najlepsze Dyplomy UAP

Od 10 do 16 listopada 2017 roku

Natalia Zakrzewska, Najlepsze Dyplomy 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR