Stanisław Bereś: Siedzimy w pańskiej ulubionej restauracji. Ile czasu ze swojego życia spędził Pan w tego typu miejscach?

Tadeusz Konwicki: Niezbyt wiele, a jeśli już się to zdarzało, na ogół zresztą wieczorami w latach mojej młodości, to wybieraliśmy raczej takie miejsca, w których panowie wypijają po parę kieliszków. Wtedy życie było dość szare: nie było telewizji, radio stanowiło rzadkość, a kino też było trudno dostępne. Te braki rekompensowaliśmy więc sobie bogatym życiem towarzyskim.

Tadeusz Konwicki i Gustaw Holoubek, fot. Mariusz Kubik (źródło: Wikipedia. Wolna Encyklopedia)

Tadeusz Konwicki i Gustaw Holoubek, fot. Mariusz Kubik (źródło: Wikipedia. Wolna Encyklopedia)

Ze statystyk wynika, że przesypiamy średnio 15 lat życia. Pan na te rozmowy z innymi literatami oraz aktorami (np. Łapickim czy Holoubkiem), na pewno poświęcił w sumie z pięć lat. Dało wam to coś dobrego, czy tylko zabrało czas?

To była forma obcowania, koleżeństwa. Z Holoubkiem na przykład poznałem się przy tworzeniu Salta i od tamtej pory spotykaliśmy się praktycznie codziennie. On nawet swoje sprawy dyrektorskie tak układał, żeby móc wyskoczyć na kawę i pogadać przez chwilę. Nie gadaliśmy o żadnych podniosłych rzeczach, nie politykowaliśmy, nie reorganizowaliśmy świata. Zdarzało się, że Gucia [Holoubka – przyp. red.] coś nagle naszło i uzewnętrzniał się jako głęboko myślący facet, wręcz filozof sztuki. Te rozmowy były bezpretensjonalne, a często wręcz zabawne. Nie znaczy to oczywiście, że rozmawialiśmy o niczym.

A plotkowaliście czasem o kumplach i ich nowych książkach, rolach, romansach?

Panie profesorze, ja jestem z Wilna.

Tam się nie plotkowało?

Oczywiście że nie. Dlatego tutaj mam ciągle problem z zakorzenieniem i miejscowymi, bo oni ciągle o wszystko pytają, a ja tego nie znoszę. Ktoś na przykład zaczepia mnie: A co słychać u Gucia? Więc ja na to: Zdaje się, że gdzieś wyjeżdża. – A dokąd? – Nie wiem. – Jak to, nie zapytałeś? (dobitnie) – Tak, nie pytałem! Taki mam styl, więc w naszych rozmowach kwestie rodzajowe i tematy obyczajowo-serialowe nie wchodziły w grę. Mówiliśmy o sporcie, coś wspominaliśmy, ale nie było to plotkowanie.

To ciekawe, bo w książce Joanny Siedleckiej Kryptonim Liryka czytałem zapis pańskich rozmów z Dygatem i tam jest dużo takich wątków…

Wiedzieliśmy ze Stasiem, że jesteśmy podsłuchiwani. Nawet kiedyś mieliśmy taki system, że zaczynaliśmy rozmowę bardzo prorządowo, a potem nagle rzucaliśmy antyreżimowymi bluzgami. Raz obsługa podsłuchu nie wytrzymała, wtrąciła się i powiedziała: – Panowie, ale to już lekka przesada. Do głowy nam nie przyszło, że ktoś w tym będzie szperać po latach i to zostanie opublikowane. Takie to było zwykłe, ludzkie gadanie: on czuł się samotny, a ja mówiłem różne prowokacyjne rzeczy, żeby go rozruszać. Dygat miał swój własny oryginalny styl i chociaż był inteligentny, a do tego bardzo utalentowany, w gruncie rzeczy pozostał dużym chłopcem, więc zdarzało mu się mieć dziwaczne, przekorne opinie, które nie miały żadnego uzasadnienia, a często nawet emocjonalnego pokrycia. Z dużą przykrością więc przyjmuję, że dziennikarze szperają teraz w śmieciach i dogrzebali się do tych rozmów, które z mojej perspektywy są mało ważne i marginalne. O widzę, że profesor Bereś kiwa głową z powątpiewaniem… Pamiętam, że kiedyś tłumaczył mi, że to ma duże znaczenie dla historii literatury. Ale moim zdaniem plotkarstwo nie ma znaczenia.

Tadeusz Lubelski: Chodzi o konieczność zachowania prywatności, prawda?

Niektórym wydaje się, że literat cały czas się kreuje, więc dopiero na podsłuchu jest szczery. Tymczasem moim zdaniem każdy pisarz, czy tego chce, czy nie chce, w swojej twórczości ujawnia całą prawdę o sobie. Czytałem gdzieś niedawno, że analiza prozy Sienkiewicza ujawnia, że on był trochę pedofilem, bo mu się bardzo podobały małe panienki. To pokazuje, że analiza literacka może wejść w osobowość piszącego bardzo głęboko.

TL: Czyli to jest właściwe zajęcie dla historyków literatury, mówi pan? Powinny mówić teksty literackie, a nie materiały z podsłuchów?

Mówię po prostu o dobrych obyczajach. Podglądanie i podsłuchiwanie nie jest zdrowe. Ja jestem z Wilna, więc tym bardziej to nie jest w moim stylu.

A co z literatami, którzy piszą dzienniki? Czy w ten sposób przenoszą prawdę, która kiedyś była wypowiedziana przy stolikach, czy może jest to tak samo wykreowany obraz, jak w ich twórczości?

(poirytowany) Ale po co mamy o tym mówić? Mnie to w ogóle nie interesuje!

Pan się burzy na zaglądanie w podsłuchy, ale one zdradzają, że jednak o czymś tam plotkowaliście. Ale tak naprawdę mnie interesuje, ile z tych rozmów, które tu, w “Nowym Świecie” czy w “Czytelniku” się odbywały, przeniknęło do literatury? Czyli na ile literacki “salon” miał wpływ na twórczość?

To jest styl myślenia rodem z dwudziestolecia międzywojennego, kiedy literatura rodziła się przy stolikach kawiarnianych np. w „Ziemiańskiej”. Proszę jednak pamiętać, że ja należę do pokolenia, które przeżyło wojnę i dostało nieźle w kość. Nasze dramaty życiowe były w związku z tym tak intensywne, że nie musiały potem w barze przy kielichu nabierać form memuarowych czy literackich.

Tu w kawiarni “Nowy Świat” spotykał się pan z przyjaciółmi, o których pisał pan później w wielu książkach, od Kalendarza i klepsydry po dzisiejsze diariusze. Jak wygląda obecność tych – najbliższych panu ludzi – w książkach?

Moje pokolenie miało lęk przed pozą. Staraliśmy się być autentyczni i bardzo dbaliśmy o to, żeby w życiu pozazawodowym nie pozować na artystów wtajemniczonych. Na przykład Gucio Holoubek w życiu był zwykłym człowiekiem z tłumu, do tego kibicem sportowym. Dopiero jak wchodził na scenę, stawał się artystą. Nie mieliśmy jakiegoś cudownego stolika, przy którym rodziły się błyskotliwe myśli i nowatorskie idee. Wręcz przeciwnie, staraliśmy się być jak najmniej upozowani, jak najbardziej normalni. Trudno mi opisać klimat tych naszych spotkań w biegu, ale na pewno był on bardzo naturalny, nie było to umawiane zasiadywanie przy stolikach, choć każdy przychodził punktualnie o „swojej” godzinie, czyli kiedy mógł. Ostatecznie każdy z nas miał swoje sprawy.

Bardziej rozmawialiście o swoich dziełach, książkach, rolach czy o życiu codziennym, np. meczach lub ostatnich przeżyciach?

Jak to o „swoich dziełach”? Nam takie słowo nie przeszłoby przez usta.

Mówiąc w ten sposób, wyrażam swój szacunek do pańskich utworów. Natomiast pana koledzy mieli prawo do poufałości, więc pewnie mówili: „Tadziu, napisałeś nową książkę, chcę ci powiedzieć pryncypialnie, co o niej myślę”. Były takie rozmowy?

Były takie rozmowy. Kiedyś nie mogłem pojechać do Chałup na wakacje, bo żona z dziećmi wyjechała, a tu nagle dowiaduję się, że po Warszawie grasuje Stasiu Dygat, rozpowiadając: – Tadeusz zdradził sprawę! Ponieważ to się powtarzało, nie wytrzymałem i pytam go: – Jaką to sprawę zdradziłem? – Napisałeś książkę!

TL: Aha, czyli należało nie pisać?

Tak deklarowaliśmy w naszych koleżeńskich zabawach i grach, ale Stasia irytowało, że ja co dwa lata wydaję książkę, podczas gdy on nad swoją prozą pracuje cierpliwie i mozolnie. Były więc tego typu rozmowy, ale proszę ode mnie nie wymagać zwierzeń. Byliśmy normalnymi ludźmi. Nie było u nas klimatu przedwojennej literatury, hierarchii, reguł, salonu, postanowień, bo uformowała nas wojna. Byliśmy pokoleniem, które – nakarmione romantyzmem – zderzyło się  z historią, z ogromnymi dramatami. Trudno wymagać, żebyśmy jak wykwintni, młodzi intelektualiści francuscy z fularami na szyjach omawiali sprawy literatury. Czuliśmy się jak przechodnie z ulicy, zajęci sportem i panienkami… Czasem na wyjazdach lekko się awanturowaliśmy. Ale to tyle.

TL: Mówi pan, że jest związany ze swoim pokoleniem. Widać jednak, że w pańskiej twórczości wyraźnie jest też obecne Wilno, w którym spędził pan przecież niedużą część dzieciństwa. Co sprawia, że ten okres jest dla pana tak ważny? I jak człowiek może ocalić taką wrażliwość?

Może trochę koślawo powtórzę panią Marię Dąbrowską, która pisała, że dzieciństwo jest to nauka życia i świata, która tak silnie wgryza się w ekrany naszej pamięci i jestestwa, że stymuluje całe nasze życie i postępowanie. Ja strasznie się pilnowałem, żeby nie stać się, mówiąc w cudzysłowie, Wiechem Wileńszczyzny, żeby nie czerpać z tego korzyści. W niektórych moich książkach nie ma nawet nazwy: Wilno. Mój gdański kolega, pisarz Aleksander Jurewicz, powiedział do mnie kiedyś: – Pan nie jest wileńskim pisarzem, ale pisarzem z Wilna. I dokładnie na tyle sobie pozwalałem. Wydaje mi się, że we wszystkim, nawet w swojej polszczyźnie, jestem stamtąd, ale staram się tego nie wykorzystywać dla swojej promocji czy dla budowania swojego miejsca w literaturze.

Co nie zmienia faktu, że tej Wileńszczyzny jest bardzo dużo w pana twórczości. Zastanawiam się, czy w tych wspomnieniach chodzi tak naprawdę o dzieciństwo, czy o samą Wileńszczyznę – krainę, która w czasie wojny została nam zagrabiona i do której nie można już było powrócić.

Ten wpływ, o którym mówię, zdarza się nawet wtedy, gdy ktoś pochodzi z obszaru bez takiego historycznego bagażu jak Wileńszczyzna. Na to nie ma rady. Byłem kilka razy w Wilnie po wojnie, nawet w ostatnim trzydziestoleciu, i patrzyłem na nie z przyjemnością, ale zauważyłem, że we mnie ciągle siedzi moje dawne Wilno. To dzisiejsze jest – owszem –  bardzo ładne i sympatyczne, ale w żaden sposób mnie nie emocjonuje, niczego głębszego nie porusza.

Strony: 1 2 3 4 5

Rozmowa ukazała się w miesięczniku Odra nr 10/2012

Dodaj komentarz


Artykuły

Recenzje

Opinie

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

FFFAMOUS

Od 25 października do 28 listopada 2017 roku

Piotr Leczkowski, Eva Calls 07, 2014 42 x 53 cm, fotografia cyfrowa, clothes & stylist By Björn (źródło: materiały prasowe organizatora)

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR