W ponowoczesnym społeczeństwie sztuki wizualne są przez mass media deprecjonowane i traktowane w instrumentalny sposób. Mass media są zainteresowane kulturą w znaczeniu wydobycia z niej przede wszystkim wątku sensacyjnego i erotycznego. W związku z tym wybiórcza i przypadkowa analiza kultury łączy się zazwyczaj ze skandalem, śmiesznością czy niedorzecznością proponowaną najczęściej przez spektakl antysztuki lub pochodzący wprost z samego życia, jak wizyta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Chinach. Koszt tej wycieczki okazał się zaskakująco duży – ok. 100 000 zł. A jaki był efekt? Zobaczymy albo i nie!

Julia Curyło, „Baranki Boże”, 2009, olej, płótno (dzięki uprzejmości Galerii Strefa A w Krakowie)

Julia Curyło, „Baranki Boże”, 2009, olej, płótno (dzięki uprzejmości Galerii Strefa A w Krakowie)

Wystarczy przytoczyć kilka tytułów z prasy codziennej, aby zorientować się, jak pokazywany jest problem kultury. Oto tytuł wzięty z „Gazety Wyborczej” Awantura we Włoszech: Gwiazdor zaatakował księży. “To kapłan dekadencji”, “brednie”. Ale tak nie jest na całym świecie, wystarczy poczytać „The Guardian” czy „New York Times” albo zobaczyć sposób prezentacji kultury wizualnej w tamtejszej telewizji: BBC czy Euronews. A w Polsce? Zmiana dyrektora specjalistycznego kanału telewizji polskiej Kultura nie spowodowała poprawy sytuacji. Kulturę zastępuje zwykle rozrywka, o sztuce już nikt nie mówi. Nocą pokazuje się głównie programy o wideo, które nie spełniają żadnych norm kulturotwórczych, gdyż brak im pobieżnej choćby analizy krytycznej.

Od 1990 roku po tzw. transformacji politycznej rozwinęły się równocześnie procesy prywatyzacji i symulacji, w ten drugi w znaczeniu używanym przez Jeana Baudriallda. Pierwszy polega jednak na centralizacji. Pod pozorem demokratyzacji centralnie steruje kulturą Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które daje ogromne pieniądze niektórym muzeom, najczęściej w Warszawie i w Krakowie. Drugi proces polega na udawaniu pracy badawczej, wystawienniczej, edukacyjnej, czyli symulacji, czego dobitnym przykładem był Kongres Kultury we Wrocławiu zorganizowany demokratycznie tylko dla wybranej części elity. Ten drugi proces nie dotyczy tylko Polski. Jeśli ktoś nie wierzy, niech przeliczy, ile kosztuje zorganizowanie wystawy np. Katarzyny Kozyry w Muzeum Narodowym w Krakowie, czy ile wystaw przygotowuje jakieś duże Muzeum Narodowe, a ilu pracowników jest tam zatrudnianych. O reformach polskiego muzealnictwa mówi minister Zdrojewski, ale jak wiemy z doświadczenia na tym się to skończy. Dla porównania proszę sprawdzić ilość pracowników w dowolnie wybranym niemieckim czy austriackim Kunstahalle albo w Centre Pompidou w Paryżu i zobaczyć ilość prezentowanych corocznie ekspozycji.

Konkursy?

Szybko z pamięci publicznej zniknie przeciętna realizacja trzech filmów o znaczeniu propagandowo-demagogicznym z Pawilonu Polskiego na Biennale Weneckim wykonana przez Yael Bartanę działającą w kręgu „Krytyki Politycznej”. Spytajmy raz jeszcze o skład jury i jawność wszystkich zgłoszonych projektów. W Polsce jej filmy przedstawiano oczywiście jako międzynarodowy sukces. O ile pamiętam, od lat 80. każdy z polskich pokazów w Wenecji przedstawiany był jako wybitne wydarzenie. Piotr Bernatowicz w podsumowaniu roku 2011 słusznie zwrócił uwagę, że „Krytyka Polityczna” „[...] całkowicie zawładnęła umysłami osób wpływających na polskie życie artystyczne”[1].  I oczywiście jest to groźne, przede wszystkim w swym wymiarze finansowym realizowanym przez MKiDN, aby spojrzeć na listę dotacji i grantów, także tych przyznanym galeriom (głównie Raster oraz Żak/Branicka z Berlina) na uczestnictwo w międzynarodowych targach sztuki.

Przestały mieć jakiekolwiek znaczenie wystawy grafiki. Kto wie, że w Łodzi w 2011 miało miejsce 14 Międzynarodowe Triennale Małych Form Grafiki? Niewiele osób poza samą Łodzią interesuje się tego typu konkursami. Jej znaczenie diametralnie uległo minimalizacji od początku XXI wieku. Mamy za to śmieszne konkursy malarskie, w tym chyba najbardziej kuriozalny im. Gepperta we Wrocławiu próbujący wyznaczać trendy w malarstwie. Ukazuje nie tylko infantylizm młodych twórców, ale pomieszanie pojęć teoretycznych przez jury, które nie tylko dopuściło do prezentacji słabych fotografii, wideo i instalacji, ale takie prace nagrodziło, co jest nieporozumieniem. Można tu mówić o anestetycznym postpiktorializmie, któremu uległo jury. Np. Łukasz Surowiec wykonał bardzo ciekawe i ryzykowane prace krytyczne używając fotomontażu cyfrowego, ale to nie jest malarstwo. Przy takim nastawieniu jury przeoczono bardzo ciekawie zapowiadające się malarstwo Julii Curyło, która miała wystawę indywidualną w toruńskiej Wozowni. Jej monumentalne w formie prace są nowym rodzajem fotorealizmu, który diagnozuje religijną pustkę.

Nowe stare giganty?

Otwarcie na uniwersalizm i „umiędzynarodowienie” UE zaowocowało w Polsce nowymi posadami dyrektorskimi w CSW w Warszawie i w CSW w Toruniu. Oba wybory spowodowały, że do tej pory sprawnie działające machiny kultury w 2011 bardzo znacznie ograniczyły swoją aktywność. W przypadku Warszawy i Torunia odeszło z pracy kilku znaczących pracowników merytorycznych, co nie wystawia dobrej opinii nowej dyrekcji. W przypadku drugiej instytucji okazało się, że dyrektor nie zna scenariusza jednej z najbardziej kontrowersyjnych wystaw, jaką niewątpliwie była THYMOS. Sztuka gniewu 1900–2011 (kurator Kazimierz Piotrowski), która dokonała podziału na stronę lewą (komunistyczną) i prawą – narodową, czyli prawicową. Jednak takie arbitralne podziały są bardzo niebezpieczne i zwodnicze. Nie zawsze życie polityczne przekłada się na twórczość wizualną i nie zawsze taka klasyfikacja jest trafna (np. aspirujący do buddyzmu Marek Zygmunt czy operujący dadaistyczno-surrealistyczną formą religijny Andrzej Różycki). Wracając do tej instytucji, to nowy dyrektor – Paweł Łubowski CSW uczynił placówkę bardziej lokalną, o znaczeniu dużego BWA, a była pod koniec poprzedniej dyrekcji międzynarodową, z prężnym zespołem kuratorskim, choć początki też nie były obiecujące.

Na samym początku 2011 w CSW w Warszawie mogliśmy obejrzeć Fragment Mirosława Bałki, w którym dwadzieścia kilka prac wideo stwarzało ciekawą jakość artystyczną, ale niedorównującą jego dokonaniom rzeźbiarskim. Operuje on krótkimi i zbyt prostymi formami filmowymi, aby konkurować z możliwościami innych twórców, bardziej zaawansowanymi pod względem technologicznym. Ale jego koncepcja krótkiej i prostej realizacji doskonale sprawdza się w formie instalacyjnej, ukazując problem zagrożenia i bliskiej śmierci.

Także niewiele interesującego działo się w Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie, która ma od niedana nową dyrektorkę powołaną bez konkursu – Hannę Wróblewską. Na co wydawane są tu miliony złotych? Na utrzymanie gmachu i personelu, podobnie jak wielu innych polskich placówek cierpiących na nadmiar pracowników oraz niedobór wystaw i publikacji. I żadnej reformy po 1990 w tym względzie nie było w Polsce.

W Zachęcie miała miejsce wielka wystawa Marii Pinińskiej-Bereś, Natalli LL i Ewy Partum. Było to tylko przypominanie, a nie – stworzenie nowej interpretacji czy nowego toposu. Brakowało pomysłu, podstawowej idei, np. porównania do współczesnych im artystek z Europy Środkowej, np. Sanji Iveković, Mariny Abramović. Pokazanie pod koniec roku 2011 wystawy światowego fotografa Wolfganga Tilmansa było ważnym posunięciem w kontekście twórczości XXI wieku, która poszukuje nowej estetyki, nowego obrazowania, pozbawionego starej fotograficznej artystyczności na rzecz widzenia, jakie wprowadziła do fotografii światowej m.in. Nan Goldin.

  1. P. Bernatowicz, , Rok 2011 – rok lewicy w sztuce współczesnej, „Obieg”, http://www.jureckifoto.blogspot.com/ [data dostępu 10.02.12]
Strony: 1 2 3 4

KRZYSZTOF JURECKI (ur. 1960), krytyk i historyk sztuki, członek honorowy ZPAF i AICA. Specjalizuje się w historii sztuki XX wieku, zwłaszcza modernizmu i awangardy artystycznej, zajmuje się przede wszystkim fotografią i filmem eksperymentalnym. Autor kilku książek z zakresu fotografii. Pisał dla wielu pism artystycznych, obecnie dla „O.pl” i „Formatu”. Przewodniczący jury konkursu Cyberfoto w Częstochowie (od 2002) i Biennale Sztuki w Piotrkowie (od 2011). W latach 1998-2005 kierował działem Fotografii i Technik Wizualnych w Muzeum Sztuki w Łodzi. Kurator wystaw. W latach 2007-2017 roku związany z Galerią Wozownia w Toruniu. Wykładał na ASP w Poznaniu, Łodzi i Gdańsku, obecnie na WSSiP w Łodzi. Prowadzi blog: http://jureckifoto.blogspot.com/.

Komentarze (3) do artykułu “Podsumowanie roku 2011 w kulturze wizualnej”

  1. Waldemar

    Zgadzam się z wieloma ocenami sytuacji sztuki w Polsce, zawartymi w artykule, ale utożsamianie muzeum z galerią to mylenie pojęć. Proszę sprawdzić statuty Muzeów Narodowych – działalność wystawiennicza jest tam zwykle na 5 – 6 miejscu, po gromadzeniu zbiorów, inwentaryzowaniu, działalności naukowej, badawczej i edukacyjnej, przechowywaniu zbiorów i ich konserwacji. Muzeum jest przede wszystkim placówką naukową o rozbudowanych zadaniach, stąd taka liczba zatrudnionych w nim pracowników. Na ilość wystaw nigdy nie wygra z galerią, zajmującą się przede wszystkim organizowaniem wystaw. Porównujmy muzea z muzeami, galerie z galeriami.
    Pozdrawiam -
    Waldemar Wojciechowski

  2. Krzysztof

    Nigdzie nie utożsamiałem galerii, w tym prywatnych, z muzeami narodowymi. Natomiast zwracam uwagę na na ilość i znaczenie wystaw, jakie oferuje się publiczności, np. Muzeum Narodowe w Krakowie czy w Gdańsku. Tak naprawdę to nie mamy dostępu do wielu danych, np. o konserwacji obiektów, i jakie są to koszty. Były dyrektor Muzeum Narodowego w W-wie prof. P. Piotrowski pragnął zmienić de facto ograniczyć właśnie Dział Konserwacji. Jak się to skończyło, wszyscy wiemy.

  3. Waldemar

    W artykule zaproponował Pan porównanie ilości wystaw w dużym Muzeum Narodowym z dowolnie wybranym niemieckim czy austriackim Kunsthalle… Owe Kunsthalle to właśnie galerie sztuki współczesnej, czasem posiadające własne kolekcje, niektóre wspierane przez lokalne Kunstverein – towarzystwa artystów, miłośników i kolekcjonerów sztuki. W tym momencie należałoby porównać budżety wystawiennicze tych instytucji; finansów przeznaczonych w Muzeach Narodowych na utrzymanie budynków, zbiorów czy na wynagrodzenia nie można przeznaczyć na organizację wystaw. Przypominam, że to Państwo jako założyciel Muzeum Narodowego nakłada na nie rozliczne obowiązki i zapewnia finansowanie ich wypełniania. Można oczywiście dyskutować nad zakresem zadań Muzeum (tu właśnie przydaje się przykład prof. Piotra Piotrowskiego), ale dopóki nie zmienią się wymagania państwa, nie zmienią się też liczby pokazywanych wystaw, bo budżety na nie przeznaczane są żałośnie skromne.

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

FFFAMOUS

Od 25 października do 28 listopada 2017 roku

Piotr Leczkowski, Eva Calls 07, 2014 42 x 53 cm, fotografia cyfrowa, clothes & stylist By Björn (źródło: materiały prasowe organizatora)

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR