Jiří Kovanda, XXX, Kurator: Michal Koleček, Galeria Arsenał w Białymstoku, 12.10-8.11.2012

Miłośnicy porno mogą być zawiedzeni. Mimo obiecującego tytułu – XXX – który można odnieść do stosowanego w krajach anglosaskich oznaczenia filmów wiadomego gatunku, w salach Galerii Arsenał w Białymstoku golizny oraz seksu brakowało. W zamian dominował podszyty absurdem humor, będący jednak nośnikiem istotnych treści o charakterze społecznym, a także najzwyczajniejsza w świecie ciepła, miła atmosfera. Wszystko za sprawą Jiří’ego Kovandy, jednego z najbardziej uznanych współczesnych artystów czeskich[1], w ostatnich latach odnoszącego spektakularne sukcesy na arenie międzynarodowej, rzadko jednak obecnego w Polsce[2]. Białostocką prezentację można śmiało traktować jako pierwszą dużą wystawę Kovandy w naszym kraju, dającą dobre wyobrażenie o jego sztuce i postawie artystycznej.

Jiří Kovanda, „XXX” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jiří Kovanda, „XXX” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kurator XXX, Michal Koleček, dostał do dyspozycji trzy sale Arsenału. Wykorzystał je właściwie, prezentując twórczość Kovandy w ciekawy i inteligentny sposób. Każda przeznaczona została na odmienne w charakterze realizacje. W głównej można było oglądać tekstowo-fotograficzną dokumentację różnego rodzaju działań konceptualnych, podejmowanych przez Kovandę od 1976 roku, zazwyczaj przybierających formę akcji oraz interwencji w przestrzeni miejskiej bądź galeryjnej. W najmniejszej z sal znalazła się projekcja wideo – zapis jednego z najbardziej znanych i efektownych performance’ów artysty, stworzonych w ostatnich latach: Całowanie przez szybę (2007). Ostatnie, wąskie, długie wnętrze zostało wykorzystane jako przestrzeń dla realizacji projektu site-specific, którego tytuł jest zarazem tytułem całej prezentacji. Tak pomyślana wystawa pozwalała na zapoznanie się z najważniejszymi wątkami twórczości czeskiego artysty, ujętymi w perspektywie historycznej i współczesnej zarazem. Nie znalazły się na niej co prawda obrazy, które Kovanda malował głownie w latach 80. i 90., te jednak można uznać za odrębny, a w dodatku zamknięty nurt jego twórczości (nie wspominając, że – obiektywnie patrząc – trudno uznać je za równie frapujące co akcje i instalacje artysty, bardziej działające na wyobraźnię oraz czytelniejsze pod względem treści[3]).

Kluczową dla zrozumienia artystycznych poszukiwań Kovandy była ujednolicona pod względem formy dokumentacja różnego rodzaju akcji, interwencji, a także performance’ów, na którą składało się kilkadziesiąt swego rodzaju plansz formatu A4, wiszących w równym rzędzie na ścianach największej z arsenałowych sal. Plansze te, dokumentujące działania artysty z lat 1976-1982, wykonano w tradycyjnej technice czarno-białej fotografii analogowej. Zdjęciu bądź zdjęciom towarzyszyła krótka charakterystyka wydarzenia, napisana na maszynie. Całość oprawiono w czarne ramki. Plansze dokumentujące działania z lat 2000-2012, analogiczne pod względem kompozycyjnym, przybrały formę mocowanych bezpośrednio do ściany, głównie kolorowych, wydruków laserowych.

W większości zdjęcia i opisy odnosiły się do czynności – zdawałoby się – absurdalnych w charakterze. I tak można było natknąć się na zdjęcie przedstawiające artystę stojącego przed jednym z praskich teatrów, opisane: „Teatr” listopad 1976 Praga, plac Wacława. Zachowuję się dokładnie według wcześniej napisanego scenariusza. Moje gesty oraz ruchy zostały dobrane tak, aby nikt z przechodniów nie domyślił się, że ogląda „przedstawienie”. Inne ukazywały np. zbudowaną przez Kovandę wieżę z kilku kostek cukru, dostawioną do muru (Wieża z cukru wiosna 1981 Praga, Wyszechrad) czy też dwa pudełka zapałek przy pojemnikach na śmieci (Jedno pudełko pełne suchych kwiatów czerwonego rododendronu, drugie pudełko pełne suchych kwiatów białego rododendronu, wiosna, lato 1981, Praga, Vinohrady). Wybrane zdjęcia i opisy dokumentowały akcje, w które Kovanda angażował mniej lub bardziej świadomych sensu dziejących się zdarzeń przypadkowych ludzi bądź przyjaciół (np. XXX 23 stycznia 1978 Praga, Rynek Staromiejski. Spotkałem się z kilkoma przyjaciółmi… staliśmy na placu i rozmawialiśmy… nagle rozpędziłem się, przebiegłem przez plac i zniknąłem w ulicy Malantrichovej…) Wydruki laserowe dokumentowały działania i sytuacje o podobnym charakterze. I tak można było obejrzeć zdjęcia pokazujące sadzone jajko, które w 2008 roku Kovanda przyczepił spinaczem do bielizny do kwitnącego krzaka rosnącego na jednej z praskich ulic czy też samego artystę, który na Międzynarodowych Targach Sztuki Współczesnej w Paryżu, 18 października 2007 roku, potajemnie wrzucał cukierki do kieszeni bądź toreb zwiedzających. Z innej z kolei planszy można było się dowiedzieć, że w 2002 roku Kovanda zamurował w Galerii C014 w Pradze kiełbasę.

Jiří Kovanda, „XXX” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jiří Kovanda, „XXX” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Plansze dokumentujące akcje Kovandy, choć może na pierwszy rzut oka nieciekawe pod względem wizualnym, a nawet zniechęcające (wielu zwiedzających pewnie jęknęło na samą myśl, że ma się zapoznać z siedemdziesięcioma zdjęciami i opisami), wprowadzały w bogaty i ciekawy świat. Enigmatyczne, absurdalne, pełne humoru akcje, niekiedy też swoiście poetyckie, po prostu rozbrajały bezpretensjonalnością oraz nieszablonowym sposobem myślenia, postrzegania rzeczywistości. Co istotne jednak – wiele mówiły też o realiach życia w Europie Środkowo-Wschodniej. Działania z lat 1976-1982 zarówno pod względem formalnym (czarno-białe fotografie, charakterystyczny dukt maszynowego pisma), jak i treściowym, mogły być odbierane jako subtelny komentarz na temat życia w kraju realnego socjalizmu. Akcje Kovandy stanowiły w tym kontekście rodzaj ucieczki od szarej czechosłowackiej rzeczywistości, prywatny sprzeciw wobec komunistycznego, a więc totalitarnego w charakterze państwa, starającego się ograniczać prawa jednostki, jak też niszczyć przejawy indywidualizmu jego obywateli. Ze względu na technikę, która w zasadzie odeszła już w przeszłość, prezentowana w Arsenale dokumentacja była też po trosze nostalgiczna. Z kolei działania z lat 2000-2012 interpretowało się odmiennie, bez obciążeń historycznych, jako przejaw zwykłej radości życia, chęci jego urozmaicenia, uczynienia ciekawym, jak też wyjścia naprzeciw ludziom o otwartych umysłach. Interwencje, akcje i instalacje z tego okresu zdawały się być intencjonalnie przeznaczone dla publiczności gotowej wziąć udział w sympatycznej, miłej grze, która łączy ludzi, która posiada pewien rys prospołeczny.

  1. Zob.: http://www.gbagency.fr/#/en/45/Jiri-Kovanda/
  2. W ostatnich latach prace Kovandy można było oglądać na wystawach: Exhibition is (no)T… Jiři David, Jiři Kovanda oraz studenci Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (Salon Akademii, Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, 25 VI-30 VII 2010); Jiři Kovanda, Resistance, Dominik Art Projects, Kraków (2008); Jaroslaw Modzelewski, Kristof Kintera, Marek Meduna, Jiri David, Grzegorz Sztwiertnia, Denisa Lehocka and Jiri Kovanda, …no places no frontiers…, Dominik Art Projects, Kraków (2008).
  3. Osoby szerzej zainteresowane twórczością artysty powinny sięgnąć po monograficzne opracowanie jego dorobku, zawierające blisko 800 ilustracji: Jiří Kovanda, Fakulta umĕní a designu Univerzity Jana Evangelisty Purkynĕ v Ŭstí nad Labem 2010.
Strony: 1 2

dr Kamil Kopania (ur. 1979) – adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie (Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku). Zajmuje się związkami sztuk plastycznych z teatrem, ceremoniami liturgicznymi o charakterze parateatralnym, funkcją i odbiorem dzieł sztuki w średniowieczu, historią teatru lalek oraz wybranymi zagadnieniami sztuki współczesnej. Współtwórca i wiceprezes Podlaskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, którego celem jest uzupełnianie i promocja Kolekcji II Galerii Arsenał w Białymstoku (www.galeria-arsenal.pl), jednego z najważniejszych zbiorów sztuki polskiej i obcej powstającej po 1989 roku (www.zachetapodlaska.org.pl).

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Stanisław K. Dawski

Od 2 do 17 czerwca 2017 roku

Stanisław Dawski, „Szukam człowieka. Trujące ziele”, 1951 (źródło: materiały prasowe organizatora)

O potrzebie tworzenia widzeń 1929–2017

Od 27 maja do 17 września 2017 roku

Yi-Chun Lin, „Autumn”, 2016, druk Giclee, papier, 180 x 180 cm Dzięki uprzejmości artysty (źródło: materiały prasowe organizatora)

Legendarna Młoda Polska

Od 2 czerwca do 10 września 2017 roku

Zbigniew Pronaszko, „W dolinę Józefata”, ok. 1910, olej, płótno, fot. Archiwum właściciela kolekcji, © fot. Janusza Kozina (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Targi Książek dla Dzieci i Młodzieży Dobre Strony

Od 26 do 28 maja 2017 roku

Targi Książek dla Dzieci i Młodzieży Dobre Strony (źródło: materiały prasowe organizatora)

Na wspólnej drodze. Kraków i Budapeszt w średniowieczu

Od 6 czerwca do 20 sierpnia 2017 roku

Pierścień burmistrzów krakowskich, XVI w., w zbiorach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Paweł Kowalewski. Moc i piękno

Od 21 maja do 30 lipca 2017 roku

Paweł Kowalewski, „Cesia”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

W warsztacie niderlandzkiego mistrza

Holenderskie i flamandzkie rysunki z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie

Od 18 maja do 20 sierpnia 2017 roku

Bartholomeus Molenaer, „Wiejska szkoła z nauczycielem ostrzącym pióro”, ok. 1635–1650 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Panna Nikt

20 maja 2017 roku

„Panna Nikt”, reż. Paweł Passini (źródło: materiały prasowe teatru)

Masaki Fujihata. Poszerzanie świata

Od 19 maja do 2 lipca 2017 roku

Masaki Fujihata (źródło: materiały prasowe organizatora)

Alexandre Dang. Dancing Flowers

Od 19 maja do 13 sierpnia 2017 roku

Royal Greenhouses of Laeken (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR