W Firmie, najnowszym przedstawieniu Moniki Strzępki i Pawła Demirskiego, które jest dedykowane Michałowi Falzmannowi, a mogłoby i Andrzejowi Lepperowi, będzie o tym mowa – w tym spektaklu z poznańskiego Nowego jest scena, która zapiera dech. Która drastycznością sytuacji i zwykłym okrucieństwem poraża pośród gadanin o złodziejstwach, przekrętach i upadku wszystkiego. Toczy się na stacji benzynowej. W miejscu specjalnie umiłowanym przez pewien gatunek bohaterów narodowych. Lubię stacje benzynowe – mówi jeden z nich. – na stacjach benzynowych czuję że jestem taki jakby bardziej.

„Firma”, na zdjęciu: Aleksander Machalica, Marta Szumieł, Radosław Elis, Grzegorz Gołaszewski, Małgorzata Łodej-Stachowiak, Antonina Choroszy, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Firma”, na zdjęciu: Aleksander Machalica, Marta Szumieł, Radosław Elis, Grzegorz Gołaszewski, Małgorzata Łodej-Stachowiak, Antonina Choroszy, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Trzech ich jest, takich jakby bardziej. Jeden to młody dyrektorek od biznesu, drugi to siwy facet zwany Wujkiem PRL, co niejednym interesem kręcił, a jak popije, każe mówić do siebie „panie majorze”. Czekają na trzeciego, który się bezczelnie spóźnia. A potem złości się, że miał źle przygotowane dossier i zgłaszając umówioną interpelację musiał się ponarażać. Słuchają go niedbale. Każą mu z należnym namaszczeniem przedstawić się „jestem posłem” i nie są usatysfakcjonowani rezultatem. Więc im dobitniej przybysz upaja się tytułem posła najjaśniejszej Rzeczypospolitej, tym mocniej dostaje w ryj. Dosłownie. To nie są ciosy bokserskie, to policzkowanie, ale bez wątpienia bolesne. Radosław Elis błyskawicznie ma zaczerwienioną twarz, zmierzwione włosy, a kopniaki, które zalicza, też nie są markowane. Dotkliwości tego upokorzenia, jego, by tak rzec, jaskrawości nie da się porównać z niczym.

Spoglądałem na widownię. Specyficzną widownię Nowego, marmurowego przybytku poznańskiego mieszczaństwa, gdzie nawet młodzież przychodzi pod krawatem; obrazek dziś rzadki. Oglądali w zmieszaniu, chichocząc nerwowo, gdy padały brzydkie słowa, nie kupując grubego, prowokacyjnego humoru Strzępki i Demirskiego. Pewnie z takim teatrem stykali się pierwszy raz. Aliści w opisanej scenie ożywili się, wystawili łby zza szyby zażenowania. Zaczęli się śmiać. Z posła oczywiście. Im mocniej go prano, tym śmiech był bardziej od serca.

Pewnie zasłużenie. Ani mi w głowie litować się nad kastą polityków. Sami, gremialnie godząc się, że polityka jest medialnym teatrem, w którym popularność zdobywa się także za cenę cynicznego wygłupu, doprowadzili do sytuacji, w której słowo „poseł” rzucone na estradzie, samo w sobie brzmi jak dowcip. A jednak było coś strasznego w tym śmiechu. Jakiś rodzaj przyzwolenia na wycieranie podłogi kimś, niechby i po stokroć winnym. Jakaś machinalna legitymizacja bijących sukinsynów, mutanta z poprzedniej epoki i glizdy nowego chowu, cynicznych facetów z władzą. To przeciw nim w większym, śmiem podejrzewać, stopniu niż przeciwko szmondakowatemu reprezentantowi narodu kierował się gniew Pawła D. i Moniki S. Którzy w końcu zostawali w tym gniewie sami, gdy widownia upokarzanie posła brała za kabaretowe dowalanie, a chamstwo jego partnerów traktowała jako przezroczyste. Oczywiste. Oswojone. Niebudzące krztyny zdziwienia na wszystkich stacjach benzynowych, na których upływa nasze życie.

*

Żeby oglądać niepokalanie pyszne samopoczucie dzisiejszych władców Polski, nie trzeba babrać się w polityce. Wystarczy chodzić do teatru. Ale nie na środowiskowe premiery, na których wszyscy się znają, a stężenie erudycji i eksperiencji na metr kwadratowy przekracza dopuszczalne normy. Na szeregowe przedstawienia. A już zwłaszcza do teatrów niesłusznie zwanych komercyjnymi, bo tak naprawdę to sceny rozrywkowe albo popularne.

To tu można zobaczyć byczka w przyzwoitym garniturze, jak wstaje po zakończonym widowisku i wyraża o nim opinię słowami „no, nie powaliło, kurwa”, a konstatacja ta płynie do uszu nie tylko przyjaciół z foteli obok, ale i do pięciu rzędów z przodu i z tyłu. To tu całe linie krzeseł w trakcie spektakli niebieszczą się ekranami smartfonów, co aktorzy przecież widzą i szybko tracą nadzieję na komunię dusz między sceną i widownią. Nieskrępowane gadanie przez komórkę w trakcie spektaklu zdarzyło mi się zobaczyć raz. Ale scenkę, w której biznesmen albo bizneswoman, poczuwszy znajomą wibrację w kieszeni, wstaje w środku widowiska i przepycha się na korytarz pogadać, widywałem wielokrotnie. Gdyby ktoś zwrócił im uwagę, nie rozumieliby pretensji. W końcu kupili bilety. Więc są w prawie decydować, czy oglądać tego nudziarza na scenie, czy załatwić szybki, biznesowy dialog.

„Firma”, na zdjęciu: Michał Opaliński, Marta Szumieł, Mateusz Ławrynowicz, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Firma”, na zdjęciu: Michał Opaliński, Marta Szumieł, Mateusz Ławrynowicz, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tę demonstrowaną władczość, tę nonszalancką pogardę, tę bezkompleksowość – parweniuszowską przecież – szczególnie przykro odczuwa wtedy, gdy teatr chce mówić serio, a nadziani (samozadowoleniem) widzowie przyszli się bawić. Rzucają w trakcie akcji swoje, jakżeż błyskotliwe bon moty, komentują w głos akcję – jak u siebie, w salonie, przed plazmą. Nabuzowani chęcią popisu potrafią rozbić każdy przekaz. Zwłaszcza gdy odwiedzają teatr uważany za kultowy, gdzie się bywa po to, żeby bywać, nie po to, żeby coś oglądać. Przez pewien czas Teatr im. Witkiewicza w Zakopanem miał taki status; prominentni goście poczytywali sobie za obowiązek zaliczyć w nim wizytę na równi z popularną knajpą czy basenami za słowacką granicą. I trzeba było samozaparcia Andrzeja Dziuka, żeby na snobistycznego sylwestra, miast szampańskiej zabawy, szykować moralitety o śmierci albo ponure wieszczby patrona teatru, narażając się hamowaną wściekłość gości.

Najczęściej jednak teatr jest bezsilny (jak i większość porządnych ludzi wobec chamstwa). Czasem tylko skarży się bezradnie. Choćby w Singielce, monodramie samotnej szansonistki utrzymującej się z występów „do eventów” (dawniej mówiło się „do kotleta”), który Jacek Bończyk napisał dla Anny Guzik. Najdramatyczniejszy fragment jej spowiedzi to opowieść o tym, jak zdecydowała się przerwać występ, bo państwo z rautu bez oporów komentowali na głos walory urody i wiek śpiewającej. Singielkę grano na małej scenie Polskiego w Bielsku­ Bia­łej, a na dużej Piotr Ratajczak z Piotrem Rowickim spróbowali w Królach dowcipu dobrać się do rodzimego humoru. Marzył im się kabaret taki, jaki uprawia Sarah Silverman: gadanie w zabawnej i zjadliwej formie o poważnych i bolesnych sprawach. Tymczasem najprymitywniejszy, pokazany z odrazą typ rechotu widownia z miejsca kupiła jako swój. W odruchu rozpaczy bohaterowie spektaklu rozebrali się do naga. I to jest, zdaje się, dokładnie wszystko, co mogli, pardon, co wszyscy możemy rodzimemu knajactwu zademonstrować.

Strony: 1 2

Artykuł ukazał się w Miesięczniku Odra nr 12/2012

Dodaj komentarz


Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wystawa Coming Out 2018 w Koneserze

Od 30 listopada do 21 grudnia 2018 roku

Wystawa „Coming Out 2018” w Koneserze (źródło: materiały prasowe organizatora)

Six memos / Sześć przypomnień

Od 23 listopada do 20 grudnia 2018 roku

Fabio Tasso, „EOBSY18”, 2015-2018, żywica, pył marmurowy, pigmenty (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR