W Firmie, najnowszym przedstawieniu Moniki Strzępki i Pawła Demirskiego, które jest dedykowane Michałowi Falzmannowi, a mogłoby i Andrzejowi Lepperowi, będzie o tym mowa – w tym spektaklu z poznańskiego Nowego jest scena, która zapiera dech. Która drastycznością sytuacji i zwykłym okrucieństwem poraża pośród gadanin o złodziejstwach, przekrętach i upadku wszystkiego. Toczy się na stacji benzynowej. W miejscu specjalnie umiłowanym przez pewien gatunek bohaterów narodowych. Lubię stacje benzynowe – mówi jeden z nich. – na stacjach benzynowych czuję że jestem taki jakby bardziej.

„Firma”, na zdjęciu: Aleksander Machalica, Marta Szumieł, Radosław Elis, Grzegorz Gołaszewski, Małgorzata Łodej-Stachowiak, Antonina Choroszy, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Firma”, na zdjęciu: Aleksander Machalica, Marta Szumieł, Radosław Elis, Grzegorz Gołaszewski, Małgorzata Łodej-Stachowiak, Antonina Choroszy, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Trzech ich jest, takich jakby bardziej. Jeden to młody dyrektorek od biznesu, drugi to siwy facet zwany Wujkiem PRL, co niejednym interesem kręcił, a jak popije, każe mówić do siebie „panie majorze”. Czekają na trzeciego, który się bezczelnie spóźnia. A potem złości się, że miał źle przygotowane dossier i zgłaszając umówioną interpelację musiał się ponarażać. Słuchają go niedbale. Każą mu z należnym namaszczeniem przedstawić się „jestem posłem” i nie są usatysfakcjonowani rezultatem. Więc im dobitniej przybysz upaja się tytułem posła najjaśniejszej Rzeczypospolitej, tym mocniej dostaje w ryj. Dosłownie. To nie są ciosy bokserskie, to policzkowanie, ale bez wątpienia bolesne. Radosław Elis błyskawicznie ma zaczerwienioną twarz, zmierzwione włosy, a kopniaki, które zalicza, też nie są markowane. Dotkliwości tego upokorzenia, jego, by tak rzec, jaskrawości nie da się porównać z niczym.

Spoglądałem na widownię. Specyficzną widownię Nowego, marmurowego przybytku poznańskiego mieszczaństwa, gdzie nawet młodzież przychodzi pod krawatem; obrazek dziś rzadki. Oglądali w zmieszaniu, chichocząc nerwowo, gdy padały brzydkie słowa, nie kupując grubego, prowokacyjnego humoru Strzępki i Demirskiego. Pewnie z takim teatrem stykali się pierwszy raz. Aliści w opisanej scenie ożywili się, wystawili łby zza szyby zażenowania. Zaczęli się śmiać. Z posła oczywiście. Im mocniej go prano, tym śmiech był bardziej od serca.

Pewnie zasłużenie. Ani mi w głowie litować się nad kastą polityków. Sami, gremialnie godząc się, że polityka jest medialnym teatrem, w którym popularność zdobywa się także za cenę cynicznego wygłupu, doprowadzili do sytuacji, w której słowo „poseł” rzucone na estradzie, samo w sobie brzmi jak dowcip. A jednak było coś strasznego w tym śmiechu. Jakiś rodzaj przyzwolenia na wycieranie podłogi kimś, niechby i po stokroć winnym. Jakaś machinalna legitymizacja bijących sukinsynów, mutanta z poprzedniej epoki i glizdy nowego chowu, cynicznych facetów z władzą. To przeciw nim w większym, śmiem podejrzewać, stopniu niż przeciwko szmondakowatemu reprezentantowi narodu kierował się gniew Pawła D. i Moniki S. Którzy w końcu zostawali w tym gniewie sami, gdy widownia upokarzanie posła brała za kabaretowe dowalanie, a chamstwo jego partnerów traktowała jako przezroczyste. Oczywiste. Oswojone. Niebudzące krztyny zdziwienia na wszystkich stacjach benzynowych, na których upływa nasze życie.

*

Żeby oglądać niepokalanie pyszne samopoczucie dzisiejszych władców Polski, nie trzeba babrać się w polityce. Wystarczy chodzić do teatru. Ale nie na środowiskowe premiery, na których wszyscy się znają, a stężenie erudycji i eksperiencji na metr kwadratowy przekracza dopuszczalne normy. Na szeregowe przedstawienia. A już zwłaszcza do teatrów niesłusznie zwanych komercyjnymi, bo tak naprawdę to sceny rozrywkowe albo popularne.

To tu można zobaczyć byczka w przyzwoitym garniturze, jak wstaje po zakończonym widowisku i wyraża o nim opinię słowami „no, nie powaliło, kurwa”, a konstatacja ta płynie do uszu nie tylko przyjaciół z foteli obok, ale i do pięciu rzędów z przodu i z tyłu. To tu całe linie krzeseł w trakcie spektakli niebieszczą się ekranami smartfonów, co aktorzy przecież widzą i szybko tracą nadzieję na komunię dusz między sceną i widownią. Nieskrępowane gadanie przez komórkę w trakcie spektaklu zdarzyło mi się zobaczyć raz. Ale scenkę, w której biznesmen albo bizneswoman, poczuwszy znajomą wibrację w kieszeni, wstaje w środku widowiska i przepycha się na korytarz pogadać, widywałem wielokrotnie. Gdyby ktoś zwrócił im uwagę, nie rozumieliby pretensji. W końcu kupili bilety. Więc są w prawie decydować, czy oglądać tego nudziarza na scenie, czy załatwić szybki, biznesowy dialog.

„Firma”, na zdjęciu: Michał Opaliński, Marta Szumieł, Mateusz Ławrynowicz, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Firma”, na zdjęciu: Michał Opaliński, Marta Szumieł, Mateusz Ławrynowicz, fot. Bartłomiej Sowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tę demonstrowaną władczość, tę nonszalancką pogardę, tę bezkompleksowość – parweniuszowską przecież – szczególnie przykro odczuwa wtedy, gdy teatr chce mówić serio, a nadziani (samozadowoleniem) widzowie przyszli się bawić. Rzucają w trakcie akcji swoje, jakżeż błyskotliwe bon moty, komentują w głos akcję – jak u siebie, w salonie, przed plazmą. Nabuzowani chęcią popisu potrafią rozbić każdy przekaz. Zwłaszcza gdy odwiedzają teatr uważany za kultowy, gdzie się bywa po to, żeby bywać, nie po to, żeby coś oglądać. Przez pewien czas Teatr im. Witkiewicza w Zakopanem miał taki status; prominentni goście poczytywali sobie za obowiązek zaliczyć w nim wizytę na równi z popularną knajpą czy basenami za słowacką granicą. I trzeba było samozaparcia Andrzeja Dziuka, żeby na snobistycznego sylwestra, miast szampańskiej zabawy, szykować moralitety o śmierci albo ponure wieszczby patrona teatru, narażając się hamowaną wściekłość gości.

Najczęściej jednak teatr jest bezsilny (jak i większość porządnych ludzi wobec chamstwa). Czasem tylko skarży się bezradnie. Choćby w Singielce, monodramie samotnej szansonistki utrzymującej się z występów „do eventów” (dawniej mówiło się „do kotleta”), który Jacek Bończyk napisał dla Anny Guzik. Najdramatyczniejszy fragment jej spowiedzi to opowieść o tym, jak zdecydowała się przerwać występ, bo państwo z rautu bez oporów komentowali na głos walory urody i wiek śpiewającej. Singielkę grano na małej scenie Polskiego w Bielsku­ Bia­łej, a na dużej Piotr Ratajczak z Piotrem Rowickim spróbowali w Królach dowcipu dobrać się do rodzimego humoru. Marzył im się kabaret taki, jaki uprawia Sarah Silverman: gadanie w zabawnej i zjadliwej formie o poważnych i bolesnych sprawach. Tymczasem najprymitywniejszy, pokazany z odrazą typ rechotu widownia z miejsca kupiła jako swój. W odruchu rozpaczy bohaterowie spektaklu rozebrali się do naga. I to jest, zdaje się, dokładnie wszystko, co mogli, pardon, co wszyscy możemy rodzimemu knajactwu zademonstrować.

Strony: 1 2

Artykuł ukazał się w Miesięczniku Odra nr 12/2012

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Rzeźby z przyszłości

Agata Agatowska

Agata Agatowska, „Infinity – Shadow of the Hand”, „Nieskończoność – cień ręki”, część II, Galeria Miasta Trzyniec, Czechy, 2015, fot. Krzysztof Morcinek (źródło: dzięki uprzejmości artystki)

Pejzaże twarzy

Tadeusz Rolke

Tadeusz Rolke (źródło: materiały własne)

Talerz zwany druciakiem

Andrzej Barański

„Księstwo”, reż. Andrzej Barański, kadr z filmu (źródło: materiały Best Film)

Zrobimy renesans!

Anna Karczewska

Anna Karczewska, fot. Marta Ankiersztejn (źródło: dzięki uprzejmości A. Karczewskiej)

Nowy podział świata

Ryszard Kapuściński

Ryszard Kapuściński (źródło: materiały własne)
więcej artykułów

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Marcin Podolec. Morze po kolana

Ekspozycja w ramach projektu „Kadry pod napięciem”

Od 31 marca do 30 czerwca 2017 roku

Marcin Podolec, „Morze po kolana”, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia w Radomiu (źródło: materiały prasowe)

Możliwość rzeźby. Pracownia Jerzego Jarnuszkiewicza

Od 31 marca do 28 kwietnia 2017 roku

Zofia Kulik, „Studium natury (postać kobieca ponad horyzontem)”, 1969/70, fot. Z. Kulik, Archiwum Pracowni Jerzego Jarnuszkiewicza, Muzeum ASP w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatora)

9. CoCArt Music Festival

Od 30 marca do 1 kwietnia 2017 roku

Robert Lippok (źródło: materiały prasowe organizatora)

Adam Myjak. Rzeźba, rysunek

Od 25 marca do 21 maja 2017 roku

Adam Myjak (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tannhäuser

31 marca 2017 roku

„Tannhäuser”, opera Ryszarda Wagnera, fot. Vincent Lifer (źródło: materiały prasowe organizatora)

Muzeum Teatru im. Henryka Tomaszewskiego

29 marca 2017 roku

Zaczarowany świat teatru (źródło: materiały prasowe muzeum)

Zuzanna Szarek, Hanna Śliwińska. Innego końca świata nie będzie

Od 25 marca do 17 czerwca 2017 roku

Fot. Hanna Śliwińska (źródło: materiały prasowe organizatora)

Józef Hałas. Poszukiwania

Od 23 marca do 28 maja 2017 roku

Józef Hałas, „Przeciwstawienie O”, 1979 (źródło: materiały prasowe organizatora)

IDEA HOMINI. Wystawa malarstwa Marcina Kowalika

Od 29 marca do 29 kwietnia 2017 roku

Marcin Kowalik, „Grosz czynszowy”, 2017, 130 x 220 cm, akryl na płótnie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Blue Republic. Made in Blue Republic

Od 17 marca do 4 maja 2017 roku

Blue Republic, „Made in Blue Republic”, widok ogólny wystawy, fot. Maciej Zaniewski (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR