Thomas Bayrle, Po nici do kłębka – i z powrotem & Helke Bayrle, Portikus w budowie, 5.10-30.12.2012 r., CSW Znaki Czasu w Toruniu

Thomas Bayrle [1], jeden z ojców niemieckiego pop-artu oraz gwiazda tegorocznej Documenta 13. – światowej klasy imprezy artystycznej odbywającej się w niemieckim mieście Kassel – będzie gościł wraz z żoną Helke Bayrle 5. października 2012 r. w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu na wernisażu otwierającym wystawę zatytułowaną: Thomas Bayrle – Po nici do kłębka – i z powrotem & Helke Bayrle – Portikus w budowie. Tak brzmiały teksty pojawiające się w różnego rodzaju mediach zapowiadających to „wielkie wydarzenie”. Pomimo pewnego sceptycyzmu, wynikającego z przereklamowania „eventu” postanowiłam wybrać się na tą wystawę.

Thomas Bayrle, „Chrysler”, 1970 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Thomas Bayrle, „Chrysler”, 1970 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wchodząc do sali, która „poraziła” mnie bielą ścian, mój wzrok skupił się na instalacji, usytuowanej w centrum aranżacji przestrzennej, złożonej z wykonanych z tworzyw sztucznych, naturalnej wielkości białych, niebieskich i czerwonych „płaszczy przeciwdeszczowych” i jednego czerwonego w rozmiarze chyba „XXXXXL” oraz wielkim sitodruku zatytułowanym Zjadacz masła, utrzymanym w kolorystyce analogicznej do instalacji. Natomiast bezpośrednio na ścianach wyeksponowane zostały kolorowe grafiki artysty z późnych lat 60. i wczesnych 70.

W większości obrazów zwanych „superstrukturami” artysta wykorzystał metodę multiplikacji pojedynczych motywów, przez co uzyskał efekt bliżej nieokreślonego chaosu i „poruszonego obrazu”. W taki też sposób przedstawił artystyczną, widzianą w „krzywym zwierciadle”, zabarwioną nutką ironii, ale jakże prawdziwą wizję współczesnego świata, którym rządzą: nadprodukcja sztuki, nadkonsumpcja, nadmierna eksploatacja, przeludnienie oraz „kreatywność, której wyrazem jest rozwój kultury, spleciona w dialektycznym uścisku z destrukcyjnością”[2]. To obsesyjne powtarzanie różnorodnych fraz o mocnym, niemal hipnotyzującym i oszałamiającym działaniu, te wizualne i graficznie konstrukcje są odzwierciedleniem ogółu społeczeństwa, masowej produkcji, w których jednostka, produkt nie ma siły przebicia, racji bytu. „Te hipertroficzne procesy […] odbijają się echem w hipnotycznych wzorach, które kreuje Bayrle, wykorzystując […] motywy ciał i maszyn, prawdziwych i sztucznych pejzaży. Pojedyncze rysunki, grafiki, tapety, odzież, rzeźby, czy wszystko to połączone razem składa się na prace, które wyrażają ducha naszych czasów […], odzwierciedlają destrukcyjną siłę kapitalistycznej cywilizacji”[3]. Jest to zatarcie granic między komunizmem a kapitalizmem, konsumeryzmem a współczesnością. Jak zrodził się obraz tak rozumianej, przedstawianej i wykreowanej rzeczywistości? Kuratorka wystawy Dobrila Denegri widzi źródło w osobistych doświadczeniach Bayrle, który sam przyznaje, że najsilniej wpłynęły na jego postawę artystyczną kolejne etapy z życia m. in. okres pracy w fabryce tekstyliów: „Splatanie tysięcy nici godzina za godziną, dzień za dniem, wśród ogłuszającego ryku maszyn, było tak przytłaczającym doświadczeniem, że stało się jedną z głównych inspiracji dla późniejszych prac artystycznych”[4]. W pracach tych podejmuje on próbę przedstawienia relacji jednostka – zbiorowość, pojedynczy produkt – masowa produkcja. I tutaj znowu widzimy analogię do pracy artysty w fabryce: jedna nitka funkcjonuje jako „jednostka”, „pojedynczy produkt”, a masa sznurków powiązanych ze sobą staje się „zbiorowością”, „masową produkcją”, ze wszelkimi konsekwencjami różnego pochodzenia. Zatem tytułowe dążenie „po nici do kłębka i z powrotem” trwale zapisane jest w historii życia Bayrle, a techniki tkackie wykorzystywane są jako metafory odzwierciedlające ludzką egzystencję.

Oglądając wystawione grafiki wielokrotnie miałam też wrażenie, że już je kiedyś widziałam. Doświadczyłam odczucia déjà vu. W sitodrukach Butelka Maggi, Czterolistna koniczynka, czy Pilznera poproszę odnalazłam motywy zaczerpnięte z twórczości Andy Warhola, w kolażu Miasto – Giambattisty Piranesiego, natomiast w obrazie Luis Armstrong – Kraftwerka.

Fragment epicentrum przestrzeni wystawienniczej zaadaptowano na pokaz projektu artystycznego zatytułowanego Portikus w budowie, czyli zbioru filmów wyreżyserowanych w ciągu ostatnich dwudziestu lat przez Helke Bayrle[5] – żonę Thomasa. Jest to swego rodzaju historia Portikusa[6] przedstawiona we fragmentach oraz „galeria portretów” artystów światowego formatu, związanych z tą przestrzenią artystyczną. Na toruńskiej wystawie pokazanych zostało 130 etiud dokumentalnych rejestrujących proces powstawania wystawy.

„Sporządziłam tzw. archiwum z innymi artystami. Tworzenie wystawy było zawsze najciekawszym dla mnie momentem. Pod koniec filmowania procesu tworzenia wspaniale jest czuć, że rozumie się eksponowane prace. [Poza tym] w 1990 r. czy 1993 r. zaczęłam tworzyć prace indywidualne korespondujące z twórczością Thomasa” – powiedziała Helke Bayrle na wernisażu wystawy.

Helke Bayrle, z cyklu „Portikus w budowie”, Tobias Rehberger (źródło: materiały prasowe organizatora)

Helke Bayrle, z cyklu „Portikus w budowie”, Tobias Rehberger (źródło: materiały prasowe organizatora)

Filmy o sztuce, artyście wygenerowane przez artystkę są niekonwencjonalne, pokazują aspekty realizacji wystawy, których publiczność nie widzi. Jest to „kalejdoskopowa opowieść o robieniu wystaw z narracją prowadzoną zza kulis”[7], a także stanowi źródło wiedzy i inspiracji dla zainteresowanych sztuką oraz procesem „rodzenia się” sztuki. Bohaterami jej filmów są artyści światowego formatu, takie jak Gilbert i George, Yoko Ono, Sigmar Polke, Daniel Buren, Hans Haacke, Wolfgang Tillmans, Tomas Saraceno, czy Paulina Ołowska oraz wielu innych.

Filmy te otwierają umysł, pokazują różnorodne podejście do form artystycznych oraz sposobu prezentowania ich w przestrzeni. Stanowią swego rodzaju podręcznik dla kuratora, pokazując krok po kroku jak wpisać sztukę w przestrzeń artystyczną, aby nabrała ona odpowiedniego wyrazu i nie zatraciła swej istoty oraz „ducha” i zamysłu artystycznego.

Różnorodność prac Thomasa i Helke Bayrle pokazanych na wystawie w CSW „Znaki Czasu” to groteskowy, ironiczny, ale jakże realistyczny obraz współczesnego świata, którym rządzą „twory” materialistyczne: nadkonsumpcja, nadprodukcja czy nadmierna eksploatacja, gdzie tzw. „wysokie” wartości „odeszły w nieznane”, nie istnieją, nie mają i pewnie nie będą miały racji bytu.

  1. Thomas Bayrle, urodzony w 1937 r., mieszka i pracuje w Niemczech, we Frankfurcie nad Menem. Nauczał w Akademii Sztuk Pięknych Städelschule we Frankfurcie od 1975 do 2002 roku. Otrzymał wiele nagród i wyróżnień, m. in. Prix Arts Electronica w Linz (1995) i Cologne Art Prize (2000). Dzieła Bayrle’a były pokazywane na ponad 30 indywidualnych wystawach i ponad stu wystawach zbiorowych, w tym tak ważnych wydarzeniach artystycznych, jak Documenta 3., 6. i 13. w Kassel i licznych biennale na całym świecie.
  2. K. Majewska, Czas przyjemnej Apokalipsy. dOCUMENTA 13, [wg:] http://www.obieg.pl/recenzje/25830, [stan z dn. 04.11.2012].
  3. D. Denegri, Po nici do kłębka – i z powrotem, publikacja CSW „Znaki Czasu” w Toruniu, Toruń 2012, s. 1.
  4. K. Majewska, op. cit., s. 2.
  5. Helke Bayrle, artystka i twórczyni filmowa urodzona w Toruniu, która emigrowała do Niemiec w czasie II wojny światowej. Mieszka i pracuje we Frankfurcie nad Menem. Zrealizowała ogromną liczbę filmów dokumentalnych poświęconych sztuce, przeprowadzając wywiady z najbardziej znaczącymi dziś artystami.
  6. Portikus – przestrzeń ekspozycyjna we Frankfurcie nad Menem, zdolna do zmieniania swoich kształtów i charakteru wraz z nowymi projektami artystycznymi; założony przez Kaspera Königa, jednego z kuratorów sztuki współczesnej.
  7. D. Denegri, op. cit., s. 9.

Tekst ukazał się w Kwartalniku Artluk nr 4/2012

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centralna, Środkowo-Wschodnia

Od 13 października do 23 listopada 2017 roku

Ivars Gravlejs, „FUCK” (Early Works), 1994 źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR