Pozbawienie wolności w latach późnego Peerelu kojarzy się przede wszystkim z doświadczeniem internowania w okresie stanu wojennego (10 tysięcy osób). Jednak miało ono wówczas też inny wymiar, mniej obecny w społecznej świadomości — pobytu w „normalnym” zakładzie karnym w roli więźnia.

Okładka książki "Polityczni" (2010)

Okładka książki “Polityczni” (2010)

Doświadczenie to było od 13 grudnia 1981 do jesieni 1986 udziałem ponad 5 tysięcy osób — tymczasowo aresztowanych, z czego ponad 2 tysiące skazano. Trzy kolejne amnestie — w 1983, 1984 i 1986 — zmieniały składy uwięzionych; po dwóch pierwszych aresztowano znowu (czasem te same osoby) — co zostało umożliwione przez wpisanie sporej części restrykcji prawnych z okresu stanu wojennego do kodeksu karnego;po ostatniej zaczęła się finalna „odwilż”.

Status więźnia politycznego wówczas formalnie nie istniał. Osoby aresztowane za działalność polityczną traktowane były często tak samo jak więźniowie kryminalni: przetrzymywane w podobnych warunkach, czasem także — w charakterze dodatkowej represji — wspólnie z kryminalnymi.

I właśnie zetknięcie z więźniami kryminalnymi — w różnych wymiarach— stanowi motyw przewodni zebranych tekstów. Świat kryminalnych jest przedmiotem opisu obserwatorów rzuconych weń przemocą, ale jednak — jedynych w swoim rodzaju. I choć dziś już spojrzenie z perspektywy tego rodzaju „zewnętrznych” obserwatorów nie wydaje się możliwe, to świat, do którego dane im było zajrzeć, zapewne zasadniczo się nie zmienił.

Specyfika przeżyć osób, które znalazły się w sytuacji więźniów politycznych, od samego początku budziła zainteresowanie, ale i niepokój, gdyż — inaczej niż w przypadku internowanych, też z racji ściślejszej izolacji — informacje dotyczące losów „politycznych” nie tak łatwo wydostawały się poza mury więzień.

Wiosną 1984 zespół podziemnej „Karty” rozpoczął nagrywanie relacji osób wychodzących z więzień. Nagrywanie trwało ponad dwa lata. Okazało się procesem żmudnym i często jałowym — zapisywane „po wyjściu” opowieści na ogół zatrzymywały się na powierzchni doświadczenia, słabo wnikając w jego istotę. Ostatecznie zebrano około 30 relacji, spośród nich14 weszło do książki Polityczni, którą w 1988 roku wydał podziemny „Przedświt”.

W trakcie pracy nad tą książką — w marcu 1985 — aresztowany został redaktor naczelny „Karty”. Gdy kierujący zespołem przygotowującym teksty byłych uwięzionych sam znalazł się w sytuacji więźnia — świadom trudności z późniejszym odtwarzaniem życia w celi — zaczął zapisywać je na gorąco, codziennie, w cotygodniowych listach do żony. W ten sposób powstał rodzaj dziennika. Epizod. Dziennik zamknięcia, będący zapisem 6,5-miesięcznego pobytu Zbigniewa Gluzy na Rakowieckiej, został wydany przez „Przedświt” w 1988 roku.

Zarówno relacja Jerzego Geresza, jak i większość krótkich tekstów zebranych w części Rekonesans, pochodzi z książki Polityczni. Wyjątek stanowi opowieść Wojciecha W. Wiśniewskiego — zaczerpnięta z książki „Solidarność” — kruszenie muru (Kraków 2000). Z kolei relacja Zbigniewa Gluzy (wybór z codziennych zapisków z 1,5-miesięcznego pobytu w jednej celi) — jest częścią Epizodu.

Rozszerzona i zmieniona wersja książki Polityczni została opublikowana przez Ośrodek KARTA w ramach nowej serii wydawniczej „Tematy Karty”.

****

Zapraszamy do lektury:

Dodaj komentarz


Recenzje

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Jan Berdyszak: Puste = Prawie Wszystko

Od 22 marca do 12 maja 2019 roku

Wystawa Jana Berdyszaka, Państwowa Galeria Sztuki w Sopocie, fot. Jerzy Bartkowski/fotobank (źródło: materiały prasowe)

Poza słowami – Katarzyna Józefowicz

Od 30 marca do 19 maja 2019 roku

Katarzyna Józefowicz, gry, 2001–2003, tektura, papier z ulotek reklamowych, ok. 21 000 elementów, dokumentacja z 2015 roku z wystawy indywidualnej habitat w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie autorstwa B. Górki (źródło: materiały prasowe)

Zjednoczona Pangea

Od 22 marca do 9 czerwca 2019 roku

Monika Zawadzki, Karmiąca, 2014, żywica epoksydowa, akryl,. 150 x× 100 x× 214 cm, dzięki uprzejmości artystki (źródło: materiały prasowe)

Made in Britain ….On Making

Od 15 marca do 9 czerwca 2019 roku

Tucker Judith, Evi pływa / Evi Swims, 2007,olej na płótnie / Oil on canvas, fot. © Priseman Seabrook Collection (źródło: materiały prasowe)

FOGHORN. Wątek transformacji w pracach z Kolekcji II Galerii Arsenał

Od 15 marca do 5 maja 2019 roku

Piotr Uklański, Bez tytułu (Solidarność), 2007, dyptyk, fotografia na dibondzie, 260 × 370 cm, edycja 5 +AP, praca z Kolekcji II Galerii Arsenał, Białystok (źródło: materiały prasowe)

Czas przełomu. Sztuka awangardy w Europie Środkowej 1908–1928

Od 8 marca do 9 czerwca 2019 roku

Imre Szobotka, Marynarz, 1915, Janus Pannonius Múzeum, Modern Magyar Képtár, Pécs (źródło: materiały prasowe)

Patchwork: Architektura Jadwigi Grabowskiej-Hawrylak

Od 28 lutego do 18 maja 2019 roku

Grunwaldzki Square, fot. Michał Brzoza (źródło: materiały prasowe)

Moc natury. Henry Moore w Polsce

Od 22 lutego do 30 czerwca 2019 roku

Henry Moore, Oval with Points (na wystawie: przed Gmachem Głównym MNK) (źródło: materiały prasowe)

Nicolas Grospierre – subiektywny atlas architektury modernistycznej

1 marca do 7 kwietnia 2019 roku

Nicolas Grospierre, Blok mieszkalny, Sankt Petersburg, Rosja, 2007 (źródło: materiały prasowe)

Mikołaj Poliński: 19 odcieni szarości

15 lutego do 31 marca 2019 roku

Widok wystawy Mikołaja Polińskiego w Galerii Muzalewska, fot Galeria Muzalewska (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR