Pozbawienie wolności w latach późnego Peerelu kojarzy się przede wszystkim z doświadczeniem internowania w okresie stanu wojennego (10 tysięcy osób). Jednak miało ono wówczas też inny wymiar, mniej obecny w społecznej świadomości — pobytu w „normalnym” zakładzie karnym w roli więźnia.

Okładka książki "Polityczni" (2010)

Okładka książki “Polityczni” (2010)

Doświadczenie to było od 13 grudnia 1981 do jesieni 1986 udziałem ponad 5 tysięcy osób — tymczasowo aresztowanych, z czego ponad 2 tysiące skazano. Trzy kolejne amnestie — w 1983, 1984 i 1986 — zmieniały składy uwięzionych; po dwóch pierwszych aresztowano znowu (czasem te same osoby) — co zostało umożliwione przez wpisanie sporej części restrykcji prawnych z okresu stanu wojennego do kodeksu karnego;po ostatniej zaczęła się finalna „odwilż”.

Status więźnia politycznego wówczas formalnie nie istniał. Osoby aresztowane za działalność polityczną traktowane były często tak samo jak więźniowie kryminalni: przetrzymywane w podobnych warunkach, czasem także — w charakterze dodatkowej represji — wspólnie z kryminalnymi.

I właśnie zetknięcie z więźniami kryminalnymi — w różnych wymiarach— stanowi motyw przewodni zebranych tekstów. Świat kryminalnych jest przedmiotem opisu obserwatorów rzuconych weń przemocą, ale jednak — jedynych w swoim rodzaju. I choć dziś już spojrzenie z perspektywy tego rodzaju „zewnętrznych” obserwatorów nie wydaje się możliwe, to świat, do którego dane im było zajrzeć, zapewne zasadniczo się nie zmienił.

Specyfika przeżyć osób, które znalazły się w sytuacji więźniów politycznych, od samego początku budziła zainteresowanie, ale i niepokój, gdyż — inaczej niż w przypadku internowanych, też z racji ściślejszej izolacji — informacje dotyczące losów „politycznych” nie tak łatwo wydostawały się poza mury więzień.

Wiosną 1984 zespół podziemnej „Karty” rozpoczął nagrywanie relacji osób wychodzących z więzień. Nagrywanie trwało ponad dwa lata. Okazało się procesem żmudnym i często jałowym — zapisywane „po wyjściu” opowieści na ogół zatrzymywały się na powierzchni doświadczenia, słabo wnikając w jego istotę. Ostatecznie zebrano około 30 relacji, spośród nich14 weszło do książki Polityczni, którą w 1988 roku wydał podziemny „Przedświt”.

W trakcie pracy nad tą książką — w marcu 1985 — aresztowany został redaktor naczelny „Karty”. Gdy kierujący zespołem przygotowującym teksty byłych uwięzionych sam znalazł się w sytuacji więźnia — świadom trudności z późniejszym odtwarzaniem życia w celi — zaczął zapisywać je na gorąco, codziennie, w cotygodniowych listach do żony. W ten sposób powstał rodzaj dziennika. Epizod. Dziennik zamknięcia, będący zapisem 6,5-miesięcznego pobytu Zbigniewa Gluzy na Rakowieckiej, został wydany przez „Przedświt” w 1988 roku.

Zarówno relacja Jerzego Geresza, jak i większość krótkich tekstów zebranych w części Rekonesans, pochodzi z książki Polityczni. Wyjątek stanowi opowieść Wojciecha W. Wiśniewskiego — zaczerpnięta z książki „Solidarność” — kruszenie muru (Kraków 2000). Z kolei relacja Zbigniewa Gluzy (wybór z codziennych zapisków z 1,5-miesięcznego pobytu w jednej celi) — jest częścią Epizodu.

Rozszerzona i zmieniona wersja książki Polityczni została opublikowana przez Ośrodek KARTA w ramach nowej serii wydawniczej „Tematy Karty”.

****

Zapraszamy do lektury:

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Balkan Playground. Michał Korta

Od 25 października do 3 grudnia 2017 roku

Michał Korta, cykl „Balkan Playground” (Randa, egipska reprezentacja karate, Sutomore, Czarnogóra), 2014 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kino-oko. Wokół Wiertowa i konstruktywizmu

Od 20 października do 30 listopada 2017 roku

Józef Robakowski, „Ćwiczenia na 2 ręce” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Cukiernia Europa

Od 19 października 2017 do 25 listopada 2017 roku

Aleksandar Stankoski, Ostatnia wyprawa, 100 x 70, olej na kartonie, 1992 (źródło: materiały prasowe organizatora)

8. Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja

Od 19 do 22 października 2017 roku

 Festiwal Krytyków Sztuki Filmowej Kamera Akcja (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami

Od 19 października do 21 października 2017 roku

Festiwal im. Macieja Berbeki Inspirowane Górami (źródło: materiały prasowe organizatora)

Inwencja i naśladownictwo. Dawna grafika włoska

Od 17 października do 17 grudnia 2017 roku

Gaetano Cottafavi, „Wodospad na rzece Aniene koło Tivoli”, 1835 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Dziekanka artystyczna

Od 16 października do 24 listopada 2017 roku

Mirosław Bałka, „Good God” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Festiwal Tradycji Literackich

Rozdział I: Mickiewicz / Różewicz

Od 14 października do 16 listopada 2017 roku

Ballady i Romanse (źródło: materiały prasowe organizatora)

Modernizm udomowiony

Współczesna architektura chińska

Od 13 października 2017 roku do 7 stycznia 2018 roku

Projekt: Warsztat wyrobu cukru trzcinowego w gminie Zhangxi, powiat Songyang, Studio: DnA _Design and Architecture (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centralna, Środkowo-Wschodnia

Od 13 października do 23 listopada 2017 roku

Ivars Gravlejs, „FUCK” (Early Works), 1994 źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR