W 2001 roku z hałaśliwej yassowej rewolucji, bez wątpienia najważniejszego zjawiska muzyki polskiej lat 90., pozostało już bardzo niewiele. Sztandarowy zespół Miłość – już bez Leszka Możdżera i Mikołaja Trzaski – istniał jeszcze rok, do śmierci perkusisty Jacka Oltera. Większość yassowych zespołów właśnie się rozpadła, albo miała nagrać najwyżej jeszcze jedną płytę (Łoskot czy Maestro Trytony). Muzycy, których koncepcje i nonkonformizm przebudowały scenę kilka lat wcześniej, musieli szukać sobie nowej tożsamości i nowych celów. Nie było przeciw czemu już się buntować, wygasł rewolucyjny impet, pozostała sztuka.

Zespół Baaba

Zespół Baaba

Na arenę wkraczało nowe pokolenie, dla którego postulaty yassowców były czymś oczywistym: muzycy skupieni wokół grupy Robotobibok we Wrocławiu, zespoły Ludzie, Baaba i Pink Freud, środowisko warszawskie zgrupowane wokół wydawnictwa Lado ABC, stosunkowo najbliżsi stylistycznie yassowi Sing Sing Penelope czy Contemporary Noise Quintet. Wszyscy ci artyści świadomi byli znaczenia yassu, ale nie grali już przeciw czemuś (jak kiedyś Tymański z Mazzolem na przekór akademickiemu jazzowi). Zaczęli łączyć nowoczesną muzykę taneczną, jazz, free improv i inspiracje muzyką współczesną z naturalnością i wdziękiem, jakich mało w przełomowym, ale jednak w dużej mierze dość surowym graniu z lat 90. Odcisnęli swoje piętno nie tylko na muzyce improwizowanej, ale też – nazwijmy ją tak dla uproszczenia – inteligentnym popie, elektronice, rocku, a nawet folku. Nie stworzyli – jak yassowcy dekadę wcześniej – żadnej pokoleniowej grupy, ruchu czy fali. Czasami współpracowali, a czasami tworzyli osobne, wyspecjalizowane w konkretnej estetyce wyspy.

I tak nowa muzyka z Warszawy narodziła się na półlegendarnych sesjach improwizowanych Galimadjazzu i Djazzpory. W 2004 roku powołano do życia wytwórnię Lado ABC, która udokumentowała istniejące już wcześnie zespoły Baaba, Tupika czy Meritum. Z czasem wraz z bratnim klubem na Chłodnej 25 Lado przekształciło się w kulturalną instytucję wykraczającą poza samą muzykę. Tu znalazł partnerów do nieprzewidywalnych poszukiwań pianista Marcin Masecki, tu rozwinął się największy talent polskiej perkusji od dwóch dekad, Macio Moretti. Mamy w katalogu Lado ro ck zespołu Kristen, pastisz Mitch&Mitch, elektronikę Mema & Wolframa, sonorystyczny radykalizm Arszyna i Tomasza Dudy, kolektywną improwizację tria Rogiński/Masecki/Moretti, genialne Paristetris, neożydowski Cukunft oraz mające wciąż nieodparty urok eksplorowania ziemi niczyjej najstarsze albumy Tupiki i Meritum. Nie trzeba się zgadzać ze stwierdzeniem, że to właśnie w Lado wydawane są najlepsze polskie płyty (choć ja właśnie tak sądzę), ale na pewno wydawnictwo skupia jak w soczewce wszystko to, co w Polsce młode, świeże i oryginalne.

We Wrocławiu działali niestrudzeni Artur Majewski i Kuba Suchar, których muzyczny rozwój od popularnego, ale moim zdaniem jedynie obiecującego Robotaobiboka po dojrzały Mikrokolektyw jest godny podziwu. Konsekwencja artystów została nagrodzona wydaniem w 2010 roku płyty Mikrokolektywu w legendarnej chicagowskiej wytwórni Delmark. Zbierająca świetne recenzje anglojęzycznych mediów płyta Foton Quartet z Majewskim w składzie (Zomo Hall 2010) pozwala przypuszczać, że wrocławskim muzykom artystyczna stagnacja raczej nie grozi.

Robotobibok, fot. Artur Majewski

Robotobibok, fot. Artur Majewski

W ciągu dekady narodziła się scena też krakowskich improwizatorów (m.in. Rafał Mazur, Tomasz Chołoniewski, Paulina Owczarek, Rafał Dymny, Rafał Drewniany czy Konrad Gęca), zdążyła przejść okres niedocenienia, aby wreszcie pod koniec zacząć zyskiwać należną jej od lat reprezentację płytową (na razie głównie za sprawą płyt z udziałem Rafała Mazura).

Trudno przecenić rolę, jaką odegrało w zaszczepieniu swobodnej improwizacji i eksperymentalnej elektroniki środowisko szczecińskie. Anna Zaradny i Robert Piotrowicz od 2002 roku organizowali znakomity festiwal, prowadzili wytwórnię i sami nagrywali płyty. Ich Musica Genera to oficyna ściśle skoncentrowana na jednym, może dwóch muzycznych tematach; przez katalog wydawnictwa przewinęła się cała imponująca czołówka współczesnych improwizatorów i artystów parających się elektroniką i noisem: John Butcher, Alex Dörner, Zbigniew  Karkowski czy Otomo Yoshihide.

Ci muzycy i te wytwórnie wychowały nowe pokolenie fanów, dla których „radykalne” dla ucha starszych dźwięki brzmią swojsko i zupełnie niestrasznie. I tak dopiero kilkadziesiąt lat po narodzinach sztuki improwizacji nie odwołującej się do jazzowych, ani nawet free jazzowych doświadczeń okrzepła w Polsce grupa ludzi, festiwali i klubów, które można faktycznie nazwać sceną transgatunkowej muzyki improwizowanej. To nie takie oczywiste, bo w niektórych krajach takie sceny istnieją w szczątkowych postaciach. Choć korzenie tej muzyki sięgają Wielkiej Brytanii połowy lat 60, to przez kilkadziesiąt lat, jeśli zapragnęło się w Polsce grać ambitną, instrumentalną muzykę improwizowaną, było się niemal skazanym na jazz. Przez kilkadziesiąt lat udało się od niego uciec (jedynie momentami) w rejony totalnej abstrakcji Helmutowi Nadolskiemu, Andrzejowi Przybielskiemu czy Andrzejowi Mitanowi.   Jeszcze w latach 90. yassowcy musieli przepraszać, że strzeliło im do głowy improwizować i jednocześnie nie grać jazzu, a przecież niektórzy muzycy do dziś nazywają ich hochsztalperami.

Tomasz Stańko, fot. Krzysztof Penarski

Tomasz Stańko, fot. Andrzej Tyszko/ECM Records

Jak na ironię, największy heros historii muzyki free w Polsce dryfuje od 10 lat w zupełnie innym kierunku. Wierzę, że Tomasz Stańko spełnia się artystycznie w przystępniejszej wersji swojej mrocznej zwykle i psychodelicznej muzyki. Rozumiem, że po latach spędzonych jako legenda, ale jednak w mocno zmarginalizowanej niszy, międzynarodowy sukces i uznanie musi smakować wyśmienicie. Cieszę się, że ktoś być może dzięki wydawanym przez  monachijski ECM albumom odkryje starego Stańkę albo w ogóle przekona się do jazzu. Ale nie zmieni to mojej oceny, że ten sukces osiągnął Stańko nagrywając najsłabsze płyty w całej swojej karierze. Wiem, że ze swojego nowojorskiego mieszkania robi wypady na koncerty z ekscytującymi muzykami w typie Jima Blacka czy Chrisa Pottera, ale co z tego, skoro tych najbardziej eksperymentalnych projektów nie nagrywa ani nie prezentuje w Polsce. Mimo to wierzę, że jeszcze zobaczę starego mistrza takim, jakim najbardziej go lubię.

Strony: 1 2 3 4 5

TOMASZ GREGORCZYK – dziennikarz muzyczny. W centrum jego zainteresowań znajduje się jazz i muzyka improwizowana. Od 5 lat współpracuje z Programem II Polskiego Radia („Czas na Jazz” i „Rozmowy improwizowane”). Redaktor kwartalnika kulturalnego „Fragile”. Publikował m.in. w serwisie Diapazon.pl, czasopiśmie „Glissando”, „Jazz Forum”, „K MAG”, stały felietonista miesięcznika „Muzyka w Mieście”. Pisze również o marketingu i nowych mediach.

Dodaj komentarz


Recenzje

Not a Pretty Story

Magdalena Kargul

„I Am Not Your Negro”, reż. Raoul Peck (źródło: materiały prasowe Magnolia Pictures)

Otwieranie formy

Paweł Bień

Oskar i Zofia Hansenowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Ucieczka do przodu

Sebastian Pytel

„Człowiek z magicznym pudełkiem”, reż. Bodo Kox, 2017 (źródło: materiały prasowe dystrybutora)

Świat zahibernowany

Piotr Jemioło

„Zero K”, Don DeLillo, Oficyna literacka Noir sur Blanc, 2017 (źródło: materiały prasowe wydawcy)

W grotach pamięci

Rafał Augustyn

Alberto Ginastera, „Bomarzo”, fot. Javier del Real (źródło: materiały prasowe Teatro Real w Madrycie)
więcej artykułów

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

14. Festiwal Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza

Od 21 listopada do 10 grudnia 2017 roku

Plakat 14. Festiwalu Sztuki ArtFest im. Bogusława Wojtowicza (źródło: materiały prasowe)

Chór Alexandrowa – polska trasa koncertowa

Od 21 do 26 listopada 2017 roku

Chór Alexandrowa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Lwów, 24 czerwca 1937. Miasto, architektura, modernizm

Od 1 grudnia 2017 roku do 8 kwietnia 2018 roku

Wawrzyniec Dayczak, projekt Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego przy ul. Sakramentek, widok perspektywiczny, 1934–1938, flamaster i tusz na kalce technicznej, 40,5 x 53,5 cm, ze Zbiorów Specjalnych Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

12. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Opowiadania Superbohaterowie

Od 15 do 19 listopada 2017 roku

Grupa Studnia O. „Don Kichot i jego opowieści” (źródło: materiały prasowe organizatora)

David Lynch. Silence and dynamism

Od 12 listopada 2017 roku do 18 lutego 2018 roku

„Shadow of a Twisted Hand Across My House”, 1988, Copyright: David Lynch (źródło: materiały prasowe organizatora)

43. Biennale Malarstwa Bielska Jesień 2017

Od 10 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Sebastian Krok, Amor, 2016, tempera, akryl, alkid, lakier do podłóg na pościeli nabitej na krosno, 23x30 cm (źrodło: materiały prasowe organizatora)

Odciskanie świata

Od 11 listopada do 31 grudnia 2017 roku

Fot. Sandra Kępa (źródło: materiały prasowe organizatora)

Kryptonim Żegota – ukryta pomoc, pomoc ukrytym

Od 16 listopada 2017 roku do lipca 2018 roku

Polskie i żydowskie dzieci, podopieczni domu sierot w Poroninie, po 1945, wł. prywatna (źródło: materiały prasowe organizatora)

37. Konkurs im. Marii Dokowicz – Najlepsze Dyplomy UAP

Od 10 do 16 listopada 2017 roku

Natalia Zakrzewska, Najlepsze Dyplomy 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora

Leszek Żurek. Lutry. Dokument wyobrażony

Od 12 listopada 2017 roku do 30 stycznia 2018 roku

Bez tytułu, fot. Leszek Żurek, 2015-2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR