Wystawa: Małgorzata Dawidek Gryglicka „Krótka Historia Przypadku”, Miejska Galeria Sztuki w Częstochowie, al. Najświętszej Maryi Panny 64, 14 maja – 12 czerwca 2011

Wystawa Krótka historia przypadku Małgorzaty Dawidek-Gryglickiej, w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie, to prezentacja projektu z roku 1997, który miał już swoje odsłony m.in. w Poznaniu i Krakowie (2010). W czasie, który upłynął od jego powstania, na pograniczu literatury i sztuk wizualnych wydarzyło się bardzo wiele. Rozwinęły się różne techniki narracji sieciowej, oparte często na multimediach. Narracja przeniesiona została w większości do przestrzeni niematerialnej, odrzucając linearność lektury i konwencjonalne doświadczenie odbiorcy. Eksperymenty z geolokalizacją, mediami lokacyjnymi i nawigowaniem w przestrzeni realnej w celu odczytania wirtualnych komunikatów, rozszerzyły pole sztuki dotychczas skoncentrowanej głównie w środowisku Sieci. Ponowna prezentacja Krótkiej historii przypadku wpisuje się w obecny powrót sztuki mediów do neoanalogowych obiektów, bądź postaw sytuujących się na skrzyżowaniu realnego i wirtualnego. Hipertekst nie musi być związany wyłącznie z wirtualnością, a jego doświadczanie coraz częściej powiązane jest z poruszaniem się w przestrzeni realnej, geograficznej. Zarówno projekty wykorzystujące mapę, jak i te, skupione na mniejszej przestrzeni – np. wnętrzu galerii – powodują, że czytanie łączy się z krążeniem po wyznaczonych śladach, dotykiem, ruchem w przestrzeni. Te literackie podchody kierują odbiorcę po znakach, budując jednocześnie konceptualną przestrzeń.

Wernisaż wystawy: Małgorzata Dawidek Gryglicka „Krótka Historia Przypadku” w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie, fot. Elżbieta Siwik

Wernisaż wystawy: Małgorzata Dawidek Gryglicka „Krótka Historia Przypadku” w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie, fot. Elżbieta Siwik

Sieć, którą tworzy Małgorzata Dawidek-Gryglicka na potrzeby projektu, sprawia wrażenie zamkniętej, z uwagi na rozplanowanie przestrzenne, ale po zapoznaniu się z tekstem, okazuje się nie być pętlą. Uwaga czytelnika kierowana jest jednak w pętli (loop), której kolejne punkty przecięcia mogą być dyktowane potrzebą logiki lub przypadkiem. Przypadek jest obecny w tytule, jako element związany z losowością, ale także synonim nieprzewidywalności, w której niektórzy upatrują wyższego, lecz niedostrzegalnego porządku. Banalne pytanie „Co by było, gdyby…” prowadzi do zastanowienia nad możliwymi wariantami przebiegu wypadków, których zestawienie znamy z wielu tekstów i filmów, z których najbardziej znanym jest Przypadek Kieślowskiego.

Sama historia, przed którą (czy raczej wewnątrz której) postawiony jest czytelnik, przypomina scenariusz filmowy, ze względu na filmowy sposób opowiadania, „kadrujący” rzeczywistość, niekiedy umożliwia „zbliżenia” detali. Czytelnik nie ma dostępu do emocji bohaterów, porusza się tylko w przestrzeni faktów, drobiazgowo wyliczonych szczegółów wraz z ich kolorami, fakturą czy dźwiękiem. Precyzyjne didaskalia wpływają na tworzenie plastycznego obrazu, a mnogość akustycznych szczegółów w tekście wywołuje wrażenie, że mógłby to być scenariusz także słuchowiska, realizowanego tradycyjnie, z udziałem imitatorów dźwięku. Również zaakcentowanie faktu, że historia rozgrywa się w deszczowy dzień wpływa na stworzenie wrażenia nieostrości widzenia, którego doświadczają zarówno bohaterowie, jak i czytelnik. Wpływa na to kolorystyka tej odsłony projektu – szarość ścian i umieszczonych na nich liter.  Opowieść nie jest osadzona w konkretnym czasie historycznym, ale bogata w detale przestrzenne, a jej fabuła jest podróżą, ulokowaną w konkretnie nakreślonej topografii.  Ta przestrzenna organizacja narracji, w tym precyzyjne osadzenie zdarzeń w przestrzeni, w której poruszają się bohaterowie, jest powiązana z przestrzenną organizacją tekstu. Rytmiczne zorganizowanie w czasie wyznaczanym w opowieści godzinami, sygnałami radia, rytuałem codziennych czynności, nadaje historii intensywność. Wewnątrz tekstu fabuły znajdujemy odwołania do mikrotekstów, a także do tekstów literackich opartych na systemach, takich jak Gra w klasy. Nie bez znaczenia jest także system talii kart, mających również związek z grą, ale także swoją symbolikę, czy wreszcie, dla niektórych, znaczenia wróżebne, związane z wysiłkiem odgadnięcia przyszłości.

Wernisaż wystawy: Małgorzata Dawidek Gryglicka „Krótka Historia Przypadku” w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie, fot. Elżbieta Siwik

Wernisaż wystawy: Małgorzata Dawidek Gryglicka „Krótka Historia Przypadku” w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie, fot. Elżbieta Siwik

Lektura pozbawia jednak odbiorcę komfortu samotności, odbywa się bowiem w przestrzeni publicznej. Pozwala to jednocześnie uwidocznić, jakimi torami biegną skojarzenia współczytelników. Odczytywanie tekstu i decyzja o wyborze kolejnego fragmentu odbywa się w inny sposób, niż gdy ma się do dyspozycji luźne karty bądź książkę zorganizowaną w nielinearny sposób, ale jednak dostosowaną do potrzeb pojedynczego czytelnika. Czytanie jest jednocześnie ruchem w przestrzeni, związanym w pewien sposób także z rozmieszczeniem poszczególnych paragrafów. Plastyczność opisów w tekście, operujących danymi na temat kolorów czy wyglądu rekwizytów, powoduje, że odbiorca rysuje sobie bardzo wyraźny obraz opisywanych epizodów. Przywodzi to na myśl konceptualną ideę pisania w umyśle (writing in the mind). Doświadczenie odbiorcy zapożyczone jest więc z gruntu sztuk wizualnych i taka jest też forma prezentacji projektu – zaplanowana przy wszystkich odsłonach przez autorkę na jedno pomieszczenie, z jednymi drzwiami i jednym oknem.

Białe linki (słowo to ma podwójne znaczenie, przypomina bowiem o przestrzennej, protohipertekstowej strukturze projektu), łączą poszczególne fragmenty tekstu, wyznaczając możliwe kierunki jego odczytania. Autorka wyróżnia trzy główne opcje lektury, nie wykluczając utworzenia przez odbiorcę szlaku własnego. Decyzja, podejmowana przez czytelnika przy trzeciej stronie, łączy się z decyzją, podejmowaną przez bohatera opowieści – od tego momentu wzrasta ilość możliwych rozwiązań fabularnych, a odbiorca zaczyna wędrować między poszczególnymi partiami tekstu, rozproszonymi w przestrzeni galerii. W projekcie Małgorzaty Dawidek-Gryglickiej przypadek rządzi nie tylko fabułą tekstu – wpływając na bohaterów – rządzi również samą zasadą odbioru tekstu. Czytelnik może podążać za potrzebą usystematyzowania narracji, ale może też poddać się przypadkowi, a nawet celowo zrezygnować z fragmentów tekstu, by pozostawić historię intrygującą, ponieważ niedopowiedzianą.

Ewa Wójtowicz (1975), doktor nauk humanistycznych, (UAM w Poznaniu, 2006). Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu (2000). Wykłada w ASP w Poznaniu oraz w WSNHiD w Poznaniu. Autorka książki Net art (Kraków 2008).

EWA WÓJTOWICZ – dr hab. nauk humanistycznych, absolwentka poznańskiej ASP. Autorka książek Net art (2008), Sztuka w kulturze postmedialnej (2016) oraz tekstów poświęconych sztuce mediów. Wykłada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu.

Dodaj komentarz


Artykuły

Rozmowy

Czytelnia

Wydarzenia

Wyspiański. Nieznany

Od 16 stycznia do 5 maja 2019 roku

Stanisław Wyspiański, Zadumana. Życie. tygodnik ilustrowany, literacko-artystyczny, Rok 2, 1898, nr 50

Prawem naszym – zmartwychwstanie

Od 11 grudnia 2018 roku do 24 marca 2019 roku

Pierwodruk "Było to pod Jeną" Walerego Przyborowskiego, Warszawa 1904; ZNiO (źródło: materiały prasowe organizatora)

11. Międzynarodowy Festiwal Teatralny Boska Komedia

Od 8 do 16 grudnia 2018 roku

11. Międzynarodowy Festiwal Boska Komedia (źródło:materiały prasowe organizatora)

Veronica Taussig. Red Black and Yellow

Od 14 grudnia 2018 roku do 3 lutego 2019 roku

Veronica Taussig, fot. Urszula Tarasiewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Janusz Mielczarek – W poszukiwaniu różnych stanów piękna

Od 16 grudnia 2018 roku do 20 stycznia 2019 roku

Janusz Mielczarek, fot. Tomasz Sętowski (źródło: materiały prasowe organizatora)

Krzysztof Mańczyński. Malarstwo. 50 lat pracy twórczej

Od 14 grudnia 2018 roku do 24 lutego 2019 roku

„Przystanek IV”, 1984/1985, olej, płyta pilśniowa, Fot. Marcin Kucewicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Marcin Płonka. Topiel

Od 7 grudnia 2018 do 11 lutego 2019 roku

Marcin Płonka, „Topiel”, Muzeum Współczesne we Wrocławiu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Joanna Concejo. Concetto

Od 6 grudnia 2018 roku do 31 stycznia 2019 roku

Joanna Concejo, „Studnia” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Grupa Krakowska 1932–1937

Od 2 grudnia 2018 roku do 31 marca 2019 roku

„Kompozycja”, Bolesław Stawiński, ok. 1934, fot. Wojciech Rogowicz (źródło: materiały prasowe organizatora)

Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego

Od 28 listopada 2018 roku do 22 kwietnia 2019 roku

„Myślenie miastem. Architektura Jana Zawiejskiego” (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR