Katastrofa w elektrowni atomowej Czarnobyl wywołała poruszenie i mobilizację wśród ukraińskiej inteligencji. Wiele osób angażowało się w pomoc przy usuwaniu jej skutków i wyjaśnianiu przyczyn. Jedną z nich był Jurij Szczerbak, ukraiński pisarz, profesor medycyny, pracownik naukowy Kijowskiego Instytutu Epidemiologii i Chorób Zakaźnych. Po 26 kwietnia wielokrotnie odwiedzał miejsce tragedii. Jego napisana w 1987 roku dokumentalna książka zatytułowana Czernobyl (Dnipro, Kijów 1989), z której zaczerpnęliśmy podane niżej fragmenty, była jednym z pierwszych tekstów poświęconych katastrofie. Jej zamysłem było zebranie i uporządkowanie jak największej liczby świadectw, nie tylko pracowników elektrowni, ale i strażaków, lekarzy, urzędników, żołnierzy i innych, na życiu których czarnobylska katastrofa odcisnęła swoje piętno.

Zona Czarnobyl (zdjęcie z materiałów Karty)

Zona Czarnobyl (zdjęcie z materiałów Karty)

Jurij Szczerbak stał się jednym z założycieli i przewodniczącym ukraińskiej organizacji ekologicznej „Zielony Świat”, a w 1990 roku jednej z pierwszych ukraińskich partii – Partii Zielonych Ukrainy. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości został pierwszym ministrem środowiska, a także członkiem ukraińskiej Rady Bezpieczeństwa.

Walentyn Bilokiń (lekarz):

25 kwietnia o ósmej wieczorem rozpocząłem dyżur. [...] Kiedy w nocy z kierowcą Humarowem wracaliśmy do szpitala [...], miasto było puste, spało. Noc była cicha, gwiaździsta.

Jechaliśmy do Kurczatowa, kiedy zobaczyliśmy dwa błyski od strony Prypeci. Ponieważ dookoła były domy, nie widzieliśmy elektrowni. Tylko światło, jak błyskawica, może trochę większe. Pomyśleliśmy, że to gwiazdy. Huku nie usłyszeliśmy – pracował silnik. Potem na oddziale mówili, że nieźle rąbnęło. I nasza dyspozytorka słyszała dwa wybuchy. [...]

Kiedy o 1.35 przyjechaliśmy do pogotowia, dyspozytor powiedział, że przyszło wezwanie z elektrowni atomowej i pielęgniarz Sasza Skaczok tam pojechał. Zapytałem dyspozytorkę: „Kto dzwonił? Jaki pożar?”. Nie wiedziała. Postanowiłem zaczekać na wieści od Saszy.

O 1.42 zadzwonił Sasza: jest pożar, są poparzenia, potrzebny jest lekarz. Był zmartwiony, nie podał żadnych szczegółów i odłożył słuchawkę. Zabrałem torbę z silnymi środkami przeciwbólowymi.

Hryhoruj Chmel’ (strażak):

Tej nocy miałem dyżur. Grałem w szachy z kierowcą. [...] Usłyszałem: „Tak, tak, jedziemy, jedziemy…”. [...] „Dokąd?” – zapytałem. „Do elektrowni w Czarnobylu.” [...]

Podjechaliśmy. Od razu stało się jasne – pali się. Czerwone płomienie jak chmura. „Ale będzie pracy” – pomyślałem. Przyjechaliśmy tam kwadrans przed 2.00 w nocy. [...] Zobaczyliśmy, że jest rozsypany grafit. Miszko powiedział: „Grafit, co to takiego?”. Odepchnąłem kawałek nogą. A szeregowiec z drugiego samochodu podniósł go: „On jest gorący”. Kawałki były różne – duże i małe – takie, które można wziąć w ręce. Wywaliło je na ścieżkę, wszyscy tam po nich deptali.

Tylko o promieniowaniu nic nie wiedzieliśmy. [...] Samochody puściły wodę, Miszko napełniał cysternę, woda poszła w górę.

Walentyn Bilokiń:

W bramie straż pyta: „Dokąd jedziecie?”. – „Do pożaru.” – „A dlaczego bez odzieży ochronnej?” Nie dostałem informacji. Kwietniowa noc, ciepło – byłem w samym fartuchu, nawet bez czapki. Zajechaliśmy. Pytam: „Są poparzeni?”. – „Poparzonych nie ma. Ale sytuacja jest nie całkiem zrozumiała – chłopców trochę mdli…” [...]

Dawkomierzy nie mieliśmy. Mówili, że są maski przeciwgazowe, komplety ochronne, ale niczego nie było, nie zorganizowali…

Leonid Teliatnykow (strażak):

Gdzieś o 3.30 zrobiło mi się niedobrze. Zapaliłem papierosa, zaciągnąłem się, tak jak wcześniej – ciągle kaszlałem. Ledwo stałem na nogach, chciałem usiąść, ale nie było gdzie. Pojechaliśmy obejrzeć stanowiska; pokazałem, gdzie postawić samochody. Pojechaliśmy do dyrektora, potrzebowałem telefonu, by zdać relację z sytuacji [...]. Wiele pomieszczeń było zamkniętych, pustych. U dyrektora było kilka telefonów, ale były zajęte. Dyrektor rozmawiał. W tym czasie telefony dzwoniły bez przerwy.

Hryhoruj Chmel’:

Pracowaliśmy. Widać było ogień – paliło się, unosiła się umiarkowana chmura dymu. [...] Kiedy zobaczyliśmy, że ogień się nie pali, a zaczynają już lecieć iskry, powiedziałem: „Chłopcy, to już gaśnie”. [...]

Już wiedzieliśmy, że [lejtnanta] Prawyka i Teliatnykowa odwieźli – wtedy dotarło do nas, że jest promieniowanie. Powiedzieli nam: „Chodźcie tu do jadalni, bierzcie proszki”. [...]

Wsiedliśmy do samochodu, pojechaliśmy do pierwszego kompleksu budynków, tam nas zaczęli sprawdzać pod kątem promieniowania. Wszyscy podchodzili, a urzędnik pisał: „zanieczyszczony, zanieczyszczony, zanieczyszczony…”. Poza tym niczego nie mówili.

Arkadij Uskow (starszy inżynier eksploatacji reaktora):

Obudził mnie dzwonek telefonu. [...] Poczołgałem się do aparatu. W słuchawce głos Wiaczesława Orłowa, mojego zwierzchnika – zastępcy naczelnika do spraw eksploatacji oddziału reaktora numer 1.

– Dzień dobry, Arkadij. Przekazuję ci komendę Czuhynowa: wszyscy kierownicy mają szybko przybyć na stację do swojego oddziału.

Strony: 1 2 3 4 5 6 7

Artykuł ukazał się w kwartalniku „Karta”

1 komentarz do artykułu “Zona Czarnobyl”

  1. Paweł

    Najbardziej ciekawe są wspomnienia Walentyna Bilokina , który mimo takiej dawki promieniowanie żyje.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń