Ivana Sajko, Rio Bar, Wydawnictwo W.A.B, Warszawa 2011

Tylko mi nie mówcie, że jestem jedyna – mówi jedna, a może właśnie jedyna bohaterka powieści Sajko. Ta sama, albo inna niż ta, która tańczyła w sukni ślubnej na zgliszczach swojego domu, która była w obozie uchodźców, która wedle formularza do autodiagnozy jest już alkoholiczką i upija się w Rio Barze, ta, która wymachiwała flagą w dzień zwycięstwa, właśnie ta, albo zupełnie inna.

Ivana Sajko (zdjęcie z materiałów organizatora)

Ivana Sajko (zdjęcie z materiałów organizatora)

Nie sposób podejść do tekstu Sajko bez emocji, bo to one są niejako siłą napędową całej książki. Narratorka nie zastanawia się nad przyczynami i skutkami, nie kalkuluje, nie zastanawia się nad poprawnością, polityczną i każdą inną, tego, o czym mówi. Ciężko jest odmówić jej prawa do tych emocji i ciężko pisać o tym, co mówi, w neutralny sposób.

Ciężko pozostać bezstronnym, gdy mówi kobieta, która przeżyła wojnę. Kobieta, dziewczyna. Nie wiadomo, ile ma lat, nie wiadomo, czy jest tylko jedna. Na pewno nie jest jedyna. Dzisiaj to kobiety w Chorwacji piszą o wojnie, tworząc w ten sposób nową perspektywę. Do najbardziej znanych należą z całą pewnością Maša Kolanović i Ivana Simić Bodrožić, których książki poruszyły chorwacką opinię publiczną. Bez wątpienia należy do nich również autorka Rio Baru.

Ivana Sajko jest w Chorwacji rzadkim zjawiskiem – buntowniczka, outsiderka, zaangażowana politycznie, odnosząca sukcesy nie tyle w kraju, co za granicą, wystawiana na całym świecie. To prawdopodobnie jedyna kobieta w Chorwacji utrzymująca się jedynie z pisania. Wyłącznie dzięki zagranicy – mówi. Wcześniej znana jako autorka dramatów, m.in. wystawianej również w Polsce Kobiety-Bomby. Rio Bar to jej pierwsza powieść (2006), kolejną, Historia mojej rodziny od 1941. Do 1991. i dalej (Povijest moje obitelji od 1941. do 1991. i nakon) wydała w 2009 roku.

Sajko mówi, że polityczność jej tekstów nie wynika z tematów, które wybiera, ale ze sposobu, w jaki pracuje. A tematyka Rio Baru jest na wskroś polityczna – przede wszystkim wtedy, kiedy jest mowa o wojnie i operacji Burza (Oluja), a także o kryzysie, który nieuchronnie nadchodzi po wojnie.

Czwartego sierpnia bieżącego roku w Kninie odsłonięto pomnik operacji Burza – składa się on z formy przypominającej literę v, mającej oznaczać zwycięstwo (tak w tej operacji, jak i w całej wojnie) oraz swego rodzaju łuku triumfalnego. Znajduje się w nim kaplica ze świeczkami, które można zapalić, wrzucając monetę.

Rio Bar jest antypomnikiem wojny, pełnym buntu, goryczy, beznadziei, bezsilności. Nie ma tu bohaterów, którym można palić świeczki, nie ma też zwycięstwa, jest tylko cierpienie – i to wśród przedstawicieli obu stron konfliktu. Teoretycznie dużo mniejsze, niż gigantyczny szary pomnik. Praktycznie olbrzymie, bo jedyne, wyjątkowe, bo jest nieszczęściem jednej kobiety.

Jedna kobieta siedzi przy stoliku i pisze monologi dla ośmiu kobiet ubranych w suknie ślubne. Być może, ale tylko być może, jest to ta sama osoba, która przesiaduje w Rio Barze, upijając się, jakby była mężczyzną, w małym miasteczku nad niebieskim morzem, jednocześnie marząc o miłości i ucieczce. Nie potrafi zapanować nad swoją skłonnością do alkoholu, jej wypowiedzi są pełne dziur, często traci świadomość. Rozpaczliwie poszukuje odrobiny uczucia i niechcący wplątuje się w mafijne porachunki. Nie panuje nad swoim życiem, podobnie jak nikt nie panuje nad rzeczywistością, która ją otacza, a która jest przepełniona zagranicznymi turystami i inwestorami, wykupującymi co się da, a także nietłumioną agresją i wszechobecną przemocą trafiającą na całkowitą obojętność obserwujących. Nie ma współczucia, nie ma perspektyw, nie ma nikogo, kto mógłby pomóc.

Trzecia z kobiet, wypowiadająca się dziesięć lat wcześniej na gruzach swojego spalonego domu, widzi, jak jej wesele zostaje przerwane wybuchem konfliktu, w który nikt nie wierzył. Widzi palące się serbskie domy, w fałdach sukni ślubnej trzyma nóż. Zobaczy też, jak wygląda zwycięstwo, zobaczy swoją twarz w telewizji, po tym, jak w poszarpanej sukni ślubnej stała i wymachiwała flagą, krzycząc Zwycięstwo! – i będzie tylko modlić się, żeby to nie była jej twarz. Będzie w obozie uchodźców czekać na powrót ukochanego, który – to takie banalne – nigdy nie wróci. Będzie chodzić po urzędach, mieć poważne problemy psychiczne. Te trzy kobiety mówią tym samym głosem, w ten sam charakterystyczny sposób. Być może to ta pierwsza udziela im głosu? A może to jest jedna, ta sama kobieta?

Miasteczko, w którym znajduje się Rio Bar, jest naaaaaaajpiękniejszym miasteczkiem nad naaaaajbardziej niebieskim morzem, co narratorka wielokrotnie podkreśla. Czy w takim miejscu cokolwiek może być brzydkie, ułomne, nie w porządku? Skoro wszystko jest naaaaajpiękniejsze,  to czy wojna ma prawo być brzydka, czy pokój może przynieść rozczarowanie? Czy nie jest tak, że te naaaajpiękniejsze krajobrazy zmylą obserwatora, który przymknie oczy i zignoruje to, co zakłóca mu estetyczną kontemplację, który popatrzy na rzeczywistość kraju znanego z atrakcji turystycznych, jakby patrzył na kolorową pocztówkę z palmami?

Strony: 1 2

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

JEMS Architekci. (RE)KOLEKCJE

Od 28 kwietnia do 20 sierpnia 2017 roku

Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Anna Przybył. Pragnienia

25 kwietnia 2017 roku

Anna Przybył, „Pragnienia” (źródło: materiały prasowe wydawcy)

14. Wiosna Jazzowa Zakopane 2017

Od 28 kwietna do 2 maja 2017 roku

Mateusz Gawęda Trio (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk. Niewidzialna ściana

Od 28 kwietnia do 1 czerwca 2017 roku

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk, stopklatka z wideo „Niewidzialna Ściana”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sztuka w sztuce

Od 28 kwietnia do 1 października 2017 roku

Tezi Gabunia, „Włóż głowę do galerii (Luwr”), 2015–2016, instalacja, 50 × 82 × 50 cm, dzięki uprzejmości T. Gabunii, Popiashvili Gvaberidze Window Project, Tbilisi (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tu jesteśmy

Wybrane prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 28 kwietnia do 15 sierpnia 2017 roku

Henryk Stażewski, „Kompozycja nr 33”, 1975, akryl, płyta, fot. Agata Ciołek (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bratislava pro Wratislavia / Wratislavia pro Bratislava

Od 27 kwietnia do 3 czerwca 2017 roku

Martin Špirec, „Morze spokoju”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Okupanci. Niemcy w Krakowie

Od 27 kwietnia do 29 października 2017 roku

Żołnierz niemiecki na moście Dębnickim pozujący do zdjęcia na tle Wawelu. Na rewersie odręczny podpis: „Przed wyruszeniem transportu z Krakowa do Berdyczowa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Presja istnienia

Od 21 kwietnia do 12 maja 2017 roku

Piotr Ambroziak, „Urban cave III”, akryl, spray, 2017 (źródło: materiały autora)

Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku

Od 21 kwietnia do 11 czerwca 2017 roku

Henryk Stażewski, bez tytułu, poł 70. XX ., fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR