Monika Drożyńska, Po słowie, Bunkier Sztuki, Kraków. Od 22 października do 4 grudnia 2011 roku. Kurator wystawy: Karolina Harazim. Koordynator wystawy: Bartłomiej Zakrzewski.

Każde miasto posiada swoją tożsamość, utkaną z budynków, nieskończonej ilości ulic, dźwięków i zapachów. Poprzez swoją architekturę wyraża mieszaninę różnych emocji – strach, euforię, agresję czy melancholię. Bywa przyjazne lub wrogie, snobistyczne lub biedne. Rządzi się swoimi prawami, dyktowanymi przez mieszkańców, ustalających reguły jego funkcjonowania. Georg Simmel w jednym ze swoich tekstów dotyczących mentalności mieszkańców wielkich miast zauważa, że psychologicznym tłem indywidualności wielkomiejskiej jest natężenie podniet nerwowych, wynikających z szybkich, nieustannych zmian zewnętrznych i doznań wewnętrznych. Aby zachować emocjonalną równowagę, każdy mieszkaniec wielkiego miasta musi wyrobić sobie pewnego rodzaju organ ochronny przed wyobcowaniem[1].

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Jednym z nich jest zawłaszczanie przestrzeni niczyich, tak zwanych „nie-miejsc”, które według definicji Marca Augé stanowią między innymi dworce, sklepy, mosty, tunele podziemne czy nawet autostrady i hipermarkety. Są to przestrzenie, w których „jest się raczej z konieczności niż z upodobania, gdzie rolę nadawcy zastępują teksty kierowane do bezosobowego odbiorcy, a człowiek staje się użytkownikiem postępującym według określonego schematu, przyjętego, by osiągnąć wyznaczony cel. Jest „niczyja” nie ze względu na status własnościowy, ale z powodu braku emocjonalnego związku ludzi z danym obszarem[2]” – pisze Anna Spruch w tekście dotyczącym oswajania przestrzeni. Znaki czy też różnego rodzaju napisy, umieszczane na fasadach budynków, mostów czy podziemnych przejść to wyraz simmelowskiego mechanizmu obronnego. Wystarczy wejść głęboko w miejską tkankę, aby „zobaczyć” głosy anonimowych, sfrustrowanych jednostek, zagubionych w wielkomiejskiej rzeczywistości. Łatwiej jest przecież zniszczyć, naznaczyć coś, z czym nie mamy emocjonalnego związku. A takich miejsc w przestrzeni publicznej okazuje się być bardzo wiele. Czy jest to tylko wandalizm, który ma celu zakłócić dobre, estetyczne samopoczucie odbiorcy czy też możemy mówić o sztuce? Jak się okazuje, pomiędzy obydwiema definicjami istnieje bardzo cienka granica.

Anna Chudzik w tekście „Mówi miasto” trafnie zauważa, że zarówno oficjalne, jak i nieoficjalne napisy miejskie są głosem miasta i jego mieszkańców. „Każdy napis został prze kogoś wymyślony i stworzony; z treści i kształtu napisu można odczytać, co myślał i czuł ten, kto go tu umieścił, oraz co chciał przekazać odbiorcom. Ale z chwilą umieszczenia napisu w strukturze przestrzenno-wizualnej miasta, nadawca oddaje mu prawa do owego znaku. W ten sposób miasto może zabrać głos i nadać komunikat[3]” – zaznacza Chudzik. Te zwerbalizowane wizualnie komunikaty przeważnie szpecą tkankę miejską, choć przyzwyczajeni jesteśmy do nich na tyle, że przestajemy zwracać na nie uwagę. Niektóre z nich, oprócz oddawania czci piłkarskim klubom i nienawiści skierowanej ku wszystkiemu, co tylko możliwe, są niezwykle błyskotliwe i skłaniają do myślenia. Monika Drożyńska, której wystawa „Po słowie” niedawno zakończyła się w krakowskim Bunkrze Sztuki, filozoficzne i miejscami wulgarne zapędy mieszkańców wielkich miast pięknie wyhaftowała, bezpiecznie przebierając tzw. „poziom ulicy” w sztukę. Artystka zaprezentowała podczas ekspozycji cykle „Haft miejski” oraz „Aktywności zimowe”, a także pracę w procesie „Między słowami”. Dlaczego akurat haft stał się sposobem artystycznej artykulacji Drożyńskiej? Być może dlatego, że brzydota zestawiona z pięknem przestaje być tak ciężkostrawna. Magdalena Ujma zauważa, że gniewne i zarazem niezwykle sugestywne, podwórkowe bazgroły artystka po prostu zagłaskuje, oswaja je. „Z brzydkiego i agresywnego robi coś ładnego i niegroźnego. Problem zamiata pod dywan, udaje, że to co wynika z frustracji, może nagle stać się łagodne” – pisze Ujma[4].

Prezentowane na wystawie realizacje Drożyńskiej są ściśle związane z miejskimi inspiracjami, choć działania artystki oscylują także wokół problemów społecznych, takich jak szowinizm czy ignorancja, tak jak to miało miejsce w przypadku pracy „Różne formy użyteczności kobiety” (2009). Od 2007 roku Drożyńska śledzi naścienną twórczość, penetrując najciemniejsze zakamarki miasta, odkrywając hasła, które później przenosi na udomowiony, niezwykle przyjemny i medytacyjny poziom haftu. Po urodzeniu synka w trakcie długich spacerów, rejestrowała co błyskotliwsze z nich, nazywając je „spontaniczną poezją”. „Człowieka pomścimy”, „Bądź dobrym”, „Mieszkam w bloku nie jestem sam” to tylko niektóre z miejskich „sentencji” przeniesionych w estetyczne przestrzenie haftu. Niezwykle precyzyjne, kolorowe wzory wykreowane przez Drożyńską, na których pojawiają się kwiaty i niezwykle pracochłonne ornamenty, robią ogromne wrażenie. Obserwując prace artystki, podskórnie wyczuwa się koncentrację i energię poświęconą ich wykonaniu podczas długich, mroźnych wieczorów. Nieprzypadkowo cykl ten nosi nazwę „Aktywności zimowe”.

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Działania artystki wpisują się mimowolnie w symboliczne znaczenie. W tradycji ludowej zabieg haftowania miał na celu ochronę przed złymi wpływami magicznymi. Żydzi chronią się czerwoną nitką zawiązaną na nadgarstku, a Słowianie, wierząc, że złe uroki płyną z oczu, haftowali. Im wzór barwniejszy, kolorowy, tym większe ryzyko zdekoncentrowania osoby rzucającej urok, której uwaga skupi się na hafcie, rozpraszającym negatywną energię, a nie na bezpośrednim spojrzeniu w oczy, poprzez które można wpuszczać złe fluidy[5]. Takim magicznym rytuałem staje się twórczość Drożyńskiej, odczyniającej haftowane czary, które łagodzą bolesne skutki życia w wielkim mieście. Samotność, alienacja, obojętność to tylko niektóre z emocji, które towarzyszą ludziom eksplorującym miejską przestrzeń do swoich graficznych komunikatów. Prace artystki sprawiają, że nawet wulgaryzmy stają się subtelną, wręcz uspokojoną formą agresji. Rozwinięciem zainteresowań Drożyńskiej staje się cykl „Haft miejski”. Po przetworzeniu napisów metodą haftu, artystka „oddała” je z powrotem miejskiej przestrzeni w postaci wielkoformatowych projekcji. Można je było oglądać we Wrocławiu, Krakowie i Warszawie. Projekt ten spotkał się z ambiwalentnymi uczuciami. Niektórym odbiorcom pomysł ten się bardzo spodobał, ponieważ skłaniał do myślenia, chwilowego zatrzymania w miejskim pośpiechu.

Podobnie działo się z projekcją Małgorzaty Markiewicz, która umieściła napis ”Oddychaj” na wyświetlaczach warszawskiego metra. Pełnił on rolę „uspokajacza” dla zabieganych pasażerów. Najwięcej kontrowersji w przypadku prac Drożyńskiej wzbudził napis „Zimo wypierdalaj”, który raził odbiorców bezpośredniością komunikatu. Sytuację zaogniał fakt, że artystka otrzymała na swój projekt dotację z Ministerstwa Kultury. Zdenerwowani odbiorcy skupiali się bardziej na „bezsensownie wydawanych pieniądzach podatników”, niż na samych realizacjach. Nie mniej jednak działanie Drożyńskiej nikogo nie pozostawiło obojętnym. Sprowokowało ono dyskusję na temat znaczenia współczesnej sztuki. Prezentowana na wystawie praca „Między słowami” (2011) stała się mimowolnie rozwinięciem tego zagadnienia. W ramach ekspozycji artystka przeprowadzała rozmowy z widzami na temat sztuki i jej roli w życiu społecznym, jak również jednostkowym. Widzowie próbowali odpowiedzieć na pytanie, czy rozumieją twórczość współczesnych artystów, czy potrafi ich ona zainspirować, pobudzić do intelektualnych poszukiwań. Drożyńska nagrywała wszystkie dyskusje, czego efektem stał się wyhaftowany ręcznie zapis dźwiękowy jej rozmów z odwiedzającymi ekspozycję. Stanowi on rejestr emocji towarzyszących widzom, które wieńczyły całą wystawę. Każde drgania dźwięku, nawet chrząknięcie czy kaszlnięcie zostało doskonale odzwierciedlone w wyhaftowanej pracy artystki, bo tylko „Między słowami” można próbować odnaleźć własną tożsamość. Ciekawym zabiegiem było pokazanie tej ostatniej realizacji w dniu finisażu, który stał się tak naprawdę pierwszym dniem kompletnej ekspozycji.

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Twórczość Moniki Drożyńskiej na pewno nie ociera się o banał. Poprzez swoje działania artystka estetyzuje skrajne emocje, z którymi nikt nie chce się bezpośrednio utożsamiać. Miejska, chodnikowa filozofia życia nabiera u Drożyńskiej szczególnego znaczenia. Tennessee Williams pisał, że dzisiejsza rzeczywistość jest bystrym strumieniem, w którym roi się od ludzi nie umiejących pływać. Artystka poprzez swoje realizacje, pokazuje, że wbrew pozorom, można nauczyć się tej trudnej sztuki. Wystarczy uważnie obserwować i próbować oswajać otaczającą rzeczywistość, co może stać się równie medytacyjną i wartościową czynnością, jak haftowanie, którego tradycja, dzięki Drożyńskiej, jest na szczęście cały czas obecna.

 

  1. G. Simmel, Socjologia, Warszawa 2005, s. 306.
  2. http://witryna.czasopism.pl/pl/gazeta/1131/1330/1733/
  3. http://www.slideshare.net/mik_krakow/anna-chudzik-mwi-miasto-blokowiska
  4. M. Ujma, Bluzgi i hafty [w:] Po słowie, katalog wystawy, Kraków 2011, s. 28.
  5. https://mocreiki.wordpress.com/tag/magia-haftu/

ZUZANNA SOKOŁOWSKA (1982) – absolwentka historii i filozofii, wykładowca akademicki. Publikowała na łamach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.

Dodaj komentarz


Artykuły

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk. Niewidzialna ściana

Od 28 kwietnia do 1 czerwca 2017 roku

Zuza Golińska / Magdalena Łazarczyk, stopklatka z wideo „Niewidzialna Ściana”, 2017 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Sztuka w sztuce

Od 28 kwietnia do 1 października 2017 roku

Tezi Gabunia, „Włóż głowę do galerii (Luwr”), 2015–2016, instalacja, 50 × 82 × 50 cm, dzięki uprzejmości T. Gabunii, Popiashvili Gvaberidze Window Project, Tbilisi (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tu jesteśmy

Wybrane prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 28 kwietnia do 15 sierpnia 2017 roku

Henryk Stażewski, „Kompozycja nr 33”, 1975, akryl, płyta, fot. Agata Ciołek (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bratislava pro Wratislavia / Wratislavia pro Bratislava

Od 27 kwietnia do 3 czerwca 2017 roku

Martin Špirec, „Morze spokoju”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Okupanci. Niemcy w Krakowie

Od 27 kwietnia do 29 października 2017 roku

Żołnierz niemiecki na moście Dębnickim pozujący do zdjęcia na tle Wawelu. Na rewersie odręczny podpis: „Przed wyruszeniem transportu z Krakowa do Berdyczowa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Presja istnienia

Od 21 kwietnia do 12 maja 2017 roku

Piotr Ambroziak, „Urban cave III”, akryl, spray, 2017 (źródło: materiały autora)

Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku

Od 21 kwietnia do 11 czerwca 2017 roku

Henryk Stażewski, bez tytułu, poł 70. XX ., fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

2. Weekend Księgarń Kameralnych

Od 21 do 23 kwietnia 2017 roku

Warszawski Weekend Księgarń Kameralnych 2016 (źródło: materiały prasowe)

11. IN OUT Festival

Od 22 do 23 kwietnia 2017 roku

Festival IN OUT (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zsolnay. Węgierska secesja

Od 20 kwietnia do 2 lipca 2017 roku

Dzban, 1898–1899, prawdopodobnie Tadeusz Sikorski, kamionka, eosyna, Janus Pannonius Múzeum (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR