Monika Drożyńska, Po słowie, Bunkier Sztuki, Kraków. Od 22 października do 4 grudnia 2011 roku. Kurator wystawy: Karolina Harazim. Koordynator wystawy: Bartłomiej Zakrzewski.

Każde miasto posiada swoją tożsamość, utkaną z budynków, nieskończonej ilości ulic, dźwięków i zapachów. Poprzez swoją architekturę wyraża mieszaninę różnych emocji – strach, euforię, agresję czy melancholię. Bywa przyjazne lub wrogie, snobistyczne lub biedne. Rządzi się swoimi prawami, dyktowanymi przez mieszkańców, ustalających reguły jego funkcjonowania. Georg Simmel w jednym ze swoich tekstów dotyczących mentalności mieszkańców wielkich miast zauważa, że psychologicznym tłem indywidualności wielkomiejskiej jest natężenie podniet nerwowych, wynikających z szybkich, nieustannych zmian zewnętrznych i doznań wewnętrznych. Aby zachować emocjonalną równowagę, każdy mieszkaniec wielkiego miasta musi wyrobić sobie pewnego rodzaju organ ochronny przed wyobcowaniem[1].

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Jednym z nich jest zawłaszczanie przestrzeni niczyich, tak zwanych „nie-miejsc”, które według definicji Marca Augé stanowią między innymi dworce, sklepy, mosty, tunele podziemne czy nawet autostrady i hipermarkety. Są to przestrzenie, w których „jest się raczej z konieczności niż z upodobania, gdzie rolę nadawcy zastępują teksty kierowane do bezosobowego odbiorcy, a człowiek staje się użytkownikiem postępującym według określonego schematu, przyjętego, by osiągnąć wyznaczony cel. Jest „niczyja” nie ze względu na status własnościowy, ale z powodu braku emocjonalnego związku ludzi z danym obszarem[2]” – pisze Anna Spruch w tekście dotyczącym oswajania przestrzeni. Znaki czy też różnego rodzaju napisy, umieszczane na fasadach budynków, mostów czy podziemnych przejść to wyraz simmelowskiego mechanizmu obronnego. Wystarczy wejść głęboko w miejską tkankę, aby „zobaczyć” głosy anonimowych, sfrustrowanych jednostek, zagubionych w wielkomiejskiej rzeczywistości. Łatwiej jest przecież zniszczyć, naznaczyć coś, z czym nie mamy emocjonalnego związku. A takich miejsc w przestrzeni publicznej okazuje się być bardzo wiele. Czy jest to tylko wandalizm, który ma celu zakłócić dobre, estetyczne samopoczucie odbiorcy czy też możemy mówić o sztuce? Jak się okazuje, pomiędzy obydwiema definicjami istnieje bardzo cienka granica.

Anna Chudzik w tekście „Mówi miasto” trafnie zauważa, że zarówno oficjalne, jak i nieoficjalne napisy miejskie są głosem miasta i jego mieszkańców. „Każdy napis został prze kogoś wymyślony i stworzony; z treści i kształtu napisu można odczytać, co myślał i czuł ten, kto go tu umieścił, oraz co chciał przekazać odbiorcom. Ale z chwilą umieszczenia napisu w strukturze przestrzenno-wizualnej miasta, nadawca oddaje mu prawa do owego znaku. W ten sposób miasto może zabrać głos i nadać komunikat[3]” – zaznacza Chudzik. Te zwerbalizowane wizualnie komunikaty przeważnie szpecą tkankę miejską, choć przyzwyczajeni jesteśmy do nich na tyle, że przestajemy zwracać na nie uwagę. Niektóre z nich, oprócz oddawania czci piłkarskim klubom i nienawiści skierowanej ku wszystkiemu, co tylko możliwe, są niezwykle błyskotliwe i skłaniają do myślenia. Monika Drożyńska, której wystawa „Po słowie” niedawno zakończyła się w krakowskim Bunkrze Sztuki, filozoficzne i miejscami wulgarne zapędy mieszkańców wielkich miast pięknie wyhaftowała, bezpiecznie przebierając tzw. „poziom ulicy” w sztukę. Artystka zaprezentowała podczas ekspozycji cykle „Haft miejski” oraz „Aktywności zimowe”, a także pracę w procesie „Między słowami”. Dlaczego akurat haft stał się sposobem artystycznej artykulacji Drożyńskiej? Być może dlatego, że brzydota zestawiona z pięknem przestaje być tak ciężkostrawna. Magdalena Ujma zauważa, że gniewne i zarazem niezwykle sugestywne, podwórkowe bazgroły artystka po prostu zagłaskuje, oswaja je. „Z brzydkiego i agresywnego robi coś ładnego i niegroźnego. Problem zamiata pod dywan, udaje, że to co wynika z frustracji, może nagle stać się łagodne” – pisze Ujma[4].

Prezentowane na wystawie realizacje Drożyńskiej są ściśle związane z miejskimi inspiracjami, choć działania artystki oscylują także wokół problemów społecznych, takich jak szowinizm czy ignorancja, tak jak to miało miejsce w przypadku pracy „Różne formy użyteczności kobiety” (2009). Od 2007 roku Drożyńska śledzi naścienną twórczość, penetrując najciemniejsze zakamarki miasta, odkrywając hasła, które później przenosi na udomowiony, niezwykle przyjemny i medytacyjny poziom haftu. Po urodzeniu synka w trakcie długich spacerów, rejestrowała co błyskotliwsze z nich, nazywając je „spontaniczną poezją”. „Człowieka pomścimy”, „Bądź dobrym”, „Mieszkam w bloku nie jestem sam” to tylko niektóre z miejskich „sentencji” przeniesionych w estetyczne przestrzenie haftu. Niezwykle precyzyjne, kolorowe wzory wykreowane przez Drożyńską, na których pojawiają się kwiaty i niezwykle pracochłonne ornamenty, robią ogromne wrażenie. Obserwując prace artystki, podskórnie wyczuwa się koncentrację i energię poświęconą ich wykonaniu podczas długich, mroźnych wieczorów. Nieprzypadkowo cykl ten nosi nazwę „Aktywności zimowe”.

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Działania artystki wpisują się mimowolnie w symboliczne znaczenie. W tradycji ludowej zabieg haftowania miał na celu ochronę przed złymi wpływami magicznymi. Żydzi chronią się czerwoną nitką zawiązaną na nadgarstku, a Słowianie, wierząc, że złe uroki płyną z oczu, haftowali. Im wzór barwniejszy, kolorowy, tym większe ryzyko zdekoncentrowania osoby rzucającej urok, której uwaga skupi się na hafcie, rozpraszającym negatywną energię, a nie na bezpośrednim spojrzeniu w oczy, poprzez które można wpuszczać złe fluidy[5]. Takim magicznym rytuałem staje się twórczość Drożyńskiej, odczyniającej haftowane czary, które łagodzą bolesne skutki życia w wielkim mieście. Samotność, alienacja, obojętność to tylko niektóre z emocji, które towarzyszą ludziom eksplorującym miejską przestrzeń do swoich graficznych komunikatów. Prace artystki sprawiają, że nawet wulgaryzmy stają się subtelną, wręcz uspokojoną formą agresji. Rozwinięciem zainteresowań Drożyńskiej staje się cykl „Haft miejski”. Po przetworzeniu napisów metodą haftu, artystka „oddała” je z powrotem miejskiej przestrzeni w postaci wielkoformatowych projekcji. Można je było oglądać we Wrocławiu, Krakowie i Warszawie. Projekt ten spotkał się z ambiwalentnymi uczuciami. Niektórym odbiorcom pomysł ten się bardzo spodobał, ponieważ skłaniał do myślenia, chwilowego zatrzymania w miejskim pośpiechu.

Podobnie działo się z projekcją Małgorzaty Markiewicz, która umieściła napis ”Oddychaj” na wyświetlaczach warszawskiego metra. Pełnił on rolę „uspokajacza” dla zabieganych pasażerów. Najwięcej kontrowersji w przypadku prac Drożyńskiej wzbudził napis „Zimo wypierdalaj”, który raził odbiorców bezpośredniością komunikatu. Sytuację zaogniał fakt, że artystka otrzymała na swój projekt dotację z Ministerstwa Kultury. Zdenerwowani odbiorcy skupiali się bardziej na „bezsensownie wydawanych pieniądzach podatników”, niż na samych realizacjach. Nie mniej jednak działanie Drożyńskiej nikogo nie pozostawiło obojętnym. Sprowokowało ono dyskusję na temat znaczenia współczesnej sztuki. Prezentowana na wystawie praca „Między słowami” (2011) stała się mimowolnie rozwinięciem tego zagadnienia. W ramach ekspozycji artystka przeprowadzała rozmowy z widzami na temat sztuki i jej roli w życiu społecznym, jak również jednostkowym. Widzowie próbowali odpowiedzieć na pytanie, czy rozumieją twórczość współczesnych artystów, czy potrafi ich ona zainspirować, pobudzić do intelektualnych poszukiwań. Drożyńska nagrywała wszystkie dyskusje, czego efektem stał się wyhaftowany ręcznie zapis dźwiękowy jej rozmów z odwiedzającymi ekspozycję. Stanowi on rejestr emocji towarzyszących widzom, które wieńczyły całą wystawę. Każde drgania dźwięku, nawet chrząknięcie czy kaszlnięcie zostało doskonale odzwierciedlone w wyhaftowanej pracy artystki, bo tylko „Między słowami” można próbować odnaleźć własną tożsamość. Ciekawym zabiegiem było pokazanie tej ostatniej realizacji w dniu finisażu, który stał się tak naprawdę pierwszym dniem kompletnej ekspozycji.

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkierze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Wystawa Moniki Drożyńskiej, Po słowie, w Bunkrze Sztuki w Krakowie, 2011, fot. Zofia Waligóra

Twórczość Moniki Drożyńskiej na pewno nie ociera się o banał. Poprzez swoje działania artystka estetyzuje skrajne emocje, z którymi nikt nie chce się bezpośrednio utożsamiać. Miejska, chodnikowa filozofia życia nabiera u Drożyńskiej szczególnego znaczenia. Tennessee Williams pisał, że dzisiejsza rzeczywistość jest bystrym strumieniem, w którym roi się od ludzi nie umiejących pływać. Artystka poprzez swoje realizacje, pokazuje, że wbrew pozorom, można nauczyć się tej trudnej sztuki. Wystarczy uważnie obserwować i próbować oswajać otaczającą rzeczywistość, co może stać się równie medytacyjną i wartościową czynnością, jak haftowanie, którego tradycja, dzięki Drożyńskiej, jest na szczęście cały czas obecna.

 

  1. G. Simmel, Socjologia, Warszawa 2005, s. 306.
  2. http://witryna.czasopism.pl/pl/gazeta/1131/1330/1733/
  3. http://www.slideshare.net/mik_krakow/anna-chudzik-mwi-miasto-blokowiska
  4. M. Ujma, Bluzgi i hafty [w:] Po słowie, katalog wystawy, Kraków 2011, s. 28.
  5. https://mocreiki.wordpress.com/tag/magia-haftu/

ZUZANNA SOKOŁOWSKA (1982) – absolwentka historii i filozofii, wykładowca akademicki. Publikowała na łamach Arteonu, Polskiego Portalu Kultury O.pl, Rity Baum, artPapieru oraz czasopisma kulturalnego Fragile.

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń