* Tekst zamieszczony w wersji polskiej, francuskiej i angielskiej w publikacji:
Roman Opałka. Oktogon / 1 – ∞ , Art Stations Foundation, Poznań 2010.

Raz jeszcze usiłuję zmierzyć się z namysłem nad śmiałym zamierzeniem Romana Opałki. Uzmysławiam sobie teraz, że obcowanie z tym dziełem wiąże się z zagadnieniem miary. Mierzymy się z rezultatami zamiarów artysty. One same są niezmierne. W istocie bezmierności dotyczą i ją wyrażają. Myślenie o tych kwestiach wplecione jest tu w samą materię malarską. Opałka jest malarzem, więcej nawet, on ocala malarstwo. Malując – rozmyśla. To, co jawi się jako fenomenalne w dokonaniu Opałki bierze się z uznania, iż jakkolwiek jego systemowy program stworzony został w formie pełnej przed paroma dziesięcioleciami, to jego realizacja jest niezmiennie witalna, fascynująca i dramatyczna dopóty, póki trwa wypełnianie w praktyce pierwotnych jego założeń. Myślę tu i o dziele, i o egzystencji artysty. Bowiem życie autora programu ku nieskończoności również wplecione jest w samą materię jego dzieła. A także idea nieskończoności. To jego dwie miary. Przekonany jestem, że witalność dokonania przetrwa czas artystycznej realizacji projektu myślowego. Koncept jest tu wciąż materializowany. Od ponad czterech dziesięcioleci powstają w nieznużonej pracy: obrazy na płótnie, fotografie, przez jakiś czas także dzieła na papierze, zapis głosu artysty, dalej – układy przestrzenne tych wizualno-dźwiękowych elementów, uobecniane teraz w samoogarniającej się, acz otwartej, formie ośmiokątnej. Zapisuję więc kształt obecnej fazy programu Opałki symbolem: 8 →
Wybrzmiewa oktawa. Widzimy bowiem swoiste przekroczenie wcześniej nakreślonej perspektywy siedmiu siódemek, o czym czytamy w rozważaniach artysty w niniejszej publikacji.

Roman Opałka, zdjęcie z archiwum artysty

Roman Opałka, zdjęcie z archiwum artysty

Opałka na progu osiemdziesięciolecia swoich urodzin (w roku 1931) zbliża się wytrwale ku niegdyś sobie wyznaczonemu horyzontowi siedmiu siódemek (7777777). Dociera on w swoim zamierzeniu spokojnie do horyzontu obsesji oraz lęku, a także uprawnionej dumy. Dochodzi do kresu widzialności, do świata bieli – białych liczb malowanych na bieli tła obrazów-Detali programu. Zbliża się do osobliwego horyzontu zdarzeń owej cechującej się wielką grawitacją (ciężarem znaczeniowym) białej dziury, jak określić poważę się artystyczno-filozoficzny program OPALKA 1965/1 – ∞

Docierając do owych horyzontów, teraz – obok suit-ciągów obrazowych budowanych z poszczególnych płócien zwanych Detalami swojego dzieła-programu – raz za razem tworzy z nich układ (environment) na planie ośmiokąta (w wypracowaniu takiej przestrzennej formy uobecniania owoców pracy malarskiej Opałki miał swój udział architekt – Jean Nouvel, który zaprojektował i stworzył prototyp L’OCTOGONE OPALKA). Liczba osiem (tu: kątów, ścian) stanowi przekroczenie wyznaczonego sobie przez artystę horyzontu siedmiu siódemek. Autor programu dawno już skalkulował, iż niemożliwym jest namalowanie przezeń (dotarcie do) liczby składającej się z ośmiu ósemek. Cyfra osiem ma szczególne własności, będąc bliską znakowi nieskończoności, sama jest i początkiem, i końcem. Skłania nas do myślenia o zasadniczym dla przedsięwzięcia Opałki pojęciu nieskończoności, której znak – jak się przyjmuje – wprowadził w połowie XVII wieku angielski matematyk John Wallis. Znak ten – ∞ – widzieć możemy jako położoną poziomo cyfrę – 8. Wężowy ten znak o złożonej symbolice jest przy tym wyrazem obsesji i lęku, a także wskazaniem na dumne dążenie do absolutu. Z tego wszystkiego zaś składa się opus Opałki brawurowo mierzące się z bezmiernością, uzmysławiające to, co nienazywalne. Félicité Robert de Lamennais rzekł: „absolut zawiera w sobie ideę jedności i nieskończoności”. Jedność, nieskończoność, liczba ośmiu ścian oktogonu, znak nieskończoności – poziomo wykreślona cyfra osiem – wszystko to pospołu wyznacza pojęciowy horyzont zjawiska, jakie tu nas zajmuje, horyzont zdarzeń, jakie na zaistnienie tego zjawiska zapracowały. Przyglądamy się wszakże pracy artystycznej, wieloelementowemu dziełu sztuki, malowaniu Opałki jako długiemu procesowi – myślowemu oraz warsztatowemu. W tym œuvre ucieleśniają się wszystkie wskazane wcześniej pojęcia oraz zabiegi. Obserwujemy sposoby uobecniania jego obrazów, umieszczania ich w przestrzeni naszego doświadczenia, naszych zmysłów i naszego poruszania się wobec dzieła – teraz w otwierającym się na bezmierną dal ośmiobocznym otoczeniu Detali programu OPALKA 1965/1 – ∞
Owo wpisanie programu Opałki w plan ośmiokąta ma swoje precedensy w dziejach centralnej architektury sakralnej, a zwłaszcza w myśleniu o przestrzeni i w rysunkach odnajdywanym w Kodeksach Leonarda.

Strony: 1 2 3 4 5 6 7 8

Pisząc swoje rozważania sięgałem po oraz przywoływałem poniżej wymienione teksty:

- Simone Weil, Connaisance surnaturelle, collection Espoir, dirigée par Albert Camus, Paris 1950; wydanie polskie: Simone Weil, Świadomość nadprzyrodzona, przekład: Aleksandra Olędzka-Frybesowa, Warszawa 1999.

- Mark Reynolds, The Octagon in Leonardo’s Drawings, [w:] Nexus Network Journal. Architecture and Mathematics, Vol. 10, No 1, 2008.

- Biblia Tysiąclecia, Zespół Biblistów Polskich i Benedyktyni Tynieccy, Pallotinum, Poznań 2002; por. także: Biblia w przekładzie Jakuba Wujka z 1599 roku, Vocatio, Warszawa 1998, gdzie w cytowanym ustępie z Księgi Rodzaju (22,17), czytamy: „… i rozmnożę nasienie twoje jako gwiazdy niebieskie i jako piasek, który jest na brzegu morskim …”

- Blaise Pascal, Myśli, układ: Jacques Chevalier, przekład: Tadeusz Żeleński (Boy), Warszawa 1996.

- Georges Ifrah, Historia powszechna cyfr, t. I /II, przekład: Katarzyna Marczewska, Warszawa 2006.

- Jaromir Jedliński – Roman Opałka, Rozmowa [w:] Publikacja wydana z okazji nadania Artyście tytułu doktora honoris causa, Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego, Łódź 2000; wersja angielska: Roman Opalka In Conversation with Jaromir Jedlinski, [in:] Publication Issued to Celebrate the Honorary Doctoral Degree, The Strzeminski Academy of Fine Arts and Design, Lodz 2000.

- Jaromir Jedliński, Strzała czasu, [w:] Roman Opałka, kat. wystawy, Galeria Foksal, Warszawa 2001; wersja angielska tamże: Arrow of Time.

- Zapis Spotkania z Opałką w Auli Leopoldina, Uniwersytet Wrocławski, 6 maja 2000 roku, maszynopis w posiadaniu autora tekstu.

- Peter Schjeldahl, A Walk with Opalka, maszynopis w posiadaniu autora tekstu
/”Thus we run always, we nervous ones, even when walking or sitting. Opalka trips me up gently in my headlong course, telling me of an awareness of time’s passage that, voluntary, is not boredom.”/
//”It is mysterious to me and a little frightening, with a touch of the holy.”//

- Roman Opalka. Anti-Sisyphos, Cantz Verlag 1994.

- Roman Opalka. Der befreitete Sisyphos, Cantz Verlag 1998.

- Roman Opalka, Mijn ontmoeting met het Unisme/My Encounter with Unism, [w:] Vision and Unity, Strzeminski – 1893-1952 – en 9 Hedendaagse Poolse Kunstenaars / and 9 Contemporary Polish Artists, Muzeum Sztuki, Lodz & Van Reekum Museum, Apeldoorn 1989.

- Stephen W. Hawking, Krótka historia czasu, przekład: Piotr Amsterdamski, Warszawa 1990.

- Roman Opałka, Spotkanie z rozstaniem, [w:] OPALKA 1965/1 - ∞ kat. wystawy, Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2001.

- Leonardo da Vinci, Traktat o malarstwie, red.: Maria Rzepińska, Gdańsk 2006.

- Paul Valéry, Rzeczy przemilczane, przekład: Joanna Guze, Warszawa 1974.

- Marcel Proust, W poszukiwaniu straconego czasu; W stronę Swanna; W cieniu zakwitających dziewcząt; Uwięziona, przekład Tadeusz Żeleński (Boy), Warszawa 1965.

- Jaromir Jedliński, Sztuka? Dzisiaj?, [w:] Sztuka dzisiaj, Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki pod red. Marii Poprzęckiej, Warszawa 2002.

- Georges Poulet, Czas Prousta, przekład: Jan Prokop, [w:] Sztuka interpretacji, t. II, Wrocław 1973.

JAROMIR JEDLIŃSKI (ur. 1955) – niezależny kurator, krytyk. Wcześniej dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi oraz kierownik Galerii Foksal w Warszawie, członek AICA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Krytyków Sztuki), członek CIMAM (Międzynarodowy Komitet Muzeów i Kolekcji Sztuki Nowoczesnej) przy ICOM-UNESCO, członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

1 komentarz do artykułu “8 → ∞
Oktogon Opałki – ku nieskończoności*

  1. Anka

    Przecież to bełkot. Jeden hucpiarz o drugim hucpiarzu.

Dodaj komentarz


Recenzje

Opinie

Rozmowy

Czytelnia

Myślnik

Wydarzenia

Sztuka w sztuce

Od 28 kwietnia do 1 października 2017 roku

Tezi Gabunia, „Włóż głowę do galerii (Luwr”), 2015–2016, instalacja, 50 × 82 × 50 cm, dzięki uprzejmości T. Gabunii, Popiashvili Gvaberidze Window Project, Tbilisi (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tu jesteśmy

Wybrane prace z kolekcji Krzysztofa Musiała

Od 28 kwietnia do 15 sierpnia 2017 roku

Henryk Stażewski, „Kompozycja nr 33”, 1975, akryl, płyta, fot. Agata Ciołek (źródło: materiały prasowe organizatora)

Bratislava pro Wratislavia / Wratislavia pro Bratislava

Od 27 kwietnia do 3 czerwca 2017 roku

Martin Špirec, „Morze spokoju”, 2015 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Okupanci. Niemcy w Krakowie

Od 27 kwietnia do 29 października 2017 roku

Żołnierz niemiecki na moście Dębnickim pozujący do zdjęcia na tle Wawelu. Na rewersie odręczny podpis: „Przed wyruszeniem transportu z Krakowa do Berdyczowa” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Presja istnienia

Od 21 kwietnia do 12 maja 2017 roku

Piotr Ambroziak, „Urban cave III”, akryl, spray, 2017 (źródło: materiały autora)

Henryk Stażewski. Kolekcja sztuki XX wieku

Od 21 kwietnia do 11 czerwca 2017 roku

Henryk Stażewski, bez tytułu, poł 70. XX ., fot. © Muzeum Narodowe w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

2. Weekend Księgarń Kameralnych

Od 21 do 23 kwietnia 2017 roku

Warszawski Weekend Księgarń Kameralnych 2016 (źródło: materiały prasowe)

11. IN OUT Festival

Od 22 do 23 kwietnia 2017 roku

Festival IN OUT (źródło: materiały prasowe organizatora)

Zsolnay. Węgierska secesja

Od 20 kwietnia do 2 lipca 2017 roku

Dzban, 1898–1899, prawdopodobnie Tadeusz Sikorski, kamionka, eosyna, Janus Pannonius Múzeum (źródło: materiały prasowe)

Magdalena Dreścik. Ciepło, zimno. Nikogo tu nie ma

Od 18 kwietnia do 7 maja 2017 roku

Magdalena Dreścik, „Ciepło, zimno. Nikogo tu nie ma” (źródło: materiały prasowe organizatora)

więcej wydarzeń
U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR