W przepastnych magazynach instytucji kultury znajdują się stare fotografie reporterskie. Czy można je wykorzystać? Czy można je opublikować w Internecie? Jest to niezmiernie interesująca tematyka.

Za tzw. „stare fotografie reporterskie”, na potrzeby niniejszego artykułu, uznać należy fotografie powstałe przed 1994 rokiem. Ma to istotne znaczenie, dlatego że pod rządami poprzednich ustaw o prawie autorskim – fotografie reporterskie nie były przedmiotem ochrony prawno-autorskiej.

Jak zdefiniować fotografię reporterską?

By przejść do analizy prawnej dotyczącej statusu prawnego „starych” fotografii reporterskich, należy określić, zdefiniować fotografię reporterską.

Fotografia reporterska akcentuje przedmiot fotografii, czyli reporterski charakter. Sam reportaż – do którego nawiązuje ta kategoria utworów – to zgodnie z definicją leksykalną „żywy opis zdarzeń i faktów znanych autorowi z bezpośredniej obserwacji1.

W uzasadnieniu jednego z wyroków Sąd 2 stwierdził, iż „reportaż jest opisem rozgrywających się na oczach autora zdarzeń, a fotografia reporterska jest uchwyceniem „na gorąco” obserwowanego zdarzenia, migawką tego, co się działo, a nie tłem, w którym wcześniej rozwijała się akcja”.

W dzisiejszym orzecznictwie dominuje pogląd, iż „zdjęcie reporterskie musi dotyczyć aktualnych zdarzeń. Kadr ma je dokumentować, bowiem prawo przedruku dotyczy tylko takich ram czasowych, w jakich zachowuje aktualność z punktu widzenia szybkości obiegu informacji3.

UWAGA! Fotografia reporterska „jest efektem naocznej obserwacji lub uczestnictwa autora w wydarzeniach mających miejsce przed obiektywem jego aparatu. Fotograf sporządza “na gorąco” obraz utrwalający wybrany przez siebie fragment rozgrywającej się rzeczywistości4.

W tym miejscu podnieść należy, iż dziś fotografia reporterska jest chroniona przez prawo autorskie, a co z fotografiami, które powstały w latach 1952-1994 (tj. pod rządami poprzednio istniejącej ustawy)?

Zgodnie z art. 5 pkt 3 pr.aut. z 1952 r. „nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego informacje prasowe i reporterskie zdjęcia fotograficzne”. Oznacza to, iż fotografie reporterskie stworzone przed 1994 r. nie były chronione w latach 1952 -1994. Ustawa o prawie autorskim z 1926 r. nie wyłączała tej kategorii fotografii spod ochrony. Wyłączenie fotografii reporterskiej z prawa z 1952 r. podyktowane było jak się wydaje – „zapewnieniu prasie nieograniczonego przez prawo autorskie dostępu do ilustracji informacyjnej5. Prowadziło to do tego, że fotografia reporterska, która posiadała cechy twórcze,  nawet mimo uczynienia zastrzeżenia o jakim mowa w art. 2 pr.aut. z 1952 r., i tak mogła być wykorzystywana i dowolnie rozpowszechniana z uwagi na fakt, że nie była przedmiotem prawa autorskiego z 1952 r.

Brak ochrony dla fotografii reporterskiej w ustawie z 1952 r. powoduje, iż… fotografie te nie są chronione przez  dzisiejszą ustawę. Nie następuje tutaj tzw. „odżycie praw” z uwagi na fakt, iż odżycie praw dotyczy tylko tych praw, które wygasły. Nie obejmuje zaś dzieł, które nigdy nie były przedmiotem prawa autorskiego.

UWAGA! fotografie prasowe i reporterskie wykonane w latach 1952 – 1994 nie znajdują się pod ochroną prawa autorskiego

Reasumując powyższe rozważania

  1. jeśli instytucja kultury posiada tzw. fotografie reporterskie powstałe w latach 1952 -1994, na podstawie ustawy z 1952 r. -  fotografie te nie stanowiły przedmiotu prawa autorskiego.
  2. Skoro nie stanowiły przedmiotu prawa autorskiego w czasie obowiązywania poprzedniej ustawy, to nie są one chronione i dziś.
  3. Co do zasady mogą zostać opublikowane na stronach WWW.

UWAGA! Twórca mógłby – jak się wydaje – skorzystać z prawa do ochrony swojej twórczości na podstawie art. 23 k.c.,  w przypadku korzystania z jego twórczości przez podmioty trzecie, bez zapłaty wynagrodzenia dla twórcy

Powyższy artykuł ma za zadanie przybliżyć czytelnikom zagadnienia z zakresu prawa autorskiego i praw pokrewnych, nie jest jednakże poradą prawną. O.pl Polski Portal Kultury zastrzega, iż nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki zastosowania się do wskazówek zawartych w publikowanych tekstach, jak również nie gwarantuje aktualizacji treści w przyszłości zgodnie z obowiązującym stanem prawnym.

1M. Szymczak (red.) Słownik języka polskiego, Warszawa 1999, t. III, s. 45

2Orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, z dnia 30 czerwca 1992 r., I ACr 220/92, OSA 1993/4/24

3tak w szczególności orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, z dnia 19 sierpnia 2005 r., VI ACa 330/05, Apel.-W-wa 2006/3/22

4Orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 8 listopada 2006 r., I ACa 746/06, LEX nr 298399.

5tak w szczególności R.M. Sarbiński, Utwór fotograficzny  i jego twórca w prawie autorskim”., s. 259

Mec. Monika Brzozowska - Adwokat, prowadzi własną Kancelarię Prawną w Warszawie i w Krakowie, specjalizując się w dziedzinie tzw. własności przemysłowej, dziennikarz, politolog, doradca i trener. Znawca problematyki z zakresu prawa autorskiego oraz prawa prasowego. Dotychczas przeprowadziła szereg szkoleń z zakresu problematyki prawa autorskiego. Prowadzi obsługę prawną instytucji kultury (m.in. IPN, Bytomskie Centrum Kultury), wydawnictw (Wydawnictwo Złote Myśli), firma farmaceutycznych, Agencji Reklamowych, PR – owskich i eventowych, administracji publicznej. Publikuje w specjalistycznej prasie (stała współpraca m.in. z Marketing w praktyce, publiczni.pl, Gazetą prawną). Autorka książek pt. „Prawo prasowe w praktyce. Kazusy wraz z rozwiązaniami”; „Prawo autorskie w reklamie i marketingu” (Wydawnictwo prawnicze LexisNexis), „Prawo pracy w kazusach” (Wydawnictwo Bomis); „Prawo autorskie w działalności promocyjnej urzęduj” (wydawnictwo prawnicze Presscom) oraz „Prawo autorskie w kulturze” (wydawnictwo BECEK).

Mec. MONIKA BRZOZOWSKA – adwokat, prowadzi własną Kancelarię Prawną w Warszawie i w Krakowie, specjalizując się w dziedzinie tzw. własności przemysłowej; dziennikarz, politolog, doradca i trener. Znawca problematyki z zakresu prawa autorskiego oraz prawa prasowego. Dotychczas przeprowadziła szereg szkoleń z zakresu problematyki prawa autorskiego. Prowadzi obsługę prawną instytucji kultury (m.in. IPN, Bytomskie Centrum Kultury), wydawnictw (Wydawnictwo Złote Myśli), firm farmaceutycznych, Agencji Reklamowych, PR – owskich i eventowych, administracji publicznej.

Publikuje w specjalistycznej prasie (stała współpraca m.in. z Marketing w praktyce, publiczni.pl, Gazetą prawną, O.pl Polskim Portalem Kultury). Autorka książek pt. „Prawo prasowe w praktyce. Kazusy wraz z rozwiązaniami”; „Prawo autorskie w reklamie i marketingu” (Wydawnictwo prawnicze LexisNexis), „Prawo pracy w kazusach” (Wydawnictwo Bomis); „Prawo autorskie w działalności promocyjnej urzęduj” (wydawnictwo prawnicze Presscom) oraz „Prawo autorskie w kulturze” (wydawnictwo BECEK). Prowadzi autorski blog Kulturalna Krysia: http://www.mjtraining.pl/krysia-kulturalna

Dodaj komentarz

Wydarzenia

AKCES – 5. Konkurs Najlepszych Dyplomów Sztuki Mediów

Od 16 maja do 7 czerwca 2019 roku

Anastasia Pataridze, Happiness said don’t look for me, 2018 (źródło: materiały prasowe)

XIII Węgierska Wiosna Filmowa

Od 12 maja do 23 czerwca 2019 roku

Plakat festiwalu XIII Węgierska Wiosna Filmowa (źródło: materiały prasowe)

Czarno na białym. 200 lat rysunku w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Od 26 kwietnia do 29 września 2019 roku

Leon Wyczółkowski, Dziewczyna z okolic Krakowa, 1907, Muzeum Narodowe w Krakowie (źródło: materiały prasowe)

Aleksandra Simińska. Arché. Malarstwo

Od 26 kwietnia do 2 czerwca 2019 roku

Aleksandra Simińska, 1993, Pałac w Samostrzelu, 1993, technika mieszana na kartonie, 367×426 (źródło: materiały prasowe)

W nocy twarzą ku niebu

Od 27 kwietnia do 16 czerwca 2019 roku

Plakat wystawy W nocy twarzą ku niebu (źródło: materiały prasowe)

XXI Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego. Z dreszczykiem

18–19 maja oraz 25–26 maja 2019 roku

Wnętrze kościoła pw. Nawiedzenia NMP w Iwkowej, fot. K. Schubert (źródło: materiały prasowe)

Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce

27 kwietnia 2019 roku

27 kwietnia 2019 – Dzień Wolnej Sztuki w muzeach i galeriach w całej Polsce (źródło: materiały prasowe)

Prototypy 02: Codex Subpartum

Od 12 kwietnia do 9 czerwca 2019 roku

Joseph Beuys, Beuys by Warhol, grafika, 1980 (źródło: materiały prasowe)

Planetarium – wystawa Jiříego Kovandy

Od 11 kwietnia do 30 maja 2019 roku

Jiří Kovanda, Na ruchomych schodach… Odwrócony, wpatruję się w oczy osoby stojącej za mną…, performans, Praga, 1977 r. (źródło: materiały prasowe)

16. Festiwal Misteria Paschalia: kierunek Włochy

Od 15 do 22 kwietnia 2019 roku

Festiwal Misteria Paschalia, fot. Krakowskie Biuro Festiwalowe (źródło: materiały prasowe)

więcej wydarzeń